Μ Α Ρ Α Θ Ω Ν Α Σ,η πρώτη Ν Ι Κ Η,Β΄ μέρος

  Η μάχη του Μαραθώνα, που διεξήχθη το 490 π.Χ., αποτελεί ένα από τα πιο καθοριστικά γεγονότα όχι μόνο της ελληνικής, αλλά  πιθανώς, της παγκόσμιας ιστορίας. Η σύγκρουση ανάμεσα στους Αθηναίους, με τη συνδρομή μιας μικρής δύναμης Πλαταιέων, και την πανίσχυρη περσική αυτοκρατορία δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική αναμέτρηση· ήταν αγώνας για την ελευθερία, την αυτοδιάθεση και τις αξίες του ελληνικού κόσμου. Η αντίσταση των Αθηναίων λειτούργησε ως ανάχωμα στην επέκταση των «βαρβάρων» προς τη Δύση. Παρά την αριθμητική υπεροχή των Περσών, οι Έλληνες πέτυχαν μια εντυπωσιακή νίκη, η οποία ανέκοψε την πρώτη απόπειρα υποταγής της Ελλάδας και ενίσχυσε την αυτοπεποίθηση της αθηναϊκής δημοκρατίας. Η σημασία της μάχης ξεπέρασε τα όρια της εποχής της και παραμένει, μέχρι σήμερα, εξίσου μεγάλη και σπουδαία.

 Διαβάστε το  πρώτο μέρος.https://ellinoniroes.blogspot.com/2025/08/blog-post_28.html

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης 

 Ο στρατός των Ελλήνων, αποτελούμενος από 10.000 Αθηναίους και 1.000 Πλαταιείς, προελαύνει προς τον Μαραθώνα. Δεν είναι οι υπήκοοι ενός βασιλιά,αλλά οι πολίτες μιας δημοκρατικής πόλης.Περιλαμβάνει νέους, αλλά και μεγαλύτερους άνδρες, των οποίων η ζωή έχει αλλάξει δραματικά. Δεν πολεμούν για τη δόξα ενός ηγεμόνα ή για τα συμφέροντα των ευγενών τους, αλλά για την ίδια την ελευθερία τους. Αν οι Πέρσες καταφέρουν να κυριεύσουν την Ελλάδα, θα χάσουν την πατρίδα τους, τις περιουσίες τους, τις ελπίδες για το μέλλον και, εν τέλει, τη ζωή τους. Η μάχη αυτή δεν αφορά μόνο το στρατιωτικό επίπεδο, αλλά και την ίδια την ύπαρξή τους ως ελεύθεροι άνθρωποι.

Ποτέ στο παρελθόν οι Έλληνες δεν είχαν καταφέρει να νικήσουν τους Πέρσες στο πεδίο της μάχης ή να τους αντιμετωπίσουν σε ανοιχτή πεδιάδα. Ο Μιλτιάδης, συνειδητοποιώντας την κρισιμότητα της κατάστασης, ζητά βοήθεια από τους Σπαρτιάτες, στέλνοντας τον αγγελιοφόρο Φειδιπίδη. Όμως, οι Σπαρτιάτες επικαλούνται την θρησκευτική τους γιορτή, που τους απαγορεύει να εγκαταλείψουν την πόλη πριν ολοκληρωθεί η πανσέληνος. Αυτό σημαίνει ότι η βοήθεια θα καθυστερήσει τουλάχιστον 10 μέρες.

Ο Μιλτιάδης καταλαβαίνει ότι πρέπει να αντιμετωπίσει τους Πέρσες μόνο με τις δικές του δυνάμεις. Για να νιώσουν πιο ασφαλείς, οι Έλληνες στρατιώτες στρατοπεδεύουν σε μια δασώδη περιοχή. Παρά τις αμφιβολίες κάποιων αρχηγών, που διστάζουν να επιτεθούν βλέποντας το μέγεθος του περσικού στρατού, ο Μιλτιάδης και οι υπόλοιποι αρχηγοί συζητούν τις στρατηγικές επιλογές τους. Στις επόμενες ημέρες, οι δύο πλευρές εμπλέκονται σε ένα παιχνίδι τακτικής, με κανέναν από τους δύο να παίρνει την πρωτοβουλία για επίθεση.

Όμως, την κρίσιμη μέρα, ο περσικός στρατηγός Δάτης προβαίνει σε μια κίνηση που μέχρι και σήμερα θεωρείται περίεργη. Αποφασίζει να διασπάσει τις δυνάμεις του, στέλνοντας το ιππικό του με καράβια προς την Αθήνα, αφήνοντας τον υπόλοιπο στρατό στο πεδίο της μάχης. Η κίνηση αυτή είναι αινιγματική. Μήπως ο Δάτης ήταν τόσο σίγουρος για τη νίκη που πίστευε ότι δεν χρειάζονται οι ιππείς του; Ή μήπως προσπαθούσε να αιφνιδιάσει τους Αθηναίους και να καταλάβει την αφύλακτη Αθήνα, προτού φτάσουν οι Σπαρτιάτες στο πεδίο της μάχης;

Ό,τι και να ισχύει, αυτή η κίνηση από την πλευρά των Περσών θα αποδειχθεί καθοριστική. Ο Μιλτιάδης, βλέποντας την ευκαιρία που του προσφέρεται, αποφασίζει να ξεκινήσει την επίθεση. Η ταχύτητα και ο αιφνιδιασμός που ακολουθούν θα καθορίσουν την έκβαση της μάχης και θα οδηγήσουν στην ιστορική νίκη των Ελλήνων.

Ο Μιλτιάδης, γνωρίζοντας ότι οι Πέρσες είναι τριπλάσιοι σε αριθμό, αποφασίζει να παρατάξει τον στρατό του με μια στρατηγική που εξισώνει τη δύναμη των δύο αντιπάλων, παρά την αριθμητική υπεροχή του εχθρού. Ο στρατός του έχει μήκος 1,6 χιλιόμετρα, όπως και η περσική παράταξη, αλλά ο Μιλτιάδης επιλέγει να δώσει το στρατηγικό πλεονέκτημα στις πτέρυγες του στρατού του.

 

Στην κεντρική γραμμή της παράταξης, το βάθος είναι μικρό και αδύναμο, με λιγότερους στρατιώτες. Η απόφαση αυτή έχει σκοπό να «τραβήξει» την προσοχή των Περσών στην περιοχή αυτή και να τους προκαλέσει να επικεντρωθούν στην επίθεση του κέντρου, ενώ οι δύο πτέρυγες του στρατού του είναι πυκνές και ενισχυμένες με μεγαλύτερο αριθμό στρατιωτών. Αυτή η διάταξη επιτρέπει στις ελληνικές πτέρυγες να αποκτήσουν υπεροχή και να κινηθούν γρήγορα, περικυκλώνοντας τις αντίστοιχες πτέρυγες του περσικού στρατού. Ο στόχος είναι να καταρρεύσουν οι περσικές δυνάμεις στα άκρα και να περιορίσουν την επίθεση στο κέντρο.

 

Με αυτή την τακτική, ο Μιλτιάδης εκμεταλλεύεται τη στρατηγική πλεονεκτική θέση των ελληνικών δυνάμεων, αιφνιδιάζοντας τους Πέρσες και εξασφαλίζοντας την ελληνική νίκη στον Μαραθώνα.

Έχουν όλοι πάρει τη θέση τους. Στη δεξιά πτέρυγα, με επικεφαλής τον Καλλίμαχο, οι Αθηναίοι παρατάσσονται σε βάθος οκτώ σειρών. Στο αθηναϊκό κέντρο, υπό την ηγεσία του Θεμιστοκλή και του Αριστείδη, το βάθος είναι τεσσάρων σειρών, ενώ στην αριστερή πτέρυγα, όπου βρίσκονται οι Πλαταιείς, η διάταξη έχει επίσης βάθος οκτώ σειρών. Οι Πέρσες, βλέποντας τις προετοιμασίες των Αθηναίων, παίρνουν και αυτοί θέση μάχης. Στο κέντρο  βρίσκονται τα επίλεκτα τμήματα, ενώ στα άκρα τοποθετούνται οι λιγότερο αξιόμαχες μονάδες. Η περσική παράταξη υπολογίζεται ότι έχει το ίδιο βάθος σε όλο της το μήκος.

Οι Πέρσες, βλέποντας τους Έλληνες να ξεκινούν την επιθετική τους πορεία, ετοιμάζονται να τους υποδεχθούν. Θεωρούν πως οι αντίπαλοι έχουν χάσει τα λογικά τους, αφού είναι τόσο λιγοστοί και στερούνται τοξοτών και ιππικού. Οι Αθηναίοι, όταν φτάνουν σε απόσταση περίπου διακοσίων μέτρων, μετατρέπουν τον γρήγορο βηματισμό τους σε ταχύτατη έφοδο, ώστε να αποφύγουν τις απώλειες από τα πυκνά βέλη. Οι εχθροί, με καταιγισμό τοξευμάτων, προσπαθούν να τους σταματήσουν· όμως τόσο η ταχύτητα της κίνησής τους όσο και ο ισχυρός αμυντικός εξοπλισμός τους, τους επιτρέπουν να φτάσουν στις περσικές γραμμές χωρίς σοβαρές απώλειες.

Οι Αθηναίοι πέφτουν με ορμή πάνω στους Πέρσες,οι δυο στρατοί συγκρούονται άγρια,τα μεγάλα δόρατα κατεβαίνουνΤα ξίφη βγαίνουν,οι τεράστιες μεταλλικές ασπίδες χρησιμοποιούνται.Σε μια τέτοια μάχη σώμα με σώμα η ελαφριά ασπίδα και το κοντό ξίφος των Περσών δεν συγκρίνονται με τη βαριά ασπίδα και τα μακριά δόρατα των Αθηναίων.

«Όταν οι Αθηναίοι ανακατώθηκαν με τους Πέρσες», γράφει ο Ηρόδοτος, «άξιζε να τους δει κανείς πώς πολεμούσαν. Η μάχη κράτησε πολύ. Στο κέντρο της παράταξης, εκεί όπου είχαν ταχθεί οι Πέρσες και οι Σάκες, νικούσαν οι βάρβαροι· έσπασαν τις γραμμές και καταδίωξαν τους Αθηναίους προς τους λόφους. Στα δύο όμως άκρα νικούσαν οι Αθηναίοι και οι Πλαταιείς. Όσους υποχωρούσαν, τους άφηναν να φύγουν· εκείνους όμως που είχαν διασπάσει το κέντρο, οι δύο πτέρυγες, αφού ενώθηκαν, τους περικύκλωσαν και τους νίκησαν Πολλοί Πέρσες, μέσα στην απόγνωσή τους, έπεσαν στον διπλανό βάλτο και πνίγηκαν».

Οι Πέρσες έτρεξαν προς τα καράβια τους, που ήταν ακόμη αγκυροβολημένα στην παραλία. Οι Αθηναίοι τους καταδίωξαν ως τη θάλασσα και προσπάθησαν να βάλουν φωτιά στα πλοία, χωρίς όμως να τα καταφέρουν. Εκεί σκοτώθηκε ο πολέμαρχος Καλλίμαχος, γενναίος άνδρας, καθώς και ο στρατηγός Στησίλεως. Ο Κυναίγειρος, αδελφός του ποιητή Αισχύλου, πιάστηκε από την πρύμνη ενός περσικού πλοίου για να το συγκρατήσει, αλλά του έκοψαν το χέρι με πέλεκυ. Οι απώλειες για τους Πέρσες ήταν τεράστιες: 6.500 άνδρες έπεσαν στο πεδίο της μάχης, ενώ οι Αθηναίοι έχασαν μόλις 192.

Έντρομοι, οι Πέρσες επιβιβάστηκαν στα πλοία που δεν είχαν προλάβει να αποπλεύσουν για την Αθήνα. Όταν και το τελευταίο περσικό πλοίο άφησε τον Μαραθώνα, η μεγάλη μάχη είχε τελειώσει. Ο Μιλτιάδης αποφάσισε τότε να στείλει αγγελιαφόρο στην πόλη για να μεταφέρει το μήνυμα της νίκης. Το όνομά του παραμένει αμφιλεγόμενο: άλλοι ιστορικοί τον αποκαλούν Θέρσιππο, άλλοι Ευκλείδη, ενώ ο Λουκιανός αναφέρει τον Φειδιππίδη. Όλοι, όμως, συμφωνούν πως έτρεξε γρήγορα ως την Αθήνα, πρόλαβε να φωνάξει «Νικῶμεν!» και ξεψύχησε, εξαντλημένος από την υπεράνθρωπη προσπάθεια.

Η ήττα των Περσών ήταν βαριά, αλλά ο στόλος τους παρέμενε άθικτος, όπως και το άφαντο ιππικό τους. Το ηθικό τους είχε καταρρακωθεί, όμως ένας αιφνιδιασμός θα μπορούσε να ανατρέψει την κατάσταση. Τα περσικά πλοία περιέπλευσαν την Αττική και κατευθύνθηκαν προς το Φάληρο, πιστεύοντας ότι θα βρουν την Αθήνα αφύλακτη. Με επικεφαλής τον Μιλτιάδη, οι Αθηναίοι έσπευσαν πίσω στην πόλη για να τη σώσουν για δεύτερη φορά. Με τη δύση του ήλιου, τα περσικά πλοία εμφανίστηκαν στα ανοιχτά του φαληρικού όρμου· όμως, όταν αντίκρισαν την αθηναϊκή φάλαγγα, παρέμειναν για λίγη ώρα και κατόπιν αποχώρησαν.

Έτσι, αυτοί που ο Δαρείος είχε στείλει για να καταστρέψουν την Ελλάδα, αφού υπέστησαν μεγαλύτερες καταστροφές από όσες σχεδίαζαν να προκαλέσουν, γύρισαν ηττημένοι στην Ασία.

Όταν τελικά έφτασαν οι 2.000 Σπαρτιάτες οπλίτες στην Αθήνα, ζήτησαν να τους οδηγήσουν στο πεδίο της μάχης. Αφού έφτασαν στον Μαραθώνα, εξέφρασαν τον θαυμασμό τους για τη μεγάλη νίκη των Αθηναίων.

Η σημασία, ο αντίκτυπος και η εντύπωση που προκάλεσε αυτή η ανέλπιστη νίκη ήταν τεράστια. Για πρώτη φορά, Έλληνες είχαν νικήσει Πέρσες· μέχρι τότε, και μόνο η αναφορά του ονόματος των Μήδων προκαλούσε τρόμο και φόβο. Ο Πλάτωνας γράφει πως, βλέποντας τους άλλους να δειλιάζουν, αντιλαμβάνεται κανείς το μέγεθος της παλικαριάς εκείνων που στον Μαραθώνα υποδέχθηκαν τη δύναμη των βαρβάρων και τιμώρησαν την αλαζονεία και την υπεροψία ολόκληρης της Ασίας.

Η νίκη αυτή υπήρξε ορόσημο για την Αθήνα. Ενίσχυσε το ηθικό των πολιτών, γέμισε αυτοπεποίθηση τους πολεμιστές και έκανε τους Αθηναίους να πιστέψουν βαθύτερα στις δικές τους δυνάμεις και δυνατότητες. Από τη στιγμή εκείνη, η πόλη δεν έβλεπε τον εαυτό της ως απλό μέλος του ελληνικού κόσμου, αλλά ως ηγέτιδα δύναμη ικανή να σταθεί απέναντι στις μεγαλύτερες αυτοκρατορίες.

Στο πεδίο της στρατιωτικής ιστορίας, το στρατηγικό σχέδιο του Μιλτιάδη –η ενίσχυση των πτερύγων, η αποδυνάμωση του κέντρου και η ταχύτατη έφοδος για την αποφυγή απωλειών από τα βέλη– θεωρήθηκε πρότυπο τακτικής ιδιοφυΐας. Η εφαρμογή του όχι μόνο έκρινε τη μάχη, αλλά ενέπνευσε στρατηγούς των επόμενων αιώνων, βρίσκοντας μιμητές σε πολλές άλλες ιστορικές συγκρούσεις.

Ιδιαίτερες τιμές αποδόθηκαν στους πεσόντες.Σύμφωνα με όσα μας λέει ο Θουκιδίδης τους νεκρούς τους οι Αθηναίοι τους έθαβαν στο νεκροταφείο της πόλης,στον Κεραμεικό.Όχι όμως και τους ήρωες που έπεσαν στον Μαραθώνα.Αυτούς τους έθαψαν στο πεδίο της μάχης.Μόνο μια επιτύμβια στήλη έχει σωθεί όπου διαβάζουμε τα ονόματα των πεσόντων.

Ο τύμβος του Μαραθώνα που ήταν θαμμένοι οι νεκροί στέκει ακόμα  και σήμερα στον τόπο του. Η ανασκαφή του αποκάλυψε την ταφική πυρά,στάχτες,οστά,μελανόμορφα ληκύθια με τα οποία οι συγγενείς του περιέλουσαν τα σώματά τους με λάδι για να βοηθήσουν την κατάλυσή τους από τη φωτιά.

Για το τιμητικό επιτύμβιο επίγραμμα προτιμήθηκε η ρήση του ποιητή Σιμωνίδη, ο οποίος, με εμπνευσμένα λόγια, απέδωσε την ουσία της νίκης στον Μαραθώνα. Τα λόγια του δεν εξύμνησαν μόνο το κατόρθωμα των Αθηναίων και των συμμάχων τους, αλλά και το πνεύμα αυτοθυσίας και αφοσίωσης προς την πατρίδα, που χαρακτήρισε εκείνη τη γενιά.

Ἑλλήνων προμαχοῦντες Ἀθηναῖοι Μαραθῶνι
χρυσοφόρων Μήδων ἐστόρεσαν δύναμιν.

Οι Αθηναίοι, μαχόμενοι στην πρώτη γραμμή για τους Έλληνες στον Μαραθώνα,
κατέστρεψαν τη δύναμη των Μήδων με τα χρυσά στολίδια.

                        τρόπαιο μάχης Μαραθώνα

 

Η νίκη στον Μαραθώνα απέδειξε ότι οι δημοκρατικοί θεσμοί διαπλάθουν πολίτες ικανούς να υπερασπιστούν την πόλη τους. Ενίσχυσε το δημοκρατικό πολίτευμα, ανοίγοντας τον δρόμο για το «θαύμα» της κλασικής εποχής και τον λεγόμενο «χρυσό αιώνα» των Αθηνών.

Ένα τόσο απρόσμενο και σπουδαίο γεγονός ήταν φυσικό να γεννήσει μύθους και θρύλους που επιχειρούσαν να εξηγήσουν την ανέλπιστη νίκη. Στον Μαραθώνα, ακόμη και σήμερα, ο επισκέπτης μπορεί να νιώσει την ατμόσφαιρα της μάχης: να «ακούσει» τα χλιμιντρίσματα των αλόγων, το πλατάγισμα του σπαθιού πάνω στην ασπίδα, τον αχό και την αντάρα της σύγκρουσης. Και ίσως «δει» το φτερούγισμα της κουκουβάγιας, του ιερού πουλιού της Αθηνάς, που, σύμφωνα με τους μάντεις, είχε εμφανιστεί πριν από τη μάχη, φέρνοντας το μήνυμα της νίκης.