Η Μάχη στα Δ Ε Ρ Β Ε Ν Α Κ Ι Α,α΄ μέρος

 Το ευφυές σχέδιο του "Γέρου του Μοριά" που εξολόθρευσε τον στρατό του Δράμαλη

Ιανουάριος 1822… Ο δεύτερος χρόνος της Επανάστασης στον Μοριά έβρισκε τους επαναστατημένους  Έλληνες  να προσπαθούν, μετά την άλωση της Τριπολιτσάς, να ολοκληρώσουν την κατάληψη  των σημαντικών πόλεων και των κρίσιμων φρουρίων. Η Μεθώνη, η Κορώνη, ο Ακροκόρινθος,από όπου ήταν δυνατός ο έλεγχος του περάσματος από τη Ρούμελη στον Μοριά, η Πάτρα με το κάστρο της, όπου είχαν καταφύγει πολλοί Τούρκοι, και το Ναύπλιο με το λιμάνι του, που θα μπορούσαν οι Οθωμανοί να χρησιμοποιήσουν για ανεφοδιασμό.

Ο Κολοκοτρώνης διορίζεται από την κυβέρνηση αρχηγός και, αφού ύστερα από διαπραγματεύσεις πετυχαίνει την παράδοση του Ακροκορίνθου, προετοιμάζει με δύναμη 7.000 ανδρών την πολιορκία του φρουρίου της Πάτρας.

  γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης

 Διχόνοια

Οι Κοτζαμπάσηδες και κυρίως ο υπουργός Στρατιωτικών, φοβούμενοι μήπως ο Κολοκοτρώνης αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη δύναμη,ήδη ιδιαίτερα δημοφιλής μετά την άλωση της Τριπολιτσάς, υπονομεύουν παρασκηνιακά την πολιορκία. Ο Κολοκοτρώνης συναντά τον Κωλέτη. Εκείνος του δίνει διαβεβαιώσεις και υποσχέσεις στήριξης, την ίδια όμως στιγμή δίνει εντολή σε οπλαρχηγούς να αποχωρήσουν από την Πάτρα.Ο Κολοκοτρώνης μένει ουσιαστικά μόνος και αναγκάζεται να επιστρέψει στην Τρίπολη.

Η διχόνοια είναι παρούσα σχεδόν από την πρώτη στιγμή του Αγώνα και θα σημαδέψει την πορεία του, αποδυναμώνοντας και θέτοντας σε κίνδυνο την ίδια την επιτυχία του.

Οι εξελίξεις θα τρέξουν γρήγορα και η ανάγκη θα φέρει τον Γέρο του Μοριά και πάλι στις επάλξεις. Απαλλαγμένη  η Υψηλή Πύλη από τον βραχνά του Αλή Πασά, ύστερα από τη δολοφονία του στα Ιωάννινα, στρέφει όλη της την προσοχή στην καταστολή της Επανάστασης στον πυρήνα της, δηλαδή στην Πελοπόννησο.

 Χουρσίτ ή Δράμαλης

Τον επιτελικό ρόλο αναλαμβάνει ο Χουρσίτ Πασάς, ο οποίος καταστρώνει σχέδιο μεγάλης εκστρατείας. Σκοπός του ήταν να συγκροτήσει ισχυρό στράτευμα, να διαβεί τον Ισθμό της Κορίνθου, να καταλάβει την Αρκαδία και την πρωτεύουσά της, την Τριπολιτσά, πλήττοντας έτσι την καρδιά της επαναστατημένης Πελοποννήσου. Συμπληρωματικό ρόλο στην επιχείρηση θα είχε και ο οθωμανικός στόλος, που θα κατέπλεε στις πελοποννησιακές ακτές για να συνδράμει στις χερσαίες επιχειρήσεις.

Ως τόπος συγκέντρωσης των οθωμανικών δυνάμεων ορίστηκε η Λάρισα, όπου έφθασε από τα Ιωάννινα ο Χουρσίτ, συνοδευόμενος από δύναμη 4.000 ιππέων. Ωστόσο, με αιφνίδια σουλτανική διαταγή, τα σχέδια μεταβάλλονται. Την αρχηγία της εκστρατείας αναλαμβάνει ο Μαχμούτ Πασάς, ο επονομαζόμενος Δράμαλης.Ο Σουλτάνος τον αντικαθιστά γιατί έχει μάθει ότι καταχράστηκε τους θησαυρούς του Αλή Πασά,ίσως όμως θέλει και  να περιορίσει τη δύναμη και το κύρος του πιο σημαντικού πασά του.

Ο Μαχμούτ Πασάς, με καταγωγή από τη Δράμα, ήταν γνωστός και πλούσιος αξιωματούχος, αλλά με μικρή εμπειρία ως στρατηγός. Στην Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη είχε ισχυροποιήσει τη θέση του και είχε αποκτήσει καλό όνομα.Ήταν παρών στις επιχειρήσεις κατά του Αλή Πασά στα Ιωάννινα και στη συνέχεια αντιμετώπισε εξεγέρσεις στα Άγραφα και στο Πήλιο, λίγο προτού διοριστεί αρχηγός της επικείμενης εκστρατείας.Είχε στη διάθεσή του ισχυρό στράτευμα: 24.000 πεζικάριους, 6.000 ιππείς,πολλά μεταγωγικά ζώα και έξι κανόνια,δύναμη που έδειχνε ικανή να συντρίψει κάθε αντίσταση.

Οι ενέργειες του Κολοκοτρώνη

Ο Κολοκοτρώνης κινητοποιείται,στέλνει παντού επιστολές,σε καπεταναίους και πρόκριτους, ζητώντας τη συγκέντρωση όσο το δυνατόν περισσότερων δυνάμεων για να αντιμετωπίσει τον κίνδυνο.Τους ζητά να συγκεντρωθούν στο Άργος και αν χρειαστεί να καταλύσουν και την ίδια την κυβέρνηση. Επικοινωνεί με τον Υψηλάντη που επιστρέφει από τη Στερεά Ελλάδα επιβεβαιώνοντας την πληροφορία ότι μεγάλη τουρκική στρατιά κατεβαίνει στον Μοριά.

Μπλεγμένη στα γρανάζια της διχόνοιας, η παράταξη του Μαυροκορδάτου, μέσω επιστολής που απέστειλε η Γερουσία, τον κατηγορεί ότι κακώς διέλυσε την πολιορκία της Πάτρας, και τον καλεί να επιστρέψει και να δώσει εξηγήσεις.

Οργισμένος ο Γέρος του Μοριά απαντά πως με 3.000 άνδρες θα κατεβεί στην Τρίπολη για να «απολογηθεί». Η ίδια όμως η Γερουσία, που λίγο πριν τον κατηγορούσε για απείθεια, διατάζει η είσοδός του στην πόλη να χαιρετιστεί με κανονιοβολισμούς.Κι ενώ ο Κολοκοτρώνης ζητά να ξεκαθαρίσει οριστικά η κατάσταση, οι γερουσιαστές προτείνουν να μη δοθεί συνέχεια στη διαμάχη και να τεθεί υπεράνω όλων η υπεράσπιση της πατρίδας.

Το ανησυχητικό, όμως, είναι άλλο: υπάρχουν σε πολλούς ακόμη αμφιβολίες για το αν η είδηση της καθόδου του Δράμαλη στον Μοριά είναι αληθινή.

Ο Δράμαλης στον Μοριά

Ενώ συνέβαιναν όλα αυτά, η στρατιά του Δράμαλη είχε ήδη περάσει την Αλαμάνα, εισέβαλε στη Βοιωτία και, την 1η Ιουλίου, κατέκαψε τη Θήβα, σκορπίζοντας παντού τον πανικό. Όσοι σώθηκαν κατέφυγαν στα νησιά ή στα βουνά.

Όταν πλέον η κυβέρνηση πείστηκε για την αλήθεια της είδησης, έσπευσε να οργανώσει τη φύλαξη των στενών του Ισθμού. Στη θέα όμως της μεγάλης στρατιάς, οι περισσότεροι άνδρες δείλιασαν και εγκατέλειψαν τις θέσεις τους. Το χειρότερο ήταν ότι, για να δικαιολογηθούν, διέδιδαν πως οι εχθροί ήταν μυριάδες, πολλαπλασιάζοντας τον πανικό. Ο κόσμος εγκατέλειπε σπίτια και περιουσίες,διχόνοια και απελπισία απλώνονταν παντού.

Τον τόνο έδωσε, δυστυχώς, και η ίδια η κυβέρνηση. Κάποια μέλη της επιβιβάστηκαν σε δύο γαλέρες αγκυροβολημένες στους Μύλους. Ήταν τόσο αδύναμη, ώστε δεν μπόρεσε να προστατεύσει το ασήμι που είχε συγκεντρωθεί, το οποίο έγινε λεία και πλιάτσικο από ορισμένους, με τη δικαιολογία της καταβολής μισθών. Λίγες ημέρες πριν είχε φθάσει μια επιστολή του Οδυσσέα Ανδρούτσου, που προειδοποιούσε: «Σας στέλνω 30.000 Τούρκους να ομονοήσετε και κάμετέ τους ό,τι μπορέσετε…».

Αυτό που αρνούνταν ορισμένοι ήταν πια επιβεβαιωμένο γεγονός. Όποια φρουρά υπήρχε στο Άργος διαλύθηκε,τρόμος είχε καταλάβει τους πάντες.Μόνο ο Κολοκοτρώνης διατηρούσε τη ψυχραιμία του και προσπαθούσε να οργανώσει και να αυξήσει τη δύναμη των 2.000 ανδρών που διέθετε.

Από τη στιγμή που η εχθρική στρατιά πέρασε τον Ισθμό, ξεχύθηκε στην πεδιάδα και στις 5 Ιουλίου έφθασε στον  Ακροκόρινθο. Το φρούριο ήταν καλά οχυρωμένο και κατάλληλο για άμυνα, όμως η φρουρά και ο διοικητής του, πανικόβλητοι, εγκατέλειψαν τις θέσεις τους, σκοτώνοντας τον όμηρο,   πλούσιο Τούρκο γαιοκτήμονα Κιαμήλ μπέη, χωρίς όμως να ανατινάξουν την πυριτιδαποθήκη.

Στη συνέχεια συγκλήθηκε πολεμικό συμβούλιο, με τη συμμετοχή του Γιουσούφ πασά, επικεφαλής των Τούρκων της Πάτρας, και του Αλή πασά του Άργους. Οι δύο «ντόπιοι» πασάδες πρότειναν να μην κινηθεί ολόκληρο το στράτευμα του Δράμαλη, αλλά να εδρεύσει στην Κόρινθο και να αποσταλούν δύο ισχυρά σώματα στην Πάτρα και την Τρίπολη. Προτάθηκε ακόμη η περαιτέρω διάσπαση του στρατεύματος, ώστε να σταλούν δυνάμεις σε διάφορα σημεία του Μοριά. Επικράτησε όμως η γνώμη του Δράμαλη: ταχεία προέλαση προς το Άργος.

 Η "καμμένη γη" σώζει την επανάσταση

Ο Κολοκοτρώνης, με συμπαραστάτη τώρα τη Γερουσία, πληροφορείται την είσοδο του Δράμαλη στο Άργος. Είναι η πιο κρίσιμη στιγμή. Διατάζει γενική επιστράτευση, στέλνει παντού ανθρώπους και επιστολές για να έρθει βοήθεια, προσπαθεί να εμψυχώσει τον κόσμο, εκμεταλλευόμενος κάθε τρόπο και κάθε μέσο για να πετύχει τον στόχο του:το φιλότιμο, την πίστη, την αγάπη για την πατρίδα, αλλά και το συμφέρον, το κέρδος, την ανάγκη να αντισταθούν για να μη χαθεί ό,τι με κόπο κατέκτησαν μέχρι τώρα. Προλήψεις και δεισιδαιμονίες, αόρατες φήμες, ό,τι μπορούσε μεταχειρίστηκε για να νικήσει τον πανικό που είχε καταβάλει τον ραγιά.

Η πρώτη ουσιαστική αντίσταση επιχειρήθηκε από τον Υψηλάντη στο φρούριο του Άργους. Ήταν σημαντική, γιατί η επιτυχής άμυνα έφερε θάρρος και αισιοδοξία, αλλά έδωσε και τον χρόνο στον Κολοκοτρώνη να οργανώσει καλύτερα το στρατόπεδό του. Ο Δημήτριος Υψηλάντης βρισκόταν στο Άργος τη στιγμή της εισβολής του Δράμαλη, κρατώντας με μικρή δύναμη τη θέση  του για ορισμένες ημέρες και επιτυγχάνοντας τελικά να αποχωρήσει χωρίς απώλειες. Στη συνέχεια μετέβη και αυτός, μαζί με άλλους καπεταναίους και προκρίτους, στην Τρίπολη για το κρίσιμο πολεμικό συμβούλιο στον Αχλαδόκαμπο, με τη συμμετοχή του Παπαφλέσσα και του Πετρόμπεη.

«Η καμένη γη» ήταν το σχέδιο που ανέλυσε στους άλλους αρχηγούς ο Κολοκοτρώνης. Όλος ο αργίτικος κάμπος θα καιγόταν· φυτά, προϊόντα, φρούτα και ζώα θα καταστρέφονταν, ώστε ο στρατός του Δράμαλη να μη βρει τίποτε για ανεφοδιασμό. Όλα τα περάσματα θα καταλαμβάνονταν από τους Έλληνες, με στόχο να εγκλωβιστεί ο εχθρός.

Την ίδια στιγμή, ο Υψηλάντης θα ενίσχυε τη φρουρά στο κάστρο του Άργους, για να απασχολεί από εκεί όσο το δυνατόν περισσότερους εχθρούς. Ήδη, πριν ακόμη από την απόφαση του Κολοκοτρώνη, με διαταγή του οπλαρχηγού της περιοχής Δημήτρη Τσόκαρη είχε αρχίσει η καταστροφή της σοδειάς.

Ο Κολοκοτρώνης πίστευε ότι, χωρίς ανεφοδιασμό και με συνεχή πίεση και αιφνιδιαστικές επιθέσεις, θα έφθειρε τον αντίπαλο και θα τον ανάγκαζε σε υποχώρηση. Το στράτευμα που είχε συγκεντρωθεί ήταν περίπου 10.000 άνδρες. Δεν διέθετε ούτε ιππικό ούτε κανόνια. Σε καμία περίπτωση δεν θα ρίσκαρε μετωπική μάχη, που ήταν άγνωστη και ασύμφορη για τους Έλληνες.

 Ο Δράμαλης υποτίμησε τους Έλληνες. Ήταν τόσο βέβαιος για την επιτυχία του, ώστε, πριν ακόμη ολοκληρώσει το έργο του, έστειλε μήνυμα στην Πόλη ότι ο Μοριάς είχε υποταχθεί. Παρά τις αντίθετες εισηγήσεις του Αλή πασά του Άργους να μην καθυστερήσει, επέμεινε στο αρχικό του σχέδιο και προχώρησε με ολόκληρο τον στρατό του...

Συνεχίζεται...