21 Ιουλίου 1974 — Η δεύτερη μέρα της εισβολής

 

Η δεύτερη ημέρα της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο, 21 Ιουλίου 1974, ξεκίνησε με τη χώρα βυθισμένη στο χάος, τη φωτιά και τον θρήνο. Οι τουρκικές δυνάμεις, έχοντας αποβιβαστεί την προηγούμενη ημέρα, είχαν εδραιώσει ισχυρό προγεφύρωμα στο Πενταμίλι, ενώ η τουρκική αεροπορία διατηρούσε απόλυτο έλεγχο του ουρανού. Η ελληνική και κυπριακή άμυνα, απομονωμένη, χωρίς ουσιαστική βοήθεια από την Ελλάδα και με κενά στον συντονισμό, επιχειρούσε να αντέξει την πίεση σε πολλαπλά μέτωπα.

 

Το Προγεφύρωμα στο Πενταμίλι

 

Το προγεφύρωμα στο Πενταμίλι ενισχύθηκε ραγδαία: άνω των 6.000 Τούρκων στρατιωτών, τεθωρακισμένα, όλμοι, μηχανικό και εφόδια αποβιβάζονταν συνεχώς. Ο χώρος της απόβασης μετατρεπόταν γοργά σε οργανωμένο επιχειρησιακό κέντρο. Οι ελληνικές προσπάθειες για αντεπίθεση απέτυχαν, καθώς το μέτωπο ήταν ευάλωτο, οι ενισχύσεις ελλιπείς και η αεροπορική κάλυψη ανύπαρκτη.

 

Αεροπορική Υπεροχή και Βομβαρδισμοί

 

Η τουρκική αεροπορία επιχείρησε πάνω από 100 αποστολές κατά τη διάρκεια της ημέρας. Οι βομβαρδισμοί έπληξαν το στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ, τα υψώματα του Πενταδάκτυλου, το οδικό δίκτυο και κρίσιμες υποδομές. Οι δυνάμεις της Εθνικής Φρουράς, όπως το 281 και το 286 Τάγμα Πεζικού, υπέστησαν σοβαρές απώλειες. Κάθε κίνηση προς τα βόρεια θεωρούνταν σχεδόν αυτοκτονική.

 

Ρίψεις Αλεξιπτωτιστών και Οχυρώσεις στον Θύλακα

 

Καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, τουρκικά αεροσκάφη έριξαν αλεξιπτωτιστές σε περιοχές όπως το Χαμίτ Μάνδρες, κοντά στον τουρκοκυπριακό θύλακα Λευκωσίας-Κιονέλι. Αν και κάποιες ρίψεις είχαν αστοχίες, οι περισσότεροι άνδρες έφθασαν στον στόχο, ενίσχυσαν τις τουρκικές δυνάμεις και όπλισαν περαιτέρω τον θύλακα. Ο στόχος ήταν η σύνδεση του θύλακα με το προγεφύρωμα στο Πενταμίλι μέσω της οροσειράς του Πενταδάκτυλου.

 

Τούρκοι εναντίον Τούρκων

Σημαντικό και τραγικό περιστατικό υπήρξε η προσβολή του τουρκικού αντιτορπιλικού «Kocatepe» από τουρκικά μαχητικά αεροσκάφη, τα οποία το θεώρησαν ελληνικό. Το πλοίο βυθίστηκε και δεκάδες Τούρκοι ναύτες σκοτώθηκαν. Το επεισόδιο αποσιωπήθηκε από την τουρκική ηγεσία για δεκαετίες.

 

Η Επιχείρηση «ΝΙΚΗ» και η Μάχη στον Κοτζάκαγια

 

Τη νύχτα 21 προς 22 Ιουλίου, η Ελλάδα αποπειράται να ενισχύσει την Κύπρο με την Επιχείρηση «ΝΙΚΗ». Δεκαπέντε αεροσκάφη τύπου Noratlas μεταφέρουν την Α’ Μοίρα Καταδρομών από τη Σούδα. Το αεροσκάφος ΝΙΚΗ-4 καταρρίπτεται κατά λάθος από φίλια πυρά κατά την προσέγγιση στο αεροδρόμιο Λευκωσίας, με 25 νεκρούς καταδρομείς. Οι υπόλοιποι οργανώνονται και στέλνονται άμεσα στον Πενταδάκτυλο.

 

Εκεί, ειδικά στην κορυφογραμμή Κοτζάκαγια, αναλαμβάνουν καθοριστικό ρόλο. Με ελαφρύ οπλισμό, χωρίς οχήματα και σε βραχώδες, αφιλόξενο έδαφος, επιχειρούν αναρρίχηση και αμύνονται απέναντι σε υπέρτερες τουρκικές δυνάμεις με υποστήριξη πυροβολικού και αεροπορίας. Η παρουσία τους καθυστέρησε σημαντικά τη σύνδεση του προγεφυρώματος με τον θύλακα Λευκωσίας.

 

Η Ηρωική Πτώση του Γεώργιου Κατσάνη

Στον Άγιο Ιλαρίωνα, ο ταγματάρχης της 33 ΜΚ Γεώργιος Κατσάνης, παλαίμαχος αθλητής του Ηρακλή Θεσσαλονίκης, πολεμούσε στην πρώτη γραμμή. Όταν δόθηκε εντολή υποχώρησης, επέλεξε να μείνει και να πολεμήσει με τη διμοιρία του. Έπεσε ηρωικά στη μάχη. Για δεκαετίες θεωρούνταν αγνοούμενος· η σορός του ταυτοποιήθηκε το 2019.

 

Συγκρούσεις σε Μικτές Περιοχές και Πολιτοφυλακές

 

Στις πόλεις Λευκωσία, Λεμεσός, Πάφος και Αμμόχωστος, τουρκοκυπριακές ομάδες εξαπολύουν επιθέσεις για κατάληψη στρατηγικών θέσεων ή δημιουργία αναταραχής. Σε πολλές περιπτώσεις, Ελληνοκύπριοι πολίτες οργανώνουν ομάδες αυτοάμυνας, σχηματίζοντας αυθόρμητες πολιτοφυλακές που αποκρούουν τις εστίες βίας.

      Η ΑΡΧΗ της ΠΡΟΣΦΥΓΙΑΣ

Καθώς η κατάσταση εκτραχύνεται,χιλιάδες Ελληνοκύπριοι εγκαταλείπουν τις εστίες τους στην Κερύνεια, τη Λάπηθο, τον Καραβά και την ευρύτερη περιοχή. Κουβαλώντας ό,τι μπορούν και συχνά με τα πόδια, κατευθύνονται προς τη Λευκωσία και τα νότια του νησιού. Ταυτόχρονα, Τουρκοκύπριοι μετακινούνται προς τους θύλακες για προστασία. Οι πρώτες εικόνες προσφύγων θα σημαδέψουν το κυπριακό δράμα για τις επόμενες δεκαετίες.

 

Ανεκτέλεστη Αντεπίθεση και Στρατηγική Κατάρρευση

 

Το σχέδιο για νυχτερινή αντεπίθεση των ελληνικών και κυπριακών δυνάμεων προς εκκαθάριση του προγεφυρώματος στο Πενταμίλι δεν εκτελείται ποτέ. Η ηγεσία του ΓΕΕΦ βρίσκεται σε σύγχυση. Η Χούντα στην Ελλάδα καταρρέει, και κάθε στρατηγική απόπειρα αντίστασης βυθίζεται σε αδράνεια. Η Κύπρος πολεμά μόνη, χωρίς εξωτερική υποστήριξη.