Η Π Ο Λ Ι Ο Ρ Κ Ι Α της Τ Υ Ρ Ο Υ από τον Α Λ Ε Ξ Α Ν Δ Ρ Ο (Φεβρουάριος 332 μ.Χ.)

 

Μετά τη νίκη στην Ισσό και με βάση το περιεχόμενο των επιστολών που αντάλλαξαν ο Αλέξανδρος και ο Δαρείος, θα περίμενε κανείς ότι η άμεση κίνηση του Μακεδόνα βασιλιά θα ήταν να καταδιώξει τον Πέρση μονάρχη, ώστε να μη του δώσει χρόνο να ανασυγκροτήσει τον στρατό του. Προκειμένου όμως να αποκτήσει τον πλήρη έλεγχο των παραλίων της Μικράς Ασίας και να αποκόψει το Περσικό βασίλειο από τη Μεσόγειο, προχώρησε προς τη Φοινίκη, όπου βρισκόταν η βάση του περσικού ναυτικού. Με την κίνηση αυτή θα εκμηδενιζόταν και ο κίνδυνος αντιπερισπασμού των Περσών στον ελληνικό χώρο.

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης 

 

Οι πόλεις της Φοινίκης (Τύρος, Σιδώνα, Άραδος, Βύβλος, Τρίπολη) είχαν σχετική αυτονομία λόγω της εμπορικής τους σημασίας και της ναυτικής τους υπεροχής. Ιδιαίτερα οι δύο μεγαλύτερες, η Τύρος και η Σιδώνα, είχαν αναπτύξει μεταξύ τους ανταγωνιστικές σχέσεις. Η είδηση των δυο νικών του Αλέξανδρου και ο κίνδυνος να επιτεθεί ο Αλέξανδρος εναντίον τους, τις έφερε μπροστά στο δίλημμα της στάσης που θα έπρεπε να κρατήσουν. Με δεδομένο ότι μεγάλο μέρος του φοινικικού στόλου βρισκόταν στο Αιγαίο, τα περιθώρια αντίδρασης δεν ήταν πολλά.

Η Άραδος και η Σιδώνα ήταν οι πόλεις που άνοιξαν τις πύλες τους και υποδέχτηκαν τον Αλέξανδρο ως ελευθερωτή. Αρχικά και οι Τύριοι είχαν αποφασίσει να δεχτούν την κυριαρχία του. Με τη σιγουριά όμως ότι η πόλη τους λόγω της τοποθεσίας και του ισχυρού στόλου ήταν σχεδόν απόρθητη έθεσαν τον όρο να μην εισέλθει ο Μακεδόνας βασιλιάς με το στράτευμά του μέσα στην πόλη και να μη θυσιάσει στο βωμό του τοπικού Θεού,ενός αντίστοιχου Ηρακλή,αφού κάτι ανάλογο δεν επέτρεπαν ούτε στον Πέρση βασιλιά.

Ο Αλέξανδρος δε θα μπορούσε να θεωρήσει αυτήν την απαίτηση τίποτα άλλο παρά μια μεγάλη προσβολή.Είχε μάθει να μην του αντιστέκεται κανείς,δεν ήθελε να φανεί στα μάτια κανενός ότι δειλιάζει ή ότι δεν μπορεί να επιβληθεί. Τον Φλεβάρη του 332 θα ξεκινήσει η πολιορκία που θα αποδειχτεί ιδιαίτερα επίπονη. Ο Αρριανός σημειώνει χαρακτηριστικά ότι ο Αλέξανδρος είχε δει ένα όνειρο το οποίο θεωρήθηκε προφητικό: πλησίασε στα τείχη της Τύρου ο Ηρακλής που του έδωσε το δεξί του χέρι και τον οδήγησε στην Τύρο. Ο μάντης Αρίστανδρος έδωσε την εξής ερμηνεία: η Τύρος θα κυριευόταν με κόπο, όπως με μόχθο ο Ηρακλής πραγματοποίησε τους άθλους του.

Ο μάντης θα επιβεβαιωθεί.Η πολιορκία θα  διαρκέσει εφτά μήνες,θα καθυστερήσει τον Αλέξανδρο και θα λήξει με την πλήρη καταστροφή της πόλης και τα χιλιάδες κομμένα κεφάλια μπηγμένα  μέσα σε πασσάλους στην παραλία.

Η απόρθητη ΤΥΡΟΣ 

 Σήμερα, ο επισκέπτης της Τύρου δύσκολα μπορεί να φανταστεί ότι η πόλη κάποτε ήταν νησί. Εκεί όπου τώρα απλώνεται στεριά, στο παρελθόν υπήρχε θάλασσα που χώριζε την πόλη από την ακτή. Η τεχνητή διάβαση που κατασκεύασε ο Αλέξανδρος κατά την πολιορκία άλλαξε οριστικά τη μορφή του τόπου, μετατρέποντας το νησί σε χερσόνησο και διαμορφώνοντας τη γεωγραφία της περιοχής όπως τη γνωρίζουμε σήμερα.

Η πλούσια Τύρος, με τη μεγάλη ναυτική της παράδοση και τον μεγάλο στόλο, ήταν χτισμένη πάνω σε ένα απομονωμένο νησί, σε απόσταση περίπου επτακοσίων μέτρων από την ακτή. Ήταν οχυρωμένη με ισχυρό περιμετρικό τείχος μήκους περίπου τεσσάρων χιλιομέτρων και μεγάλου ύψους, που σε ορισμένα σημεία έφτανε ίσως και τα πενήντα μέτρα. Ιδιαίτερα η πλευρά που έβλεπε προς τη στεριά ήταν περισσότερο ενισχυμένη.Ο συνδυασμός φυσική και τεχνητής οχύρωσης  την καθιστούσε απόρθητη με τη δυνατότητα αποτελεσματικής άμυνας για μεγάλο διάστημα.

Μέσα στην πόλη ζούσαν περίπου σαράντα χιλιάδες άνθρωποι σε σπίτα πολύωροφα,το ένα διπλα στο άλλο. Στα δύο λιμάνια της είχαν παραμείνει ογδόντα πλοία, τα οποία μπορούσαν εύκολα να μεταφέρουν εφόδια από γειτονικές περιοχές, χωρίς να υπάρχει ουσιαστική δυνατότητα άμεσης αντίδρασης από τον Αλέξανδρο, ο οποίος σε εκείνη τη φάση δεν διέθετε  στόλο. Παράλληλα οι Τύριοι είχαν μεγάλο αριθμό πολεμιστών κυρίως μισθοφόρων, άφθονα μηχανήματα  και πολλούς τεχνίτες,ενώ περίμεναν και  βοήθεια από την πρώην  αποικία τους στην Αφρική, την Καρχηδόνα.

Ο Μακεδονικός στρατός διέθετε εξελιγμένες πολιορκητικές μηχανές, κατασκευασμένες από ικανούς μηχανικούς που συνόδευαν την εκστρατεία. Ανάμεσά τους ξεχώριζε ένας περιστρεφόμενος καταπέλτης, ικανός να εκσφενδονίζει πέτρες σε μεγάλη απόσταση. 

Το μεγάλο πρόβλημα για τον Αλέξανδρο ήταν πώς θα μπορούσαν οι στρατιώτες του να προσεγγίσουν την πόλη χωρίς πλοία. Για να το πετύχει, αποφάσισε να κατασκευάσει μια προβλήτα (μόλο) που θα ένωνε τη στεριά με την οχυρωμένη νησιωτική πόλη. Για τη γεφύρωση της απόστασης χρησιμοποιήθηκαν υλικά από την κατεδάφιση της παλιάς, παραθαλάσσιας Τύρου.

Η κατασκευή ήταν δύσκολη και πρωτοποριακή. Στρατιώτες και ντόπιοι εργάτες, με τον ίδιο τον Αλέξανδρο να επιβλέπει, ξεκίνησαν τις εργασίες, οι οποίες αρχικά προχωρούσαν γρήγορα. Όσο όμως πλησίαζαν στα τείχη, τα νερά γίνονταν βαθύτερα και το έργο δυσκολότερο. Την ίδια στιγμή οι Τύριοι, που στην αρχή χλεύαζαν την προσπάθεια, όταν είδαν τον μόλο να πλησιάζει και να φτάνει σε απόσταση βολής, άρχισαν να επιτίθενται εναντίον των κατασκευαστών.Εκσφενδόνιζαν φωτιές από τα τείχη, Παράλληλα, με τα πλοία τους πραγματοποιούσαν επιδρομές κατά μήκος της ακτής.

Ο περίφημος Θεσσαλός αρχιμηχανικός Διάδης κατασκεύασε δύο κλιμακωτούς πολιορκητικούς πύργους, εφοδιασμένους με καταπέλτες και γαστραφέτες-βαλίστρες προκειμένου να πλήξει τα απόρθητα τείχη. Οι πύργοι τοποθετήθηκαν στην άκρη της προσχώσεως,ήταν κινητοί και ψηλοί όσο και τα τείχη της Τύρου και σ’ αυτούς τοποθετήθηκαν παραπετάσματα από δέρμα, για να αντέχουν τα βλήματα του εχθρού,ώστε να προστατεύουν και αυτούς που βρίσκονταν μέσα στους πύργους, αλλά και τους εργαζόμενους στο επίχωμα.Στα πιο αδύνατα πλευρικά σημεία, οι Μακεδόνες επιτέθηκαν με πολιορκητικούς κριούς τοποθετημένους σε πλωτές εξέδρες.

 Οι πολιορκημένοι αντέδρασαν άμεσα και με επιτυχία.Γέμισαν ένα πλοίο που μετέφερε άλογα με εύφλεκτα υλικά και το μετέτρεψαν σε πυρπολικό.Με συνοδεία πολεμικών πλοίων και με ευνοϊκό τον άνεμο  πλησίασαν τον μόλο,έβαλαν φωτιά στο πυρπολικό που μεταδόθηκε στους πύργους. Την ίδια στιγμή, τοξότες από τα πλοία χτυπούσαν συνεχώς όσους προσπαθούσαν να τη σβήσουν.Πολλοί Τύριοι ανέβηκαν στον μόλο και κατέστρεψαν τα τείχη και τις πολεμικές μηχανές, χαλώντας σχεδόν όλα όσα είχαν φτιαχτεί μέχρι τότε.Μια τρικυμία που ξέσπασε λίγο αργότερα αποτέλειωσε ό,τι είχε απομείνει όρθιο από την επιτυχημένη επίθεση των Τύριων.

Ένας άλλος ηγέτης ίσως αποθαρρυνόταν και παρατούσε την πολιορκία, ο Αλέξανδρος όμως όχι.Άμεσα ξεκίνησαν εργασίες για την κατασκευή νέας μεγαλύτερης και καλύτερα μελετημένης προβλήτας.Εκείνο που έπρεπε να κάνει τώρα ήταν να εξασφαλίσει καράβια για την πολιορκία.Χωρίς αυτά δεν θα μπορούσε να καταφέρει τον στόχο του.Αρχηγοί και βασιλιάδες φοινικικών πλοίων που πολεμούσαν για τον περσικό στόλο,αυτομόλησαν προς τον Αλέξανδρο μόλις έμαθαν ότι οι πόλεις τους κατέχονταν από αυτόν.Συγχρόνως σημαντική ενίσχυση ήρθε από την Κύπρο,με αποτέλεσμα σχετικά γρήγορα να συγκεντρωθεί μια ικανή δύναμη διακοσίων πλοίων,αποδυναμώνοντας την ίδια στιγμή τον περσικό στόλο.Αφού ο ίδιος με τους υπασπιστές τους υπέταξε κάποιες τοπικές φυλές,επέστρεψε αποφασισμένος να ολοκληρώσει την επιχείρηση Τύρος.

Νέα προσπάθεια 

Στα σχέδιά του ήταν να προκαλέσει ναυμαχία, η οποία, όπως υπολόγιζε, εξαιτίας του στενού χώρου θα κατέληγε ουσιαστικά σε μάχη σώμα με σώμα πάνω στα πλοία. Οι Τύριοι όμως, βλέποντας τον μεγάλο αριθμό των πλοίων του Αλέξανδρου, δεν τόλμησαν να ρισκάρουν. Έκλεισαν τον στόλο τους μέσα στα λιμάνια και έβαλαν τα πλοία το ένα δίπλα στο άλλο, φράζοντας τις εισόδους.

Ο Αλέξανδρος διέταξε τον αποκλεισμό των λιμανιών και, παράλληλα, εντατικοποίησε ακόμη περισσότερο την κατασκευή πολιορκητικών μηχανών. Αυτές τοποθετήθηκαν πάνω σε πλοία και χρησιμοποιήθηκαν για να πλήττουν τα τείχη από τη θάλασσα.

Οι Τύριοι προσπαθούσαν να εκδιώξουν αυτά τα πλοία με τους κριούς, βάλλοντας εναντίον τους και πετώντας μεγάλες πέτρες που δυσκόλευαν την προσέγγιση των τειχών. Οι Μακεδόνες, από τη μεριά τους, απομάκρυναν τις πέτρες και προσπαθούσαν να φέρουν τους πύργους όσο το δυνατόν πιο κοντά στα τείχη.Τύριοι δύτες βουτούσαν στο νερό με αποστολή να κόψουν τις άγκυρες των πλοίων. Από ένα σημείο και μετά, όμως, ο Αλέξανδρος διέταξε να χρησιμοποιηθούν αλυσίδες αντί για σχοινιά, ώστε να μην μπορούν να υπονομευθούν.

Πολιορκητές και πολιορκημένοι έδιναν μια σκληρή, πρωτοφανή μάχη, όπου δεν θα υπερίσχυε μόνο ο πιο δυνατός, αλλά και ο πιο ευφυής και επινοητικός.

Οι Τύριοι επιτίθενται- Καταστροφή του στόλου τους

Οι Τύριοι, σε μια προσπάθεια να διασπάσουν την πολιορκία και να πλήξουν τον στόλο του Αλέξανδρου, επιχείρησαν επιδρομή, εξορμώντας από τον Σιδώνιο λιμένα εναντίον των κυπριακών πλοίων. Επέλεξαν να γίνει η επίθεση το μεσημέρι, την ώρα του γεύματος και της ξεκούρασης. Η επιχείρησή τους αρχικά φάνηκε ότι θα ήταν επιτυχημένη, αφού κατάφεραν να πλήξουν αρκετά κυπριακά πλοία, αιφνιδιάζοντας τα πληρώματά τους.

Η έγκαιρη όμως αντίδραση του Αλέξανδρου αποδείχτηκε και πάλι καταλυτική. Αντιλήφθηκε την επιδρομή των Τυρίων και επιτέθηκε εναντίον τους. Έδωσε εντολή να αποκλειστεί ο Αιγύπτιος λιμένας και, με μια αιφνιδιαστική κίνηση, επιτέθηκε εναντίον των Τυρίων που είχαν φέρει τους Κυπρίους σε δύσκολη θέση, προκαλώντας τους μεγάλες καταστροφές. Μόνο λίγα πλοία έμειναν αλώβητα, ενώ τα μέλη των πληρωμάτων των πλοίων που βυθίστηκαν έφτασαν κολυμπώντας στην πόλη της Τύρου.

Η αποτυχία αυτής της επίθεσης κλόνισε ακόμη περισσότερο το ηθικό των πολιορκημένων. Μέσα στα τείχη ο κόσμος βρισκόταν σε σύγχυση, οι μάντεις προφήτευαν δεινά, ενώ θυσίες και προσευχές προς τους θεούς γίνονταν για να ζητήσουν βοήθεια και σωτηρία.

Η κατάληψη της πόλης  

Οι επιθέσεις συνεχίστηκαν. Από την πλευρά της προβλήτας ήταν πολύ δύσκολο να υπάρξει αποτέλεσμα, αφού οι επιθέσεις αποκρούονταν από τους Τυρίους σε αυτό το πολύ ενισχυμένο τμήμα της οχύρωσης.

Από τα πλάγια υπήρχε μόνο η πιθανότητα να δημιουργηθεί κάποιο ρήγμα, που θα ήταν η αιτία για να μπουν οι Μακεδόνες στην Τύρο. Αφού εξετάστηκε σχολαστικά η μεριά του Σιδώνιου λιμένα, τελικά επιλέχθηκε η νότια πλευρά του Αιγύπτιου λιμένα.Στο σημείο αυτό άρχισε συστηματική υπονόμευση με βολές και χτυπήματα. Στην πλευρά αυτή τα τείχη ήταν πιο αδύναμα και αρκετά ταλαιπωρημένα από την πολιορκία.

Ο Αλέξανδρος διέταξε να γίνει γενική επίθεση σε όλα τα σημεία της οχύρωσης, ώστε να διασπαστούν οι Τύριοι.Οι Φοίνικες επιτέθηκαν στον Αιγύπτιο λιμένα και οι Κύπριοι στον Σιδώνιο, ενώ άλλα πλοία, επανδρωμένα με τοξότες και εφοδιασμένα με καταπέλτες, περιέπλεαν το τείχος και στέκονταν σε πολύ κοντινή απόσταση, χωρίς να φανερώνουν πού ακριβώς θα επιτεθούν. Τα περισσότερα πυρά όμως και τη μεγαλύτερη πίεση δέχτηκε το ευάλωτο σημείο.

Τη στιγμή που οι πολιορκητικές μηχανές είχαν ολοκληρώσει το έργο τους, προσέγγισαν πλοία με γέφυρες και σκάλες, μέσω των οποίων οι άνδρες έκαναν την απόβαση στο «νησί» της Τύρου. Μόλις τοποθετήθηκαν οι γέφυρες στο γκρεμισμένο τμήμα του τείχους, ανέβηκε με τους άνδρες του ο Άδμητος, ο οποίος τραυματίστηκε θανάσιμα. Ακολούθησε ο Αλέξανδρος, καταλαμβάνοντας το τείχος, και σύντομα κυρίευσε τους πύργους και τα μεταπύργια και  κατευθύνθηκε προς τα βασιλικά ανάκτορα.

Στο μεταξύ, οι Φοίνικες κατέλαβαν τον Αιγύπτιο λιμένα και κατέστρεψαν τα πλοία που βρίσκονταν εκεί, ενώ και οι Κύπριοι κατέλαβαν το Σιδώνιο λιμάνι. Οι Τύριοι, βλέποντας ότι οι Μακεδόνες καταλάμβαναν το ένα μετά το άλλο τα σημεία της πόλης, συγκεντρώθηκαν σε κεντρικό ναό για να ανασυνταχτούν. Η μοίρα τους πια ήταν προδιαγεγραμμένη.

Οι Μακεδόνες, οργισμένοι από την πολύμηνη πολιορκία, εισέβαλαν παντού, καταστρέφοντας τα πάντα, σκοτώνοντας όσους αντιστέκονταν και αιχμαλωτίζοντας σχεδόν όλους όσους επέζησαν. Είχε προηγηθεί μία βάρβαρη πράξη των Τυρίων, κατά τη διάρκεια της πολιορκίας ανέβασαν αιχμαλώτους στο τείχος,ώστε να φαίνονται από το στρατόπεδο του Αλέξανδρου, και αφού τους έσφαξαν, τους πέταξαν στη θάλασσα.

Ωστόσο, ο Αλέξανδρος σεβάστηκε το ιερό του Ηρακλή και άφησε ελεύθερους τον βασιλιά Αζέμιλκο, πολλούς επιφανείς Τυρίους και Καρχηδόνιους  που είχαν καταφύγει σε αυτό.

Μετά από μια σκληρή πολιορκία επτά μηνών, ο Αλέξανδρος είχε πετύχει μία ακόμη νίκη. Του είχε στοιχίσει, βέβαια, σε χρόνο, σε χρήμα και σε κόπο, αλλά και σε απώλειες περισσότερων ανδρών απ’ ό,τι στις δύο μάχες στον Γρανικό και στην Ισσό.Είχε εξασφάλισει τον έλεγχο της ανατολικής Μεσογείου, αφού η πόλη έπαψε να αποτελεί βάση του περσικού ναυτικού. Την ίδια στιγμή, ο Δαρείος έχασε μία ακόμη ευκαιρία να φέρει ο ίδιος σε δύσκολη θέση τον αντίπαλό του.Θα το είχε πετύχει,αν στη διάρκεια της πολύμηνης εκστρατείας είχε εκστρατεύει εναντίον του...