Μ Α Ρ Α Θ Ω Ν Α Σ,η πρώτη Ν Ι Κ Η,Α΄ μέρος

 Η μάχη του Μαραθώνα, που διεξήχθη το 490 π.Χ., αποτελεί ένα από τα πιο καθοριστικά γεγονότα όχι μόνο της ελληνικής, αλλά  πιθανώς, της παγκόσμιας ιστορίας. Η σύγκρουση ανάμεσα στους Αθηναίους, με τη συνδρομή μιας μικρής δύναμης Πλαταιέων, και την πανίσχυρη περσική αυτοκρατορία δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική αναμέτρηση· ήταν αγώνας για την ελευθερία, την αυτοδιάθεση και τις αξίες του ελληνικού κόσμου. Η αντίσταση των Αθηναίων λειτούργησε ως ανάχωμα στην επέκταση των «βαρβάρων» προς τη Δύση. Παρά την αριθμητική υπεροχή των Περσών, οι Έλληνες πέτυχαν μια εντυπωσιακή νίκη, η οποία ανέκοψε την πρώτη απόπειρα υποταγής της Ελλάδας και ενίσχυσε την αυτοπεποίθηση της αθηναϊκής δημοκρατίας. Η σημασία της μάχης ξεπέρασε τα όρια της εποχής της και παραμένει, μέχρι σήμερα, εξίσου μεγάλη και σπουδαία.

 Δείτε το β΄μέροςhttps://ellinoniroes.blogspot.com/2025/08/blog-post_69.html

 Το ιστορικοκοινωνικό πλαίσιο πριν τους περσικούς πολέμους

Κατά την κλασική περίοδο, η Ελλάδα αποτελείται από πάνω από χίλιες περίπου αυτονομούμενες κοινότητες, τις πόλεις-κράτη. Η ελληνική πόλη-κράτος είναι μια πόλη που έχει οργανωθεί ως κράτος, επιδιώκοντας την αυτονομία, την ελευθερία και την αυτάρκεια. Κάθε πόλη-κράτος έχει τη δική της οργάνωση, τους δικούς της νόμους, στρατό, ναυτικό και ανεξάρτητο πολίτευμα.

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης

 

Οι αρχαίες ελληνικές πόλεις αποζητούν την ανεξαρτησία, το αίσθημα ότι ανήκουν κάπου, καθώς και την ανδρεία και γενναιότητα στη μάχη. Οι κοινές πολιτικές, θρησκευτικές και εμπορικές αξίες τους ενώνουν. Αυτοί οι δεσμοί συχνά οδηγούν τις πόλεις-κράτη σε συμμαχίες εναντίον κοινών εχθρών, όπως συνέβη κατά τη διάρκεια των Περσικών Πολέμων. Ωστόσο, αυτές οι ίδιες σχέσεις δεν εμποδίζουν τις συγκρούσεις και τις εμφύλιες διαμάχες, καθώς η πολιτική και στρατιωτική ανεξαρτησία κάθε πόλης-κράτους και η υπεράσπιση των τοπικών συμφερόντων συχνά οδηγούν σε ανταγωνισμούς και πολέμους μεταξύ τους.

Η Αθήνα και η Σπάρτη, δύο από τις πιο διάσημες πόλεις-κράτη της αρχαίας Ελλάδας, μοιράζονταν κοινές αξίες όπως η ελευθερία, το μέτρο και η αρμονία, αλλά ακολούθησαν διαφορετικούς δρόμους για να τις πετύχουν.

Η Αθήνα ξεχώρισε για το ελεύθερο πνεύμα της, τη φιλοσοφική διάθεση και την αγάπη για τις τέχνες και την παιδεία. Οι Αθηναίοι πίστευαν στην ατομική ελευθερία και ανέπτυξαν τη δημοκρατία ως τρόπο επίτευξης κοινωνικής αρμονίας, προάγοντας τη φιλοσοφία, την τέχνη και την επιστήμη.

Αντίθετα, η Σπάρτη εστίαζε στην αυστηρή πειθαρχία και τον λιτό τρόπο ζωής, με την κοινωνία της να είναι στρατιωτική και πειθαρχημένη. Η εκπαίδευση των Σπαρτιατών ήταν αυστηρή και στοχευμένη στη δημιουργία ικανών και απόλυτα πειθαρχημένων πολεμιστών, με το κράτος να αναλαμβάνει την ανατροφή των νέων.

Ενώ η Αθήνα προσέφερε ελευθερία σκέψης και δημιουργίας, η Σπάρτη πίστευε ότι η ευημερία επιτυγχάνεται μέσω της πειθαρχίας και της αφοσίωσης στη στρατιωτική ισχύ. Έτσι, οι δύο πόλεις ακολούθησαν διαφορετικές στρατηγικές για την οργάνωση της κοινωνίας και την εξασφάλιση της δύναμής τους: η Αθήνα επένδυσε στη ναυτική ισχύ, το εμπόριο, την παιδεία και την ανάπτυξη των τεχνών, ενώ η Σπάρτη επικεντρώθηκε στη σκληρή στρατιωτική εκπαίδευση, τη συνοχή του στρατού ξηράς και την αυστηρή κοινωνική δομή που διασφάλιζε την πολεμική της υπεροχή.

 

Ιωνική Επανάσταση: Η Αφορμή και η Αιτία

Η Περσική αυτοκρατορία, μία από τις μεγαλύτερες και πιο ισχυρές στην αρχαιότητα, ήταν εξαιρετικά οργανωμένη και διοικούμενη. Ο βασιλιάς Δαρείος, για να ελέγξει το αχανές κράτος του, το χώρισε σε περίπου είκοσι σατραπείες. Κάθε σατραπεία είχε την υποχρέωση να αποδίδει φόρους στην πρωτεύουσα, τα Σούσα, που βρισκόταν στο κέντρο της αυτοκρατορίας. Η αυτοκρατορία αυτή περιλάμβανε μια πληθώρα λαών, όπως οι Ασσύριοι, οι Σκύθες, οι Βαβυλώνιοι, οι Έλληνες, οι Μήδοι, οι Αιγύπτιοι και άλλοι. Παρά το γεγονός ότι οι Πέρσες είχαν καταφέρει να ελέγχουν αυτό το τεράστιο κράτος, είχαν δώσει στους υποτελείς λαούς αρκετή αυτονομία και πολιτιστική ελευθερία, με σκοπό την καλύτερη διοίκηση και την αποφυγή εξεγέρσεων.

Η Περσική αυτοκρατορία, με τις κατακτήσεις των Μήδων και Περσών, επεκτάθηκε από τη Μικρά Ασία έως τον Ινδό ποταμό στην Ανατολή και από τη Σκυθία στον βόρειο πάγο μέχρι την Αιθιοπία στον νότο. Η μόνη περιοχή που έμενε ανεκμετάλλευτη για τον Δαρείο ήταν η Ελλάδα και η Ευρώπη, τις οποίες ήθελε να προσθέσει στην αυτοκρατορία του.

Η αφορμή για τη σύγκρουση με την Ελλάδα ήρθε όταν οι ελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας, γνωστές ως Ιωνικές πόλεις, επαναστάτησαν εναντίον των τυράννων που είχαν διοριστεί από τους Πέρσες σατράπες ως κυβερνήτες. Η επανάσταση αυτή, που είναι γνωστή ως Ιωνική Επανάσταση, απέτυχε, παρά την υποστήριξη που προσέφεραν οι Αθηναίοι και οι Ερετριείς. Η καταστολή της εξέγερσης από τους Πέρσες ήταν σφοδρή και αποτελεσματική, όμως ο Δαρείος χρησιμοποίησε αυτήν την αποτυχία ως πρόφαση για να επιτεθεί στις ελληνικές πόλεις.

 

Η απόφαση του Δαρείου

Ο Δαρείος, αποφασισμένος να τιμωρήσει την Αθήνα και την Ερέτρια για τη βοήθεια που παρείχαν στους επαναστάτες, άρχισε την εκστρατεία εναντίον των ελληνικών πόλεων. Αυτή η κίνηση σηματοδοτεί την αρχή μιας μεγάλης σύγκρουσης, όπου δύο εντελώς διαφορετικοί κόσμοι – ο περσικός και ο ελληνικός – έρχονται σε άμεση αντιπαράθεση.Οι λεγόμενοι  Περσικοί Πόλεμοι που θα ακολουθήσουν στα επόμενα χρόνια, θα καθορίσουν όχι μόνο την τύχη των ελληνικών πόλεων αλλά και την πορεία της ιστορίας της Ευρώπης.

Η πρώτη απόπειρα 

Ο Μαρδόνιος, στρατηγός και γαμπρός του Πέρση βασιλιά Δαρείου Α΄ κατόπιν εντολής του, ανέλαβε το 492 π.Χ. την πρώτη μεγάλη περσική εκστρατεία εναντίον της Ελλάδας, αμέσως μετά την καταστολή της Ιωνικής Επανάστασης. Στόχος του ήταν να επαναφέρει τη Θράκη υπό περσικό έλεγχο, να υποτάξει τη Μακεδονία και να προχωρήσει στην κυρίως Ελλάδα, προετοιμάζοντας το έδαφος για την κύρια εισβολή. Αρχικά σημείωσε επιτυχίες όμως ένας σημαντικός παράγοντας για την εποχή,ο καιρός θα χαλάσει τα περσικά σχέδια. Καθώς ο περσικός στόλος έπλεε γύρω από τη χερσόνησο του Άθω, μια σφοδρή καταιγίδα βύθισε εκατοντάδες πλοία και προκάλεσε τον θάνατο χιλιάδων στρατιωτών. Ταυτόχρονα, στη στεριά, οι δυνάμεις του δέχθηκαν επίθεση  απο Θράκες,γεγονός που προκάλεσε νέες απώλειες και καθυστερήσεις. Υπό αυτές τις συνθήκες, ο Μαρδόνιος αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την εκστρατεία και να επιστρέψει στην Ασία, χωρίς να έχει πετύχει τον στρατηγικό στόχο της υποταγής της Ελλάδας,του ίδιου του Δυτικού Πολιτισμού.

 Νέα προσπάθεια 

Το 490 π.Χ., ο Δαρείος, βασιλιάς των Περσών, δίνει νέα εντολή για την επίθεση εναντίον των ελληνικών πόλεων.Αυτή τη φορά οι Πέρσες θα επιλέξουν νέα πορεία.

 Ο περσικός στρατός,με αρχηγούς τον  Δάτη και Αρταφέρνη, αποτελείται από περίπου 30.000 στρατιώτες, οι οποίοι επιβιβάζονται σε πλοία και ξεκινούν την εκστρατεία. Πρώτα καταστρέφουν τη Σάμο, τη Νάξο και την Ερέτρια, και στη συνέχεια αποβιβάζονται στις ακτές του Μαραθώνα. Οι Πέρσες, έχοντας καταφέρει να καταλάβουν και να λεηλατήσουν σημαντικές περιοχές, νιώθουν δυνατοί και σίγουροι για τη νίκη τους, καθώς βρίσκονται μόλις λίγα χιλιόμετρα από την Αθήνα, έτοιμοι να την κάψουν και να την καταλάβουν.

 

Οι Αθηναίοι, αντιλαμβανόμενοι την απειλή και βλέποντας τον τεράστιο περσικό στόλο να πλησιάζει, κινητοποιούνται αμέσως. Σχηματίζουν έναν στρατό περίπου 11.000 στρατιωτών και επιλέγουν ως αρχηγό τον στρατηγό Μιλτιάδη. Το μεγάλο πρόβλημα για τους Αθηναίους είναι ο τόπος όπου θα αντιμετωπίσουν τον εχθρό. Ο Μιλτιάδης, παρόλο που οι συνθήκες είναι δύσκολες και η υπεροχή του εχθρού είναι εμφανής, αποφασίζει να ρισκάρει και να δώσει τη μάχη στην πεδιάδα του Μαραθώνα....

Η επιλογή του Μαραθώνα έχει στρατηγική σημασία. Η πεδιάδα είναι μικρή, κάτι που περιορίζει τη δυνατότητα των Περσών να εκμεταλλευτούν την αριθμητική τους υπεροχή. Επίσης, ο Μιλτιάδης πιστεύει ότι οι Πέρσες δεν θα περιμένουν να τους επιτεθούν εκεί και θα αιφνιδιαστούν από την απόφαση των Αθηναίων να αναλάβουν την πρωτοβουλία.Στο μυαλό του ήδη προετοιμάζει το σχέδιο με το οποίο θα παρατάξει τον στρατό του.

Η απόφαση του Μιλτιάδη θα αποδειχθεί σωστή. Στη μάχη, οι Αθηναίοι, παρά τη μειονεκτική αριθμητική τους θέση, καταφέρνουν να νικήσουν τους Πέρσες. Η νίκη αυτή είναι καθοριστική για την υπεράσπιση της ανεξαρτησίας των ελληνικών πόλεων και σηματοδοτεί την αρχή των Περσικών Πολέμων, με τους Αθηναίους να διασφαλίζουν την ελευθερία τους και να ενισχύουν τη θέση τους στον ελληνικό κόσμο.

Συνεχίζεται με το δεύτερο μέρος...