Η Μ Α Χ Η της Κ Υ Π Ρ Ο Υ,χούντα-Αττίλας-Δημοκρατία,γ΄μερος

 

 Η τρίτη μέρα της εισβολής ---Η αδράνεια της Αθήνας και οι καταιγιστικές εξελίξεις 

.https://ellinoniroes.blogspot.com/2025/07/blog-post.html

 https://ellinoniroes.blogspot.com/2025/07/1974.html

 ..https://ellinoniroes.blogspot.com/2025/07/21-1974.html

 

Η αδράνεια και η αναποφασιστικότητα που έδειξε η Ελλάδα την ώρα που χτυπιούνταν τα δικά της παιδιά,Εθνοφρουροί και Ελδυκάριοι θα μετατραπούν στην Κύπρο σε απογοήτευση και οργή.Ούτε τα μαχητικά αεροσκάφη σηκώθηκαν από την Κρήτη,ούτε τα υποβρύχια έφτασαν στο νησί αλλά έμειναν στη Ρόδο.Μια συνδυασμένη επίθεση από θάλασσα και αέρα,παρά το ρίσκο που περιείχε, θα μπορούσε να επιφέρει ισχυρό χτύπημα και να ματαιώσει ή να  περιορίσει την απόβαση.  

 

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης 

Μετά το τέλος του "Αττίλα 1" στις 23 Ιουλίου 1974 οι Τούρκοι κατείχαν το 5% περίπου του κυπριακού εδάφους.Στο προγεφύρωμα τις επόμενες μέρες θα μεταφέρουν χιλιάδες άνδρες και άρματα.Στις 6 Αυγούστου παρά την εκεχειρία θα επιτεθούν με μεγάλο όγκο δυνάμεων στα χωριά Λάπηθο και Καραβά για να διευρύνουν τις θέσεις γύρω από την   Κερύνεια.

Η τρίτη μέρα της εισβολής-Η άλωση της Κυρήνειας

Την 8η πρωινή ώρα της 22ας Ιουλίου 1974 άρχισε η δεύτερη αποβίβαση του τουρκικού στρατού στην ακτή του Πεντεμιλίου, η οποία θα οδηγήσει στην οριστική κατάρρευση της κυπριακής άμυνας. Κάτω από καταιγιστικά πυρά πυροβολικού και αεροπορίας, με τη στήριξη αρμάτων μάχης, οι τουρκικές δυνάμεις εξαπολύουν γενική επίθεση από το προγεφύρωμα με στόχο την κατάληψη της Κερύνειας, της πιο σημαντικής πόλης στο βόρειο μέτωπο.

Απέναντί τους, σε μια άνιση και ηρωική μάχη, παρατάσσονται περίπου 300 Καταδρομείς και Εθνοφρουροί, οι περισσότεροι νεοσύλλεκτοι ή έφεδροι, με ελάχιστο εξοπλισμό. Διαθέτουν μόνο λίγα ΠΑΟ (Πυροβόλα Άνευ Οπισθοδρομήσεως) και παλιά αντιαρματικά, χωρίς ουσιαστική υποστήριξη σε άρματα, πυροβολικό ή αεροπορία.

Σε λίγα λεπτά τα άρματα διέσπασαν τις ελληνικές γραμμές και κινήθηκαν προς την πόλη,ενώ ακολουθούσε το πεζικό κάνοντας εκκαθάριση.Οι καταδρομείς,αν και εγκλωβισμένοι, πρόβαλαν ηρωική άμυνα,κατέστρεψαν μάλιστα δυο άρματα του εχθρού.Τις απώλειες επιβεβαίωναν και οι ίδιοι οι Τούρκοι.

Όταν φάνηκε ότι δεν υπήρχε καμιά ελπίδα,ορισμένοι Εθνοφρουροί διέφυγαν για να σωθούν προς τον Πενταδάκτυλο.Οι πιο πολλοί καταδρομείς έμειναν,ορισμένοι αγνοούνται μέχρι σήμερα,ενώ πολλοί συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν άμεσα από τους Τούρκους. 

Τα πρώτα τμήματα εισβολής εισήλθαν από τη δυτική είσοδο της  πόλης στις 11.34. Στο στάδιο και στο τουριστικό περίπτερο έγινε η τελευταία προσπάθεια αναχαίτισής τους.Ένας χειριστής αντιαρματικού κατέστρεψε το προπορευόμενο άρμα.Οι Τούρκοι έκαναν κυκλωτική κίνηση από τον περιφερειακό δρόμο,την ίδια ώρα που πεζικάριοι προχωρούσαν από την κεντρική Λεωφόρο Ελλάδας,εισερχόμενοι πλέον από παντού βάλλοντας αφειδώς προς κάθε κατεύθυνση,χωρίς να ξεχωρίζουν στρατιώτες και άμαχους.

Οι απώλειες στην Κερύνεια και τα περίχωρα θα είναι μεγάλες, οι Τούρκοι εκτελούν αδιακρίτως όσους συλλαμβάνουν  αν και τα ακριβή νούμερα παραμένουν ασαφή μέχρι και σήμερα λόγω μαζικών εξαφανίσεων και αγνοουμένων.Εκατοντάδες  είναι  οι νεκροί Έλληνες και Κύπριοι στρατιώτες, κυρίως νέοι έφεδροι.Εκεί διπλα στη θάλασσα ανοίγουν δυο μεγάλους λάκκους και ρίχνουν μέσα των πτώματα των Ελληνοκυπρίων. Πάνω από 1.000 άμαχοι αιχμαλωτίστηκαν ή αγνοούνται από την ευρύτερη περιοχή.Μαζικές λεηλασίες, βιασμοί και εκτελέσεις αμάχων αναφέρθηκαν σε χωριά όπως ο Καραβάς, το Παλαίκυθρο, η Λάπηθος.

Η πόλη της Κερύνειας εκκενώνεται βίαια από τον ελληνοκυπριακό πληθυσμό της.Σχεδόν το σύνολο των κατοίκων (περίπου 10.000–12.000) γίνονται πρόσφυγες. Μετατρέπεται  σε κατεχόμενη ζώνη, κατοικούμενη πλέον κυρίως από Τούρκους έποικους.Η Κερύνεια, "η νύφη του βορρά", όπως την αποκαλούσαν, παραμένει μέχρι σήμερα σύμβολο της χαμένης πατρίδας.

Επακολούθησε η εκκαθάριση της πόλης  από τις τελευταίες εστίες αντίστασης.Οι Τούρκοι διάνοιξαν το πέρασμα μέσα από τον Πενταδάχτυλο και συνένωσαν τον θύλακα με την Κερύνεια και το προγεφύρωμα.Τώρα είχαν τη δυνατότητα να κινούνται αενμπόδιστα από το Πεντεμίλι ως τη βόρεια Λευκωσία.Εκεί από το μεσημέρι είχαν ενταθεί οι συγκρούσεις  με τους Τούρκους να προσπαθούν να εισέλθουν για να καταλάβουν το αεροδρόμιο. 

  Κατάπαυση του πυρός αλλά οι μάχες συνεχίζονται

 Ο εχθρός προωθεί  άρματα και στρατεύματα στο νοτιοδυτικό άκρο του θύλακα απέναντι από το αεροδρόμιο.Το κέντρο βάρους των επιχειρήσεων μετατίθεται από την Κερύνεια στην άλλη πλευρά του Πενταδάκτυλου, στην πεδιάδα της Λευκωσίας,όπου οι εισβολείς εξαπολύουν μεγάλη επίθεση, στοχεύοντας στην κατάληψη μέρους της πρωτεύουσας ώστε να διαπραγματευτούν από θέση ισχύος.

Από τις πρώτες πρωινές ώρες, το στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ σφυροκοπείται ανελέητα.Οι στρατιώτες βρίσκονται μέσα σε χαρακώματα, τάφρους και πρόχειρα καταφύγια, ενώ ολόκληρο το έδαφος έχει γεμίσει από φωτιά, σκόνη και θραύσματα.Παρά τις  απώλειες, οι άνδρες δεν εγκαταλείπουν. Χρησιμοποιούν bazooka, χειροβομβίδες και ακόμα και ατομικά όπλα ενάντια σε άρματα μάχης,ενώ γίνονται και μάχες  σώμα με σώμα όταν οι Τούρκοι καταφέρνουν να πλησιάσουν τον περίβολο του στρατοπέδου.

 Παρά την συμφωνηθείσα κατάπαυση του πυρός ο τουρκικός στρατός και η αεροπορία συνεχίζουν τις επιθετικές επιχειρήσεις και μετά την ώρα εφαρμογής (17:00) παραβιάζοντας την εκεχειρία.Το πρόσχημα ήταν ότι "δεν είχε μεταδοθεί σωστά η εντολή σε όλες τις μονάδες".

Λίγο πριν τις 17:00, ορισμένες τουρκικές μονάδες σταματούν την προέλαση, ωστόσο οι μάχες δεν παύουν πλήρως.Μέχρι και μετά την κατάπαυση, σημειώνονται παραβιάσεις, πυρά και σποραδικές συγκρούσεις γύρω από το στρατόπεδο.

 Οι ελληνοκυπριακές δυνάμεις αντιστέκονται, αλλά δεν μπορούν να ανατρέψουν τα δεδομένα χωρίς ενισχύσεις και συντονισμό.Το απόγευμα της Δευτέρας, μετά από σφοδρή επίθεση στη βορειοανατολική πλευρά της Λευκωσίας,την οποία υπερασπιζόταν το 211 ΤΠ,σπάνε οι γραμμές,με αποτέλεσμα χιλιάδες Λευκωσίτες να αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.Δρόμοι και στενά της πόλης μετατρέπονται σε πεδίο μάχης  με εκατέρωθεν απώλειες.

   Οι Τούρκοι από την πρώτη στιγμή στόχευαν το αεροδρόμιο ως νευραλγικό σημείο για την εξέλιξη του πολέμου.Ξεκινούν σφοδρή επίθεση με άρματα μάχης, πεζικό και αεροπορική υποστήριξη.Οι υπερασπιστές του,οι Καταδρομείς της Α’ Μοίρας Καταδρομών , άνδρες της ΕΛΔΥΚ και Εθνικής Φρουρά  πολεμούν σώμα με σώμα σε ορισμένα σημεία.Ενώ η κατάπαυση έχει τεθεί σε ισχύ, οι συγκρούσεις συνεχίζονται στην περιοχή του αεροδρομίου.Οι μάχες συνεχίζονται και την επόμενη  με μεγαλύτερη σφοδρότητα, καθώς η τουρκική πλευρά συγκεντρώνει άρματα και νέα κύματα πεζικού.Τα άρματα επιχειρούν είσοδο από τα δυτικά και νότια.Οι καταδρομείς και στρατιώτες της ΕΛΔΥΚ βάζουν στο στόχαστρο τα τουρκικά άρματα με επιτυχία – τουλάχιστον πέντε καταστρέφονται.Ορισμένα εχθρικά στοιχεία προσεγγίζουν επικίνδυνα τον πύργο ελέγχου, αλλά αποκρούονται.

Οι απώλειες ήταν μεγάλες και από τις δύο μεριές.Το αεροδρόμιο δεν καταλαμβάνεται από τις τουρκικές δυνάμεις. Καθώς οι εχθροπραξίες σταμάτησαν οριστικά στις 24 Ιουλίου, ο ΟΗΕ ενέταξε το αεροδρόμιο σε "ουδέτερη ζώνη".Από τότε παρέμεινε κλειστό και αχρησιμοποίητο – το κτίριο υπάρχει μέχρι σήμερα στη νεκρή ζώνη της Λευκωσίας, ως σύμβολο του διχασμού και της αντίστασης.

Παράλληλα με τις συγκρούσεις σε αεροδρόμιο και μέσα και γύρω από τη Λευκωσία,μάχες γίνονται και σε άλλα άκρα του θύλακα,σε διάφορα χωριά.Στην περιοχή Δικώμου πολέμησε σκληρά το 361 τάγμα Πεζικού υπό τον Συνταγματάρχη Δημήτριο Χάντζο. 

 Καθώς έπεφτε το σκοτάδι της 22ας Ιουλίου, η τρίτη μέρα του πολέμου έφτανε στο τέλος της. Οι Τούρκοι είχαν επιτύχει τον βασικό τους στρατιωτικό στόχο: την κατάληψη της Κερύνειας και τη σταθεροποίηση του προγεφυρώματος. Μια εύθραυστη και πρόχειρη ανακωχή είχε μόλις συμφωνηθεί, μαχαιρωμένη ήδη από αλλεπάλληλες παραβιάσεις. Την ίδια στιγμή, στην Αθήνα, ξεκινούσαν καταιγιστικές πολιτικές εξελίξεις, που θα σήμαιναν το τέλος της χούντας και την επιστροφή της δημοκρατίας.

 

Καταιγιστικές εξελίξεις στην Αθήνα 

Η συνειδητοποίηση ότι η απόβαση των Τούρκων στην Κύπρο δεν ήταν μια περιορισμένη κίνηση αλλά μια μεγάλη στρατιωτική ενέργεια αλλάζει την κατάσταση στην Αθήνα.Η εισβολή αποκαλύπτει τη στρατιωτική ανεπάρκεια της Χούντας και προκαλεί διεθνή απομόνωση και εσωτερικό πανικό.Ήδη από τις επαφές του αρχηγού του Ναυτικού Αραπάκη με τον Αμερικανό υφυπουργό Σίσκο για την επίτευξη εκεχειρίας έχει διαφανεί ότι επίκειται πολιτική αλλαγή λόγω της κατάρρευσης της χούντας Ιωαννίδη.Οι στρατηγοί αδυνατούν να διαχειριστούν την κρίση. Ο φόβος γενικευμένου πολέμου με την Τουρκία πιέζει την ηγεσία,οι εξελίξεις ξεφεύγουν από τον έλεγχο του Ιωαννίδη.Η επιστράτευση ήταν ανοργάνωτη και στόχευε περισσότερα για να δείξει πολεμική προετοιμασία και να εκφοβίσει τον εχθρό.Σταδιακά αρχίζουν μέσα στο στράτευμα να ενεργοποιούνται δυνάμεις για την άρση του αδιεξόδου που είχε προκύψει,την επιστροφή δηλαδή σε πολιτική λύση με τις μικρότερες δυνατές επιπτώσεις για τη θέση του στρατιωτικού μηχανισμού.

 Αρχικά ενόψει της αδυναμίας της Αθήνας να επέμβει στρατιωτικά,την νύχτα της 21ης προς 22η Ιουλίου,ο ναύαρχος Αραπάκης,αρχηγός Ναυτικού,αναλαμβάνει την ευθύνη  και συμφωνεί την κατάπαυση του πυρός με τη μεσολάβηση του Αμερικανού υφυπουργού Σίσκο αλλά και του ίδιου του υπουργού Εξωτερικών Χένρι Κίσινγκερ. Η συμφωνία προέβλεπε ότι οι εγγυήτριες δυνάμεις Βρετανία, Τουρκία,Ελλάδα, θα συνέρχονταν στη Γενεύη για να οριστικοποιήσουν μόνιμη εκεχειρία και να διαπραγματευτούν το μέλλον του νησιού. 

Ο στρατηγός Ντάβος του Γ΄ Σώματος Στρατού και ο διοικητής της ΑΣΔΕΝ στρατηγός Γκράτσιος προτείνουν την επάνοδο του Κωνσταντίνου Καραμανλή.Στις 23 Ιουλίου το πρωί οι αρχηγοί του στρατού συναντώνται με τον χουντικό πρόεδρο Δημοκρατίας στρατηγό Φαίδωνα Γκιζίκη και του δηλώνουν κατηγορηματικά την απόφασή τους για πολιτική αλλαγή.Ο Γκιζίκης ενημερώνει τον Ιωαννίδη και κατόπιν καλεί σε σύσκεψη τους πολιτικούς αρχηγούς Γεώργιο Μαύρο, Παναγιώτη Κανελλόπουλο, Ευάγγελο Αβέρωφ, Γεώργιο Αθανασιάδη-Νόβα, Σπύρο Μαρκεζίνη, Πέτρο Γαρρουφαλιά,  Στέφανο Στεφανόπουλο και Ξενοφών Ζολώτα.

Αρχικώς αποφασίζεται ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος να αναλάβει να σχηματίσει κυβέρνηση.Με την παρέμβαση του Ευάγγελου Αβέρωφ ενημερώνεται ο Καραμανλής που αποφασίζει  να επιστρέψει από το Παρίσι.Στις 2 τα μεσάνυχτα προσγειώνεται με το αεροσκάφος της γαλλικής προεδρίας που του παραχώρησε ο Ζισκάρ Ντ΄ Εστέν στην Αθήνα,εν μέσω πανηγυρικής υποδοχής που του επιφυλάσσει ο λαός.Δυο ώρες μετά ορκίζεται πρωθυπουργός και σχηματίζει κυβέρνηση.

 

Ο Καραμανλής σχηματίζει μικτή κυβέρνηση με στελέχη από την παλιά ΕΡΕ και την Ένωση Κέντρου αλλά και προσωπικότητες όπως ο Πεσμαζόγλου και ο Τσάτσος. Απομακρύνει αμέσως μονάδες από την Αττική,οι οποίες αποτελούσαν μέσο επιβολής του στρατιωτικού καθεστώτος και αντικαθιστά μεγάλο τμήμα της ηγεσίας του στρατεύματος.Σε θεσμικό επίπεδο καταργεί το συνταγματικό πλαίσιο της δικτατορίας και επαναφέρει το Σύνταγμα του 1952,εξαιρώντας τη βασιλεία,το μέλλον της οποίας θα κρινόταν σε δημοψήφισμα.Το καυτό θέμα ήταν οι διαπραγματεύσεις στη Γενεύη για το Κυπριακό,ο πρώτος γύρος των οποίων τερματίστηκε στις 30 Ιουλίου με απόφαση για κατάπαυση του πυρός και έναρξη νέου κύκλου συνομιλιών για τελική λύση στις 8 Αυγούστου.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι το χουντικό πραξικόπημα της Αθήνας κατά της Κυπριακής Δημοκρατίας απομόνωσε διεθνώς την Ελλάδα, με μοναδική εξαίρεση τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες εξακολουθούσαν να συνομιλούν και να στηρίζουν το καθεστώς. Οι έξυπνοι διπλωματικοί χειρισμοί της Άγκυρας και η διεθνοποίηση του Κυπριακού παρουσίαζαν την ενδεχόμενη τουρκική επέμβαση ως μια ειρηνευτική ενέργεια, φαινομενικά σύμφωνη με το διεθνές δίκαιο. Παρά ταύτα, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ καταδίκασε τη χρήση βίας και κάλεσε όλες τις πλευρές να σεβαστούν την εδαφική ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Καθοριστική προς την κατεύθυνση της τουρκικής επέμβασης ήταν η ομιλία του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου ενώπιον του Συμβουλίου Ασφαλείας, όπου χαρακτήρισε το πραξικόπημα ως εισβολή της Χούντας στην Κύπρο και κατάλυση της ανεξαρτησίας της, καλώντας παράλληλα τις εγγυήτριες δυνάμεις να αναλάβουν δράση.

Πολιτικές εξελίξεις όμως συμβαίνουν και στην Κύπρο,με τη μικρή χούντα του Ιωαννίδη με τον Σαμψών να πέφτει και αυτή θύμα των συνεπειών της εισβολής.Ο  Γλαύκος Κληρίδης ορκίζεται Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας,ο ο οποίος αποκαθιστά άμεσα επαφή με τον Μακάριο σε μια Κύπρο βέβαια που είναι διαλυμένη πολιτικά και στρατιωτικά.

Οι Τούρκοι όμως ήταν σταθερά προσανατολισμένοι στην επιβολή των δικών τους όρων εκμεταλλευόμενοι την στρατιωτική υπεροχή τους στο νησί.Μόνο η επέμβαση των Ξένων Δυνάμεων θα μπορούσε να τους σταματήσει.Παρά τη βούληση των Άγγλων να αναλάβουν κοινή δράση με τους Αμερικάνους για να αποτρέψουν τη διαφαινόμενη τουρκική προέλαση,κάτι τέτοιο δεν θα γίνει λόγω της απροθυμίας των Αμερικάνων που θεωρούν  την Τουρκία στρατηγικά σημαντικότερη από την Ελλάδα.Ο τουρκικός στρατός για πρώτη φορά από το 1878 είχε αποκτήσει ελεύθερη πρόσβαση στην Κύπρο.Τα δεδομένα είχαν αλλάξει,η Τουρκία ήταν κυρίαρχη πολιτικοστρατιωτική δύναμη στο νησί αλλά και στην Αν. Μεσόγειο.

 Στη διάσκεψη της Γενεύης στα τέλη του Ιούλη,ανάμεσα στις εγγυήτριες δυνάμεις Ελλάδα-Τουρκία-Βρετανία,παρουσία Κληρίδη και Ντενκτάς,η Τουρκία θα προσπαθήσει να επιτύχει διπλωματικά την νομική κατάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας.Στις 13 Αυγούστου η τουρκική αντιπροσωπεία τηλεγραφικά μάλιστα  ζήτησε στη Διάσκεψη της  Γενεύης την αποδοχή από Αθήνα και Λευκωσία της ομοσπονδιακής λύσης που θα έδινε στους Τούρκους το 34 του νησιού.

Ο Ατττίλας Ν2 ήταν θέμα ωρών.Ωστόσο η αίσθηση της στρατιωτικής αδυναμίας ήταν τόσο δραματική και εμφανής που οδηγούσε στην εξέταση και των πιο παράτολμων ενεργειών.Ο Καραμανλής αρχικά διέταξε να ετοιμαστεί τάχιστα μια μεραρχία στη Ρόδο ή στην Κρήτη,ο Αβέρωφ ως υπουργός Άμύνας πρότεινε να τεθεί ο ίδιος ο Καραμανλής επικεφαλής της νηοπομπής που θα τη μετέφερε από την Ελλάδα στην Κύπρο.Για να γίνει κάτι τέτοιο έπρεπε να εξασφαλιστεί η αεροπορική προστασία,Άγγλοι και Αμερικάνοι δεν ενέκριναν οποιαδήποτε τέτοια κίνηση,φοβούμενοι κλιμάκωση του πολέμου.Ανήμερα της Παναγίας τελικά ο Καραμανλής,αφού συσκέφθηκε με τη στρατιωτική ηγεσία,κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο πόλεμος ήταν ανέφικτος,η Ελλάδα λόγω απόστασης και κακής κατάστασης του στρατεύματος δεν μπορούσε να εμπλακεί σε πόλεμο που ίσως έφερνε επικίνδυνη κλιμάκωση και συνέπειες για την άμυνα της ίδιας της χώρας.Ως μόνη αντίδραση αποφάσισε την αποχώρηση της Ελλάδας από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ,για να ασκήσει κάποια πίεση προς την Αμερική αλλά και για να εκτονώσει τη λαική οργή για τον ρόλο των Αμερικάνων στα γεγονότα της Κύπρου.