Προς Θεσσαλονίκη-Η μάχη των Γ Ι Α Ν Ν Ι Τ Σ Ω Ν
Προς Θεσσαλονίκη…
Η Μάχη των Γιαννιτσών, που δόθηκε στις 19 και 20 Οκτωβρίου 1912, υπήρξε η σημαντικότερη του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου και καθόρισε την πορεία του ελληνικού στρατού στη Μακεδονία. Πριν από τη μάχη είχε προηγηθεί διαφωνία ανάμεσα στον Ελευθέριο Βενιζέλο και τον διάδοχο Κωνσταντίνο σχετικά με την κατεύθυνση που έπρεπε να ακολουθήσει ο στρατός. Ο Κωνσταντίνος επιθυμούσε να στραφεί βόρεια, προς το Μοναστήρι, ενώ ο Βενιζέλος υποστήριζε την άμεση πορεία προς τη Θεσσαλονίκη.
Τελικά επικράτησε η άποψη του Βενιζέλου και ο ελληνικός στρατός κινήθηκε προς τα Γιαννιτσά. Η νίκη των ελληνικών δυνάμεων άνοιξε τον δρόμο για την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης στις 26 Οκτωβρίου 1912 και σφράγισε την οριστική ένταξη της Μακεδονίας στο ελληνικό κράτος.
Τα ξημερώματα της 14ης Οκτωβρίου το σύνολο σχεδόν του ελληνικού στρατού – εκτός από την 5η Μεραρχία – στράφηκε προς την περιοχή της Θεσσαλονίκης. Στο ορεινό πέρασμα της Καστανιάς, στο Βέρμιο, εξουδετερώθηκε η οργανωμένη τουρκική αντίσταση και στις 16 Οκτωβρίου ο στρατός εισήλθε στη Βέροια και στην Κατερίνη. Τούρκοι και Έλληνες πρόκριτοι είχαν έρθει σε συνεννόηση, ώστε να αποφευχθούν επεισόδια και πλιάτσικο σε βάρος του άμαχου πληθυσμού.
Οι πληροφορίες που είχε το Δεύτερο Γραφείο του Γενικού Στρατηγείου για τις κινήσεις του εχθρού δεν ήταν καλά εξακριβωμένες. Προέρχονταν είτε από το ιππικό είτε από χωρικούς είτε από Έλληνες επιστρατευμένους στον τουρκικό στρατό που είχαν αυτομολήσει. Οι επιτελείς γνώριζαν ότι οι Τούρκοι είχαν συμπτυχθεί βόρεια του Αλιάκμονα. Γι’ αυτό όλες οι μονάδες της στρατιάς διατάχθηκαν να πραγματοποιήσουν αναγνωρίσεις προς τον Αξιό και τον Λουδία. Τελικά αποδείχθηκε ότι τα Γιαννιτσά κατέχονταν και ότι η κύρια δύναμη του Ταχσίν πασά είχε στραφεί προς τη Θεσσαλονίκη.
Οι Τούρκοι είχαν συγκεντρώσει περίπου 25.000 άνδρες και 80 κανόνια και επέλεξαν την πεδιάδα των Γιαννιτσών για να αναμετρηθούν με τους Έλληνες, παρότι μειονεκτούσαν αριθμητικά. Η επιλογή αυτή δεν ήταν τυχαία: τα Γιαννιτσά ήταν ιερή πόλη των μουσουλμάνων και ο Τούρκος πασάς ήθελε να τονώσει το φρόνημα των στρατιωτών του. Θα μπορούσαν να είχαν επιλέξει τον πλημμυρισμένο Αξιό, χρησιμοποιώντας το ποτάμι ως φυσικό εμπόδιο. Δεν το έκαναν…
Η Μάχη των Γιαννιτσών (19–20 Οκτωβρίου 1912)
Ο αρχιστράτηγος οδήγησε τις πέντε μεραρχίες του (19 Οκτωβρίου) συγκεντρωτικά κατά των Τούρκων. Η εντολή προς την 6η Μεραρχία ήταν να επιχειρήσει πλευροκόπηση στο δεξί μέρος της εχθρικής παράταξης, ενώ η 7η Μεραρχία έπρεπε να καταλάβει τη γέφυρα του Λουδία, ώστε να αποκόψει την υποχώρηση του εχθρού. Τα νώτα των Ελλήνων θα φύλαγε η 5η Μεραρχία, ελέγχοντας τις κινήσεις του τουρκικού στρατού που μάχονταν τους Σέρβους στο Μοναστήρι.
Η περιοχή των Γιαννιτσών παρείχε σημαντικά στρατιωτικά πλεονεκτήματα. Περικλειόταν βόρεια από το βουνό Πάικο και νότια από τη βαλτώδη λίμνη των Γιαννιτσών (η οποία αποξηράνθηκε το 1932), γνωστή από τον Μακεδονικό Αγώνα και από το μυθιστόρημα της Πηνελόπης Δέλτα, «Τα μυστικά του Βάλτου». Η περιοχή νότια της λίμνης, σήμερα αποξηραμένης, χαρακτηριζόταν από εκτεταμένα έλη, γεγονός που υποχρέωνε τον επιτιθέμενο να κινηθεί σε περιορισμένες κατευθύνσεις, εύκολα ελεγχόμενες από τον αμυνόμενο.
Στις 18 Οκτωβρίου 1912, ο στρατός του Ταξίν Πασά, αποτελούμενος από πέντε μεραρχίες ελλιπούς σύνθεσης — δεκατρία τάγματα πεζικού, οκτώ ίλες ιππικού και επτά πυροβολαρχίες με τριάντα πυροβόλα — είχε οχυρωθεί σε ύψωμα περίπου 130 μέτρων, από το οποίο μπορούσε να ελέγχει ολόκληρη την πεδιάδα.Οι Οθωμανοί είχαν καταλάβει τα υψώματα και τα βαλτοτόπια γύρω από την πόλη των Γιαννιτσών, οργανώνοντας την άμυνά τους στη γραμμή Γιαννιτσά–Λουδία.
Ήταν η πρώτη και ίσως η τελευταία μεγάλη σύγκρουση σε όλη τη μακεδονική εκστρατεία, μια πραγματική «μάχη εκ παρατάξεως». Στη μάχη αυτή αναδείχθηκε το αξιόμαχο του ελληνικού στρατεύματος: η ακρίβεια και η ταχύτητα των ελιγμών, η πειθαρχία, η σωστή βολή και η εκτίμηση των αποστάσεων. Οι Έλληνες στρατιώτες βάδισαν ακάλυπτοι μέσα σε μια φλεγόμενη ζώνη, υπό τα πυρά του εχθρού που είχε παραταχθεί σε πλατύ μέτωπο και διέθετε πολυβόλα και κανόνια.Ιδιαίτερα φάνηκαν οι ικανότητες των Ελλήνων αξιωματικών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο διοικητής του Ευζωνικού Συντάγματος, Δημήτριος Παπαδόπουλος, που αναδείχθηκε ήρωας της μάχης, κυριεύοντας ολόκληρη πυροβολαρχία.
Ήταν μια μάχη κανονιών αλλά και αυτοθυσίας, όπου το επιθετικό πνεύμα των Ελλήνων υπερίσχυσε, παρά τις δυσμενείς καιρικές συνθήκες – καθώς καταρρακτώδης βροχή σκέπαζε το πεδίο της μάχης.Οι Έλληνες στρατιώτες χρειάστηκε πολλές φορές να πραγματοποιήσουν επιθέσεις με λόγχες για να καταλάβουν τις εχθρικές οχυρώσεις. Παρά τις δυσκολίες του εδάφους και τη βροχή, η αποφασιστικότητα και η ανδρεία τους οδήγησαν σε νίκη.
Το σχέδιο επίθεσης λειτούργησε άψογα στην πρώτη του φάση: η 6η Μεραρχία ολοκλήρωσε την κυκλωτική της κίνηση και οι Οθωμανοί υποχώρησαν άτακτα πέρα από τον Αξιό ποταμό, εγκαταλείποντας πτώματα, πολεμικό υλικό και εφόδια. Ωστόσο, μετά τη μάχη, η πόλη των Γιαννιτσών, εκτός από τη χριστιανική της συνοικία, παραδόθηκε στις φλόγες.
Τα Γιαννιτσά αποτελούσαν την τελευταία γραμμή άμυνας των Οθωμανών στη Μακεδονία, απέχοντας μόλις οκτώ ώρες πεζή από τη Θεσσαλονίκη. Η ελληνική νίκη εκεί άνοιξε οριστικά τον δρόμο για την απελευθέρωση της μακεδονικής πρωτεύουσας.
Στο τέλος της ημέρας, οι ελληνικές απώλειες είχαν ανέλθει σε 188 νεκρούς και 785 τραυματίες, ενώ οι τουρκικές σε 250 νεκρούς, 1.000 τραυματίες και 3.000 αιχμαλώτους. Στα ελληνικά χέρια περιήλθαν 11 κανόνια του εχθρού και πολεμικές σημαίες.
Ωστόσο, ο ελληνικός στρατός δεν εκμεταλλεύτηκε πλήρως τη νίκη. Δεν καταδίωξε τους πανικόβλητους εχθρούς, λόγω κακής συνεννόησης μεταξύ της 7ης Μεραρχίας –που είχε προχωρήσει επιτυχώς ως τον Λουδία– και της Ταξιαρχίας Ιππικού, καθώς έλειπε ο μεταξύ τους σύνδεσμος. Έτσι, οι τουρκικές δυνάμεις στο σύνολό τους συμπτύχθηκαν ανενόχλητες προς τις γέφυρες του Αξιού. Το χειρότερο ήταν ότι έστειλαν αποσπάσματα πίσω και ανατίναξαν τις γέφυρες, καθιστώντας δύσκολη την περαιτέρω προέλαση του ελληνικού στρατού προς τη Θεσσαλονίκη.
5η Μεραρχία η αχίλλειος πτέρνα της ελληνικής στρατιάς.
Η 5η Μεραρχία είχε λάβει εντολή να κινηθεί προς την Πτολεμαΐδα και το Αμύνταιο, ακόμη και προς το Μοναστήρι, εφόσον οι συνθήκες το επέτρεπαν. Σκοπός της ήταν να καλύψει τις επιχειρήσεις στην πεδιάδα των Γιαννιτσών από πιθανή τουρκική πλαγιοκόπηση. Ωστόσο, δεν έπρεπε σε καμία περίπτωση να υποστεί ήττα, γιατί θα εξέθετε τα νώτα ολόκληρης της ελληνικής στρατιάς σε σοβαρό κίνδυνο.
Ο Τούρκος αρχιστράτηγος της περιοχής, Ριζάτ πασάς, που αντιμετώπιζε τον σερβικό στρατό, μόλις αντιλήφθηκε την παρουσία της 5ης Μεραρχίας στα νώτα του, αποφάσισε να κινηθεί επιθετικά εναντίον της. Επί δύο ημέρες οι ελληνικές δυνάμεις πολέμησαν αμυνόμενες και στο τέλος αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν.
Ευτυχώς για τους Έλληνες, οι Τούρκοι μετά την επιτυχία τους στράφηκαν εκ νέου προς το σερβικό μέτωπο. Εκεί, όμως, υπέστησαν καθοριστική ήττα από τον σερβικό στρατό. Ένα μέρος των δυνάμεών τους παραδόθηκε, ενώ ο Παβίτ πασάς με άλλο τμήμα υποχώρησε προς την Κορυτσά και από εκεί στα Ιωάννινα, όπου θα δινόταν η επόμενη μεγάλη μάχη…
Η διάβαση του Αξιού
Στην πορεία προς τη Θεσσαλονίκη, εμπόδιο δεν ήταν πια τα υπολείμματα του τουρκικού στρατού, αλλά η υπερκόπωση των ανδρών και κυρίως η διάβαση του Αξιού. Οι Τούρκοι, υποχωρώντας από τα Γιαννιτσά, είχαν καταστρέψει την ξύλινη γέφυρα του δρόμου Γιαννιτσών–Θεσσαλονίκης, ενώ προκάλεσαν εκτεταμένες ζημιές και στις δύο σιδηροδρομικές γέφυρες της Χαλκηδόνας και του Πολυκάστρου.
Η Στρατιά δεν διέθετε τις κατάλληλες γεφυροσκευές. Υπήρχε μεν παλαιό υλικό γεφυροσκευών, αγορασμένο από την Αυστρία, αλλά ήταν βαρύ, δύσχρηστο και κατάλληλο μόνο για μεγάλα ποτάμια.
Η καθυστέρηση της πορείας προς τη μακεδονική πρωτεύουσα οδήγησε σε νέα έντονη σύγκρουση του Βενιζέλου με τον Διάδοχο Κωνσταντίνο μέσω ανταλλαγής τηλεγραφημάτων. Όλες οι πληροφορίες που έφταναν στην Αθήνα μιλούσαν για ταχεία εξόρμηση της βουλγαρικής στρατιάς προς τη Θεσσαλονίκη. Οι Τούρκοι ήταν έτοιμοι να παραδώσουν την πόλη. Ο Βενιζέλος αδημονούσε: η Θεσσαλονίκη έπρεπε να καταληφθεί αμέσως, πριν φτάσουν οι Βούλγαροι.
Τα υλικά γεφυροσκευής θα βρεθούν τελικά με επιτάξεις και μισθώσεις από τις γύρω περιοχές. Στις 24 Οκτωβρίου, μέσα σε χιονόβροχο, ο στρατός περνά τον ποταμό και προσεγγίζει σε απόσταση αναπνοής τη Θεσσαλονίκη...
Συνεχίζεται...
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου