Ο Σπύρος Κ Α Γ Ι Α Λ Ε Σ και η Ελληνική Σημαία

 

Στο Ακρωτήρι, ψηλά, αγναντεύοντας τα γαλάζια νερά και την πόλη των Χανίων, στέκει επιβλητικός ένας Κρητικός βρακοφόρος. Στα   χέρια του υψώνει την ελληνική σημαία, και το ίδιο του το σώμα γίνεται ο ιστός της. Η μορφή του δεν είναι απλώς ένα άγαλμα από μπρούτζο· είναι η ζωντανή μνήμη ενός ανθρώπου που, μέσα στη βροχή των κανονιών, προτίμησε να σταθεί όρθιος και εκτεθειμένος, για να μην αφήσει το σύμβολο της πατρίδας να πέσει. Ο Σπύρος Καγιαλές, ένας ακόμη από τους πολλούς Κρητικούς Αγωνιστές, μένει εκεί αιώνιος φρουρός, θυμίζοντας σε κάθε περαστικό ότι η ελευθερία κερδίζεται με θυσίες.

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης 

 

Στα τέλη του 19ου αιώνα, η Κρήτη βρισκόταν ακόμη υπό την κυριαρχία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο κρητικός λαός, ωστόσο, δεν σταμάτησε ποτέ να διεκδικεί την ελευθερία του και την ένωση με την Ελλάδα κάνοντας συχνά εξεγέρσεις και επαναστάσεις.

Συνέπεια  των εξεγέρσεων ήταν να δοθούν κάποια προνόμια στο νησί  που αφορούν κυρίως την αστυνόμευση από ντόπιους τα οποία όμως δεν εφαρμόστηκαν από τις τουρκικές αρχές.Η πραγματικότητα αυτή συνέβαλε στην αναζωπύρωση της έντασης ανάμεσα στους Κρήτες επαναστάτες και στους Οθωμανούς. Στις 19 Ιανουαρίου 1897 εκδηλώθηκε η έναρξη των αιματηρών ταραχών στα Χανιά για να ακολουθήσει η συγκρότηση επαναστατικού πυρήνα στο Ακρωτήρι στην οποία συμμετείχε ενεργά και ο Ελευθέριος Βενιζέλος.Η επαναστατική επιτροπή χωρίς χρονοτριβή προέβη στη σύνταξη ψηφίσματος με το οποίο κήρυττε την ένωση του νησιού με την Ελλάδα.

Το ψήφισμα επιδόθηκε αυθημερόν στους αντιπροσώπους των Μεγάλων Δυνάμεων στα Χανιά  καθώς και στον εκεί  Έλληνα πρόξενο.Ο βασιλιάς Γεώργιος ο Α΄,κάτω από την πίεση της κοινής γνώμης αλλά και της εκφρασμένης θέλησης της ελληνικής πολιτείας,παρά τον διπλωματικό κίνδυνο,έναν χρόνο μετά τον ατυχή ελληνοτουρκικό πόλεμο,προχώρησε στην κατάληψη της Κρήτης,αποβιβάζοντας ελληνικά στρατεύματα υπό τον συνταγματάρχη Τιμολέων Βάσσο.

 Αιφνιδιασμένες οι Μεγάλες Δυνάμεις(Μεγάλη Βρετανία, Ρωσία, Γαλλία, Ιταλία,Γερμανία, Αυστροουγγαρία),για αντιπερισπασμό έθεσαν το νησί υπό την προστασία τους, οι δε στόλοι τους βομβάρδισαν στρατηγικά σημεία των επαναστατών.

Το Ακρωτήρι, κοντά στα Χανιά, είχε μεγάλη στρατηγική σημασία. Εκεί οι επαναστάτες είχαν δημιουργήσει οχυρές θέσεις, και σε περίοπτη θέση ύψωσαν μια μεγάλη ελληνική σημαία, ορατή από μακριά δηλώνοντας τη σταθερή απόφασή τους να αγωνιστούν για την πολυπόθητη ένωση. 

Οι ναύαρχοι του διεθνούς στόλου που βρισκόταν ανοιχτά της Κρήτης θεώρησαν την ανύψωση της σημαίας πρόκληση.

Έστειλαν τελεσίγραφο στους επαναστάτες να κατεβάσουν τη σημαία. Οι Κρητικοί αρνήθηκαν, θεωρώντας ότι η υποχώρηση θα ήταν προδοσία των θυσιών τους.

Το πρωί της 9ης Φεβρουαρίου 1897, τα πολεμικά πλοία των Μεγάλων Δυνάμεων άνοιξαν πυρ εναντίον των επαναστατικών θέσεων στο Ακρωτήρι.

Κατά τη διάρκεια του κανονιοβολισμού, μία οβίδα χτύπησε τον ιστό της σημαίας,  ρίχνοντας τη σημαία στο έδαφος. Σε στρατιωτικό πλαίσιο, η πτώση της σημαίας συχνά εκλαμβάνεται ως ένδειξη παράδοσης.

Ο Σπύρος Καγιαλές, που πολεμούσε εκείνη τη μέρα στο Ακρωτήρι,μέσα σε βροχή από σφαίρες και οβίδες, έτρεξε, άρπαξε τη σημαία και στάθηκε όρθιος, κρατώντας την ψηλά με τα ίδια του τα χέρια. Έγινε έτσι το ανθρώπινο κοντάρι της ελληνικής σημαίας.

Ο ιταλός ναύαρχος,αυτόπτης μάρτυρας, Κανεβάρο, γράφει στα απομνημονεύματά του:

«Μου έκανε βαθιά εντύπωση η ψυχραιμία των επαναστατών. Μου έφερε δάκρυα στα μάτια η στάση των. Μου συγκλονιζόταν η ψυχή όταν μετά από κάθε οβίδα ακουγόταν η ζητωκραυγή: Ζήτω η Ελλάς. Η ανύψωση της σημαίας με αυτόν τον τόσο ηρωικό τρόπο, αποτέλεσε μια στιγμή της ζωής μου που δεν θα λησμονήσω ποτέ. Η ψυχή μου ήταν απ’ αρχής μαζί τους, όπως και των πληρωμάτων μου, που βομβάρδιζαν με πόνο στην καρδιά και ζητωκραυγάζοντας τους γενναίους».

Η στάση του Καγιαλέ έδωσε τεράστια ηθική ώθηση στον αγώνα των Κρητών και ενίσχυσε τη συμπάθεια της διεθνούς κοινής γνώμης υπέρ της κρητικής υπόθεσης.

Αν και η ένωση δεν ήρθε αμέσως,καθώς λίγο τον Απρίλιο υποχρεώθηκε η Ελλάδα από τις Μεγάλες Δυνάμεις να ανακαλεσει τα στρατεύματα και να αποκηρύξει την ένωση.το περιστατικό θεωρήθηκε σημείο καμπής στην πορεία προς την αυτονομία της Κρήτης (1898) και, τελικά, την ένωση με την Ελλάδα (1913).

Ο Σπύρος Καγιαλές πέθανε στις 5 Σεπτεμβρίου 1929 στη Χαλέπα Χανίων, αφήνοντας πίσω του μια θρυλική κληρονομιά. Στις 30 Αυγούστου 1960, ο Δήμος Χανίων έδωσε το όνομά του σε πλατεία κοντά στο σπίτι του, ενώ η Κοινότητα Στερνών Ακρωτηρίου ανήγειρε άγαλμα που απεικονίζει την ηρωική του πράξη της 9ης Φεβρουαρίου 1897.

Κάθε χρόνο, ο Δήμος Ακρωτηρίου τιμά τη μνήμη του με εκδηλώσεις και καταθέσεις στεφάνων στον ανδριάντα του, δίπλα στους Τάφους των Βενιζέλων. Το μεγάλο άγαλμα του «Θρύλου του Ακρωτηρίου», έργο του γλύπτη Γιάννη Μαρκαντωνάκη, χρηματοδοτήθηκε από τους Κρήτες της Αμερικής και τοποθετήθηκε το 1997, εκατό χρόνια μετά την ιστορική του πράξη, στο ίδιο σημείο όπου έγινε το κατόρθωμά του.