"Αττίλας 2"

 

Ο "Αττίλας 2" είναι η δεύτερη φάση της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο, που πραγματοποιήθηκε από τις 14 έως τις 16 Αυγούστου 1974. Αντίθετα με την πρώτη φάση ("Αττίλας 1", Ιούλιος 1974), είχε σαφώς πιο ευρύ στόχο: την κατάληψη σημαντικού μέρους του κυπριακού εδάφους και τη δημιουργία τετελεσμένων με τη διχοτόμηση του νησιού.

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης

Οι διαπραγματεύσεις στη Γενεύη

Ενώ είχαν ξεκινήσει οι διαπραγματεύσεις στη Γενεύη για την ειρήνευση στο νησί, οι Τούρκοι δεν σεβάστηκαν την κατάπαυση του πυρός και προέβησαν σε παραβιάσεις είτε ανοίγοντας πυρ είτε προωθώντας τις θέσεις τους. Οι διαπραγματεύσεις βέβαια καρκινοβατούσαν και ήταν φανερό ότι θα αποτύγχαναν.

Η Ελλάδα και η Κύπρος, στηριζόμενες στην απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, ζητούσαν την κατάπαυση του πυρός και την αποχώρηση των στρατευμάτων, αλλά και την κατάδειξη του μεγάλου κινδύνου για όλο το νησί αν μείνουν ανεμπόδιστοι οι Τούρκοι. Οι Βρετανοί πρότειναν τη δημιουργία ουδέτερης ζώνης πλάτους 600 μ. ανάμεσα στην Εθνική Φρουρά και στα τουρκικά στρατεύματα, κάτι που απορρίφθηκε άμεσα από τους Τούρκους. Το μόνο που ήθελαν οι εισβολείς ήταν η πίστωση χρόνου για να προχωρήσουν στην εφαρμογή του δεύτερου μέρους της εισβολής.

Στις 30 Ιουλίου υπογράφεται κοινή διακήρυξη που προβλέπει ότι οι Τούρκοι στρατιώτες θα παραμείνουν στις περιοχές που κατέλαβαν και θα δημιουργηθούν ζώνες γύρω από αυτές. Οι ελληνοκυπριακές δυνάμεις καλούνταν να εκκενώσουν τους θύλακες που κατέλαβαν…

Κι ενώ διαδραματίζονταν όλα αυτά, οι Τούρκοι μεταφέρουν στην περιοχή που έλεγχαν μεταξύ Κερύνειας–Λευκωσίας ισχυρές μονάδες πεζικού, πυροβολικού και άρματα, προετοιμάζοντας το δεύτερο πλήγμα τους σε βάρος της Μεγαλονήσου.

Επίθεση σε Λάπηθο – Καραβά

Στις 6 Αυγούστου οι Τούρκοι εξαπολύουν μεγάλης κλίμακας επίθεση δυτικά, με στόχο τις κωμοπόλεις Λάπηθο και Καραβά. Οι δύο αυτές περιοχές, που βρίσκονταν σε κρίσιμο σημείο ελέγχου της περιοχής μεταξύ του τουρκικού προγεφυρώματος και των ελληνοκυπριακών θέσεων, αποτελούσαν συνδετικό κρίκο για την επέκταση της ζώνης κατοχής προς δυσμάς.

Συμμετέχει μεγάλος όγκος στρατιωτικών δυνάμεων με άρματα μάχης και πεζικό, υποστηριζόμενος από πυροβολικό και αεροπορία. Μέλη της Εθνικής Φρουράς, ενισχυμένοι από εθελοντές και λίγες εφεδρείες, αντιστέκονται σθεναρά.

Οι τουρκικές δυνάμεις προκαλούν μεγάλη καταστροφή, πυρπολούν σπίτια και αναγκάζουν τους κατοίκους να τραπούν σε φυγή. Οι περιοχές εκκενώνονται από τους Ελληνοκυπρίους· άμαχοι σκοτώνονται ή αιχμαλωτίζονται.

Η Αθήνα, διαμέσου του υπουργού Εξωτερικών Γεώργιου Μαύρου, το μόνο που κάνει είναι να καταγγέλλει το γεγονός, γνωρίζοντας βέβαια ότι είναι προ των πυλών νέα επιθετική τουρκική ενέργεια.

Οι τελικές διαπραγματεύσεις

Στην τελευταία φάση των διαπραγματεύσεων ο Τούρκος διαπραγματευτής Γκιουνές ζητά να παραχωρηθεί στους Τουρκοκύπριους το 34% του νησιού και μάλιστα εντός 24 ωρών. Μαύρος και Κληρίδης αντιλαμβάνονται τις προθέσεις των Τούρκων και αντιδρούν. Ο Άγγλος διαπραγματευτής, υπουργός Εξωτερικών Τζέιμς Κάλαχαν, έχει και αυτός αντιρρήσεις.

Η συνεδρίαση αποφασίζεται να συνεχιστεί την επόμενη μέρα. Κληρίδης και Μαύρος συμφωνούν, ο Γκιουνές σιωπά και τηλεφωνεί στην Άγκυρα λέγοντας το συνθηματικό: «Ας αρχίσει τις διακοπές της η Αΐσε».

 

Η δεύτερη εισβολή

Στις 14 Αυγούστου οι Τούρκοι ξεκινούν τη δεύτερη επίθεσή τους στη Μεγαλόνησο με στόχο τη διχοτόμηση του νησιού.

Οι αριθμοί με τον συσχετισμό των δυνάμεων είναι αμείλικτοι: η Τουρκία είχε στην Κύπρο 40.000 στρατό, 160–200 άρματα μάχης Μ47 και Μ48, 200 τεθωρακισμένα οχήματα μεταφοράς προσωπικού Μ113 και 120 πυροβόλα των 105 και των 155 χιλ. Απέναντι σε αυτή την πολεμική μηχανή η Εθνική Φρουρά είχε να αντιτάξει 26 τάγματα πεζικού, τα πλείστα περιορισμένης μαχητικής ικανότητας, 11 αναξιόπιστα άρματα Τ-34, 70 πυροβόλα και μικρό αριθμό αντιαρματικών και αντιαεροπορικών όπλων.

Σαράντα χιλιάδες λοιπόν στρατιώτες είναι έτοιμοι να κινηθούν, έχοντας απέναντί τους μια αποδιοργανωμένη Εθνοφρουρά με χαμηλό ηθικό και με εμφάνιση απειθαρχίας αλλά και λιποταξιών. Σε καλύτερη κατάσταση είναι οι Μοίρες Καταδρομών και η ΕΛΔΥΚ. Υπάρχει βέβαια το μεγάλο και βουβό πλήθος του κόσμου, που όλες αυτές τις μέρες ζει τις τραγικές συνέπειες του πολέμου και περιμένει με αγωνία τις εξελίξεις. Άπαντες έχουν πια συνειδητοποιήσει ότι μόνοι θα δώσουν τον άνισο αγώνα για την τιμή και αξιοπρέπεια του νησιού τους.

05:00 το πρωί, η Τουρκία εξαπολύει μαζική επίθεση με αεροπορικούς βομβαρδισμούς σε επιλεγμένους στόχους στη Λευκωσία, πλήττοντας ιδιαίτερα θέσεις της Εθνικής Φρουράς σε προάστιο της πόλης. Γύρω στις 7:00 αρχίζει η επίθεση με άρματα μάχης και τάγματα πεζικού με δυνάμεις που εξορμούν από το τουρκοκυπριακό χωριό Χαμίτ Μάντρες. Η πρώτη αυτή επίθεση αποκρούεται από τις ελληνοκυπριακές δυνάμεις· ακολουθεί όμως άλλη, που περνά μάλιστα και από τη ναρκοθετημένη περιοχή, κάτι που σημαίνει ότι οι Τούρκοι ήταν ενήμεροι σχετικά.

Ουσιαστικά το μέτωπο καταρρέει και υπάρχει κίνδυνος να εγκλωβιστούν δυνάμεις· για τον λόγο αυτό διατάσσεται σύμπτυξη προς Λάρνακα και Αμμόχωστο. Γεγονός είναι ότι αρκετές ομάδες Εθνοφρουρών παγιδεύονται· κάποιοι, αφού κρύβονται, καταφέρνουν να ξεφύγουν από τον τουρκικό κλοιό. Άλλοι όμως συλλαμβάνονται και εκτελούνται ή μεταφέρονται στην Τουρκία και μέχρι σήμερα είναι στον μακρύ κατάλογο των αγνοουμένων.

Όλη αυτήν την ημέρα οι εισβολείς προέβησαν σε μαζικές εκτελέσεις και κάθε είδους βαρβαρότητα απέναντι σε αμάχους. Οι δρόμοι που οδηγούσαν στο νότο γέμισαν από χιλιάδες πρόσφυγες που πανικόβλητοι εγκατέλειψαν τα σπίτια τους για να σωθούν.

 

Η Αμμόχωστος στα χέρια του εχθρού

Η κύρια προσπάθεια των Τούρκων κατά την πρώτη μέρα της β΄ φάσης του «Αττίλα» στράφηκε ανατολικά. Η τουρκική αεροπορία, με ιδιαίτερη σφοδρότητα, βομβάρδισε τη Μια Μηλιά και, γύρω στις 10:30, η 39η τουρκική μεραρχία κατόρθωσε να διασπάσει την αμυντική γραμμή της Εθνικής Φρουράς στην περιοχή και να ξεχυθεί στην πεδιάδα της Μεσαορίας με κατεύθυνση την Αμμόχωστο.

Η άμυνα της Αμμοχώστου περιλάμβανε μόνο τρία άρματα Τ-34 για την αντιμετώπιση του σιδηρόφραχτου εχθρού. Δίνεται διαταγή υποχώρησης από την πόλη. Οι Τούρκοι μπαίνουν ανεμπόδιστοι στην πόλη λίγο πριν πέσει η νύχτα. Η Αμμόχωστος δεν θα είναι πια ελληνική. Σίγουρο είναι ότι αν υπήρχε καλή προετοιμασία, θα μπορούσε να υπάρξει άμυνα στην Αμμόχωστο, για την οποία μάλιστα, όπως αποδείχτηκε μετά, οι Τούρκοι δεν σκόπευαν να καταλάβουν το ελληνοκυπριακό της τμήμα.


Στο δυτικό μέτωπο

Αντικειμενικός στόχος των τουρκικών δυνάμεων ήταν η κατάληψη της περιοχής Μόρφου και η επέκταση της κατοχής τους μέχρι την περιοχή του τουρκικού θυλάκου της Λεύκας–Λιμνίτη. Το βράδυ διατάχθηκε σύμπτυξη δυνάμεων για να αποφευχθεί εγκλωβισμός, κάτι που δυστυχώς συνέβη για αρκετές μονάδες.

Στις 16 Αυγούστου, παρά την αντίσταση των Εθνοφρουρών και τις επιτυχίες στην αρματομαχία που γίνεται με καταληφθέντα τουρκικά Μ47, καταλήφθηκαν η Μόρφου, η Λεύκα και, στις 18:00, ο Λιμνίτης, ταυτόχρονα με την έναρξη της κατάπαυσης του πυρός.

Η μάχη της Λευκωσίας

Και ενώ στον ανατολικό και δυτικό τομέα η αντίσταση ήταν πολύ μικρή σε σχέση με τον «Αττίλα 1», στη Λευκωσία οι ελληνοκυπριακές δυνάμεις θα δώσουν τον μέχρι εσχάτων αγώνα.

Η περιοχή της Λευκωσίας υπήρξε κομβικό θέατρο σφοδρών συγκρούσεων. Με ηρωισμό και αυταπάρνηση οι υπερασπιστές της πόλης δεν επέτρεψαν στους εισβολείς να προχωρήσουν.

Στον κεντρικό τομέα, σκληρές μάχες διεξήχθησαν στη δυτική Λευκωσία. Το 211 ΤΠ και το 336 ΤΕ είχαν την ευθύνη της άμυνας από την οδό Λήδρας, στο κέντρο της Λευκωσίας, το προάστιο Άγιος Παύλος μέχρι το ανατολικό άκρο του στρατοπέδου της ΕΛΔΥΚ. Επί τρεις μέρες, από τις 14 μέχρι τις 16 Αυγούστου, οι Τούρκοι εξαπέλυσαν σφοδρότατες επιθέσεις, επιδιώκοντας ανεπιτυχώς την κατάληψη του Αγίου Δομετίου, του Αγίου Παύλου και της εντός των μεσαιωνικών τειχών παλαιάς πόλης της Λευκωσίας.

Στο κέντρο του μετώπου, εντός των Κεντρικών Φυλακών Λευκωσίας, βρίσκονται τα λεγόμενα «Φυλακισμένα Μνήματα», όπου είναι θαμμένοι οι ήρωες Ευαγόρας Παλληκαρίδης, Γρηγόρης Αυξεντίου, Μιχάλης Καραολής κ.ά. Οι Κύπριοι έδωσαν τον νυν υπέρ πάντων αγώνα για να μην πέσουν στα χέρια του εχθρού.

Ηρωισμός της ΕΛΔΥΚ

Το στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ υπερασπίζονταν τρεις λόχοι, καθώς οι υπόλοιπες δυνάμεις βρίσκονταν σε χώρους διασποράς, με επικεφαλής τον υποδιοικητή της, αντισυνταγματάρχη Παναγιώτη Σταυρουλόπουλο.

Αρχικά το στρατόπεδο προσεβλήθη από την τουρκική αεροπορία και πυρά πυροβολικού. Η ΤΟΥΡΔΥΚ, ενισχυμένη με ένα τάγμα πεζικού και άρματα, εξαπέλυσε τρία κύματα επιθέσεων, τα οποία και αποκρούστηκαν.

Την επόμενη μέρα, ο αντισυνταγματάρχης Σταυρουλόπουλος ζήτησε ενισχύσεις, οι οποίες όμως δεν ήρθαν ποτέ. Στις 15 Αυγούστου, μια νέα επίθεση αποκρούεται ηρωικά από τους λίγους Ελδυκάριους, που κυριολεκτικά με τη ξιφολόγχη κυνηγούν τους Τούρκους.

Στις 16 Αυγούστου το στρατόπεδο σφυροκοπήθηκε και πάλι από την τουρκική αεροπορία, με αποτέλεσμα να ισοπεδωθούν τα πάντα. Στις 11:00 το πρωί, με την κάλυψη πυροβολικού, δύο σχηματισμοί τουρκικών αρμάτων μαζί με τάγματα πεζικού προσέγγισαν το στρατόπεδο. Στο σημείο αυτό πέφτει ηρωικά μαχόμενος ο λοχαγός Σωτήρης Σταυριανάκος, που εξήλθε από το όρυγμά του για να αντιμετωπίσει τους εισβολείς.

Μετά από λίγη ώρα, οι Τούρκοι σφίγγουν τον κλοιό· οι Ελδυκάριοι κινδυνεύουν με περικύκλωση και εγκλωβισμό. Ο υποδιοικητής της ΕΛΔΥΚ διατάζει στις 13:00 την εγκατάλειψή του. Πολλοί Τούρκοι είναι πλέον μέσα στο στρατόπεδο.

Οι Ελδυκάριοι, με απαράμιλλο θάρρος και ηρωισμό, παρέμειναν μέχρι τέλους για να καλύψουν την απαγκίστρωση των συναδέλφων τους. Σήμερα είναι όλοι τους στον κατάλογο των αγνοουμένων.

Ο φόρος αίματος της ΕΛΔΥΚ βαρύτατος: οι νεκροί και αγνοούμενοι ανήλθαν στους 83, από τους οποίους οι τρεις αξιωματικοί. Μέσα στο στρατόπεδο οι εχθροί επιδόθηκαν σε απερίγραπτες ωμότητες, αποκεφαλίζοντας σορούς νεκρών και κρεμώντας τα κεφάλια στην είσοδο του στρατοπέδου. Οι απώλειες της ΤΟΥΡΔΥΚ κατά τις μάχες κατάληψης του στρατοπέδου της ελληνικής δύναμης ήταν τόσο μεγάλες, ώστε ο διοικητής της αντικαταστάθηκε.

Η κατάπαυση του πυρός

Από το πρωί της 16ης Αυγούστου 1974, μετά από διπλωματικές παρεμβάσεις του ΟΗΕ και πίεση από τις ΗΠΑ και άλλες δυνάμεις, επιβάλλεται η κατάπαυση του πυρός, που τελικά είχε ισχύ από τις 18:00 το απόγευμα, αν και σε πολλά σημεία υπήρχαν παραβιάσεις για ώρες ή και ημέρες.

Η κατάπαυση του πυρός:

  • Τερμάτιζε τις εχθροπραξίες σε ολόκληρη την Κύπρο.

  • Διατηρούσε τις τουρκικές δυνάμεις στα εδάφη που είχαν καταλάβει έως τη στιγμή της συμφωνίας (περίπου 37% του νησιού).

  • Κατοχύρωνε de facto τον διαχωρισμό Βορρά–Νότου.

  • Καθιέρωνε «νεκρή ζώνη» υπό την εποπτεία της Ειρηνευτικής Δύναμης του ΟΗΕ, γνωστή ως «Πράσινη Γραμμή».

  • Απαγόρευε κάθε περαιτέρω προέλαση, στρατιωτική ενίσχυση ή ενέργεια.

Δεν προέβλεπε αποχώρηση στρατευμάτων ή επιστροφή εδαφών – ήταν προσωρινή κατάπαυση, όχι ειρηνευτική συμφωνία.

Η Τουρκία πέτυχε τους στρατιωτικούς της στόχους, καθώς η κατάπαυση την βρήκε:

  • Να ελέγχει τη βόρεια Κύπρο (Κερύνεια, Μόρφου, Αμμόχωστος κ.ά.).

  • Να έχει δημιουργήσει συμπαγή τουρκικό τομέα.

Οι Ελληνοκύπριοι:

  • Είχαν υποστεί βαρύτατες απώλειες.

  • Είχαν χάσει τα σπίτια τους (~160.000 πρόσφυγες).

  • Βρέθηκαν με το 1/3 του νησιού υπό κατοχή.

Η Κύπρος διαιρέθηκε σε δύο ζώνες:

  • Βόρεια (υπό τουρκική κατοχή).

  • Νότια (ελεύθερη Κυπριακή Δημοκρατία).

Η Πράσινη Γραμμή παραμένει μέχρι και σήμερα, επιτηρούμενη από τον ΟΗΕ. Το 1983, το κατεχόμενο τμήμα ανακήρυξε μονομερώς την «Τουρκική Δημοκρατία Βόρειας Κύπρου», αναγνωριζόμενη μόνο από την Τουρκία.


 


 

Σχόλια

Δημοσίευση σχολίου

Δημοφιλείς αναρτήσεις