Οι Πρώτες μέρες του Πολέμου- Η ΜΑΧΗ της ΠΙΝΔΟΥ
Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΠΙΝΔΟΥ
Παράλληλα με τις μάχες στο Καλπάκι, ανατολικότερα, στις απόκρημνες πλαγιές της Πίνδου, διεξαγόταν ένας άνισος αγώνας που προμήνυε επικίνδυνες καταστάσεις για το ελληνικό μέτωπο.Η επίλεκτη μεραρχία αλπινιστών «Τζούλια», περίπου 10.000 άνδρες, κινήθηκε μέσα από τα δύσβατα βουνά με στόχο να καταλάβει το Μέτσοβο και να αποκόψει την Ήπειρο από τη Θεσσαλία.
γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης
Ένα από τα κύρια σχέδια των Ιταλών ήταν η διείσδυση μέσω της οροσειράς της Πίνδου, μιας εξαιρετικά δύσβατης περιοχής, ώστε να διασπάσουν τη γραμμή άμυνας των Ελλήνων και να αποκόψουν τις ελληνικές δυνάμεις της Ηπείρου από αυτές της Μακεδονίας.
Απέναντί της βρισκόταν το μικρό Απόσπασμα Πίνδου, μια μονάδα εφεδρείας που είχε οργανωθεί με την προεπιστράτευση στα τέλη του καλοκαιριού, με διοικητή τον συνταγματάρχη Κωνσταντίνο Δαβάκη και έδρα το Επταχώρι.Το Απόσπασμα διέθετε μόλις 2.000–2.500 άνδρες και έπρεπε να καλύψει μέτωπο 33 χιλιομέτρων. Μια στοιχειώδης οργάνωση και διαμόρφωση οχυρώσεων επιχειρήθηκε με τη βοήθεια των χωρικών.Η μοναδική τηλεφωνική σύνδεση ήταν αυτή ανάμεσα στο Επταχώρι και την Κόνιτσα. Σε ότι αφορά το υλικό και αυτό ήταν ελλιπές,ακόμα και τα πυρομαχικά ήταν λιγοστά. Ουσιαστικά μια φούχτα άνδρες θα αντιμετώπιζαν ένα στρατό εκπαιδευμένο σε ορεινό αγώνα που υπερείχε 5 προς 1 στο πεζικό και 6 προς 1 στο πυροβολικό.
Οι μάχες διεξήχθησαν κάτω από ιδιαίτερα αντίξοες καιρικές συνθήκες — βροχή, χιόνια, ομίχλη και δριμύ ψύχος. Η ορεινή μορφολογία της Πίνδου, με τις χαράδρες και τα βουνά, ευνόησε τελικά την ελληνική άμυνα, παρά το γεγονός ότι οι Ιταλοί αλπινιστές ήταν εξοικειωμένοι με ανάλογες συνθήκες. Ωστόσο, το δύσβατο έδαφος δυσκόλεψε τον ανεφοδιασμό και των δύο πλευρών. Η συμβολή των γυναικών της Πίνδου υπήρξε καθοριστική,μετέφεραν πυρομαχικά, τρόφιμα και τραυματίες πάνω στα βουνά, συχνά κάτω από εχθρικά πυρά.
Προτού ξημερώσει η 28η Οκτωβρίου, οι κορυφές του Γράμμου και του Σμόλικα φωτίστηκαν από τις βολές και τις εκρήξεις του ιταλικού πυροβολικού.Οι Ιταλοί αλπινιστές, από την πρώτη κιόλας μέρα, προχώρησαν σε αρκετό βάθος σε ολόκληρη την εμπόλεμη ζώνη διά μέσου των ποταμών Αώου και Καρασαβίτικου μέσα από τους ορεινούς όγκους του Γράμμου και της Γκαμήλας, αναγκάζοντας τα λιγοστά και μερικώς επανδρωμένα φυλάκια να συμπτυχθούν.Ο Δαβάκης, με τους λιγοστούς άνδρες του, υπό καταρρακτώδη βροχή, έδινε μια κρίσιμη μάχη για να καθυστερήσει τον εχθρό, ώσπου να καταφθάσουν ενισχύσεις.Και κάτω από αντικειμενικά πολύ δύσκολες συνθήκες, έδωσε τον αγώνα με αποφασιστικότητα και ηρωισμό.
Για την αντιμετώπιση της κρίσιμης κατάστασης η διοίκηση του Τμήματος Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας (ΤΣΔΜ) ανέθεσε άμεσα τον Τομέα Πίνδου στην Ι Μεραρχία, την οποία διέταξε να κινηθεί στις 29 Οκτωβρίου προς το Επταχώρι.Παράλληλα, κατέφθαναν τμήματα για ενίσχυση του Αποσπάσματος Πίνδου, κάτω όμως από πολύ δύσκολες συνθήκες, λόγω του δύσβατου εδάφους και του άσχημου καιρού.
Στις 29 Οκτωβρίου άρχισε να χιονίζει στην Πίνδο.Οι Ιταλοί εξαπέλυσαν ισχυρές επιθέσεις, καταλαμβάνοντας ελληνικές θέσεις και υψώματα.Ο Δαβάκης αναγκάστηκε να διατάξει υποχώρηση προς το Επταχώρι.Οι εχθροί κατέλαβαν χωριά όπως η Σαμαρίνα και η Βωβούσα, απειλώντας σοβαρά το Μέτσοβο.
Το απόγευμα της 30ής Οκτωβρίου έφτασε στο Επταχώρι ο διοικητής της Ι Μεραρχίας, ο υποστράτηγος Βασίλης Βραχνός.Οι Ιταλοί είχαν δημιουργήσει έναν θύλακα που απειλούσε ολόκληρη την ελληνική αμυντική διάταξη στην περιοχή Σμόλικα – Γράμμου.Οι άνδρες του αποσπάσματος επί δύο ημέρες δέχονταν τις επιθέσεις της επίλεκτης μεραρχίας "Τζούλια".Διαθέτοντας ελάχιστα όπλα,χωρίς ουσιαστικά επικοινωνίες,μέσα σε βροχή,κρύο και χιόνοι,αντιμετώπισαν τις απανωτές επιθέσεις και άντεξαν όσο ήταν δυνατόν,χάρη και στην πολύτιμη βοήθεια των ντόπιων κατοίκων.Η σύνθεση όμως των ελληνικών δυνάμεων είχε πλέον αλλάξει: πέρα από το Απόσπασμα Πίνδου, που ενσωματώθηκε στην Ι Μεραρχία, υπήρχε και η Ταξιαρχία Ιππικού καθώς και η Μεραρχία Ιππικού.
Η Μεραρχία Ιππικού θα αναλάμβανε τώρα να φράξει το δρόμο Βωβούσα-Μέτσοβο,η ταξιαρχία Ιππικού την κατεύθυνση Σαμαρίνα-Γρεβενά,ενώ η Ι Μεραρχία να επικεντρωθεί με όλες της τις δυνάμεις στην περιοχή του Επταχωρίου.
Η άφιξη νέων ελληνικών δυνάμεων και η επιτυχημένη δράση τους ανέτρεψαν την κατάσταση.Στις μάχες αυτές έπεσε και ο πρώτος Έλληνας Αξιωματικός Αλέξανδρος Διάκος.Οι ελληνικές δυνάμεις κατάφεραν να σταθεροποιήσουν τα όρια του θύλακα που είχαν δημιουργήσει οι Ιταλοι και να ανακόψουν την προέλασή τους.Προς στιγμή υπήρξε ανησυχία λόγω του σοβαρού τραυματισμού του συνταγματάρχη Δαβάκη.Σταδιακά άρχισαν να περνούν στην αντεπίθεση και να καταλαμβάνουν υψώματα,αποκόπτοντας τα ιταλικά τμήματα που είχαν κινηθεί προς Σαμαρίνα.Στις 3 Νοεμβρίου η Ταξιαρχία Ιππικού κατέλαβε τη Σαμαρίνα και την επόμενη η Μεραρχία Ιππικού τη Βωβούσα.
Στις 8–9 Νοεμβρίου οι Έλληνες εξαπέλυσαν γενική επίθεση, περικύκλωσαν τους Ιταλούς και τους ανάγκασαν σε υποχώρηση με βαριές απώλειες.Οι ιταλικές δυνάμεις άρχισαν να υποχωρούν,ο στρατός μας μέχρι τις 13 Νοεμβρίου είχε ολοκληρώσει την κατάληψη του Γράμμου και του Σμόλικα και έλεγχε όλες τις συνοριακές διαβάσεις Πίνδου,εκτός από την πειριοχή της Κόνιτσας..Η μεραρχία «Τζούλια» σχεδόν διαλύθηκε,αφήνοντας πίσω νεκρούς(500) και πολλούς αιχμαλώτους(1500).Σημαντικές βέβαια ήταν και οι απώλειες για τον ελληνικό στρατό.Η μάχη της Πίνδου είχε λήξει νικηφόρα για τα ελληνικά όπλα και έτσι με τον τρόπο αυτόν ολοκληρώθηκε η αμυντική φάση των ελληνικών επιχειρήσεων
Στη βορειοδυτική Μακεδονία οι δυνάμεις μας προχώρησαν στο αλβανικό έδαφος, καταλαμβάνοντας υψώματα και περιοχές γύρω από τον ποταμό Δεβόλη. Εκεί αντιμετώπισαν τις ιταλικές μεραρχίες «Βενέτσια», «Πάρμα» και «Πιεμόντε», τις οποίες απώθησαν προς το εσωτερικό της Αλβανίας, προετοιμάζοντας το έδαφος για την είσοδο των ελληνικών δυνάμεων στην περιοχή.
Με αυτές τις επιτυχίες ολοκληρώνεται η πρώτη φάση του πολέμου, από τις 28 Οκτωβρίου έως τις 12–13 Νοεμβρίου. Παράλληλα, η επιστράτευση έχει σχεδόν τελειώσει, γεγονός που δίνει νέα ώθηση και δύναμη στον στρατό μας.Την ίδια στιγμή οι Ιταλοί είναι αιφνιδιασμένοι και ο Μουσολίνι,εξοργισμένος από την αποτελμάτωση της επιχείρησης, αποκαθιστά τον στρατήγό του Πράσκα με τον Ουμπάλντο Σοντού.Η ιταλική εισβολή είχε αποτύχει.
Ο Στρατηγός Πράσκα που λόγω της αποτυχίας του αντικαταστάθηκε με απόφαση του Μουσολίνι από τον στρατηγό Σοντού αργότερα έγραψε:
«Η αριστερή πτέρυγα στην 'Hπειρο είχε συναντήσει ισχυρή εχθρική αντίσταση στη ζώνη του Καλπακίου, την οποία η έλλειψη ενισχύσεων και η ανεπαρκής αεροπορική υποστήριξη δεν επέτρεψαν να αντιμετωπίσει σε σύντομο χρονικό διάστημα. Η θέση της Μεραρχίας 'Τζούλια', με τη συνεχιζόμενη άφιξη ελληνικών δυνάμεων, κινδύνευσε να καταστεί επισφαλής. Επιπλέον ο ανεφοδιασμός σε τρόφιμα της Μεραρχίας έγινε δυσχερής και επείγων, λόγω της απώλειας μέρους των υποζυγίων, ενώ ο ανεφοδιασμός από αέρος διαγραφόταν προβληματικός και ανεπαρκής. Είναι πάντοτε μία οδυνηρή στιγμή για ένα Διοικητή, όταν είναι υποχρεωμένος να εκδώσει διαταγή συμπτύξεως, συνιστά όμως και καθήκον, το οποίο ο Διοικητής πρέπει να εκτελέσει με αποφασιστικότητα. Δεν μπορούσε κανείς να ζητήσει από το γενναίο Τζιρόττι και τους αλπινιστές του τίποτε περισσότερο από αυτό που είχαν επιτελέσει.Διέταξα την 'Τζούλια' να μετακινηθεί στην Κόνιτσα, ακόμη σε ελληνικό έδαφος, έχοντας δεινοπαθήσει από τα πλήγματα που της κατάφεραν πολύ ευέλικτες μονάδες του εχθρού, από όλες τις κατευθύνσεις και την ενημέρωσα ότι στην κατεύθυνση της κίνησής της θα συναντούσε τη Μεραρχία ΜΠΑΡΙ».
Η επιτυχής ελληνική άμυνα ήταν αποτέλεσμα πολλών παραγόντων. Πέρα από τη μαχητική αξία και το υψηλό επίπεδο των Ελλήνων αξιωματικών, καθοριστικό ρόλο έπαιξε η σωστή αμυντική οργάνωση και η ακλόνητη στάση των δυνάμεων στην αρχική γραμμή άμυνας Καλαμάς–Ελαία–Καλπάκι. Οι Ιταλοί κάθε άλλο παρά κακοί πολεμιστές ήταν· ωστόσο, οι δύσκολες καιρικές συνθήκες και το ιδιαίτερα δύσβατο έδαφος πάντα δυσχεραίνουν τον επιτιθέμενο. Επιπλέον, η υπερβολική τους αυτοπεποίθηση και η αποτυχία τους να εκμεταλλευτούν τα αδύνατα σημεία της ελληνικής άμυνας — εκεί όπου αρχικά σημείωσαν επιτυχίες στα άκρα της ελληνικής διάταξης, στο παραλιακό μέτωπο και στον τομέα της Πίνδου — συνέβαλαν στην αποτυχία της επίθεσής τους. Σε αυτό, βεβαίως, συνετέλεσε και η άμεση και αποτελεσματική αντίδραση του Ελληνικού Στρατηγείου.
Από τις 13 Νοεμβρίου και μετά όλα θα άλλαζαν.Άρχιζε η μεγάλη αντεπίθεση και η προέλαση του ελληνικού στρατού στο αλβανικό έδαφος.
Παρασκευή 1 Νοεμβρίου 1940
Πέρα από το βασικό τίτλο που μιλά για την υπεράσπιση της πατρίδας μας που είναι κοινός στις περισσότερες εφημερίδες,δίνονται παράλληλα πλήθος οδηγιών για να προσαρμοστεί ο κόσμος στη νέα πραγματικότητα. Χαρακτηριστικές είναι οι συστάσεις προς το κοινό να μην επηρεάζεται από προπαγάνδα του εχθρού,αλλά να είναι προσανατολισμένος στον Αγώνα.Ανακοινώνονται μέτρα για τα νοσοκομείο,για την νυχτερινή συσκότιση,για την κυκλοφορία και παραμονή των αλλοδαπών.Στον στρατό γίνονται αθρόες προαγωγές στο βαθμό του έφεδρου ανθυπολοχαγού και συνεχίζεται η επιστράτευιση.Ο Μεταξάς απευθύνεται στο λαό της Πάτρας που δοκιμάστηκε από τους ιταλικούς βομβαρδισμούς.
Σάββατο 2 Νοεμβρίου 1940
Με την ιαχή "Αέρα,Αέρα" ο στρατός μας καταδιώκει τους Ιταλούς,εισβάλλοντας στην Αλβανία.
Κυριακή 3 Νοεμβρίου 1940
Η εφημερίδα "Μακεδονία" προαναγέλλει αυτό που θα συμβεί σε δυο εβδομάδες,καθώς στο σημείο αυτό του Μετώπου οι ελληνικές δυνάμεις προελαύνουν.
Δευτέρα 4 Νοεμβρίου
Από τις πρώτες περιοχές που καταλαμβάνει ο στρατός μας είναι αυτή της Βίγλιστας.Λάφυρα,αιχμάλωτοι και αεροπλάνα περιέρχονται σε ελληνικά χέρια.
Τρίτη 5 Νοεμβρίου 1940
Η είδηση της μεγάλης νίκης στο μέτωπο Ελαίας–Καλαμά, όπου η 8η Μεραρχία υπό τον στρατηγό Κατσιμήτρο καθηλώνει τους Ιταλούς και ανακόπτει την επίθεσή τους, συγκλονίζει. Η μάχη, που έμεινε γνωστή ως μάχη του Καλπακίου, αποτελεί τις νεότερες Θερμοπύλες.
Από τη μια ο Κατσιμήτρος και από την άλλη ο Δαβάκης με τον Βραχνό αναδεικνύονται ως άξιοι ηγέτες του στρατού. Πρωτίστως όμως οι φαντάροι μας, ορθώνοντας το ανάστημά τους, σταματούν από την πρώτη στιγμή τους Ιταλούς — γεγονός καθοριστικό για την εξέλιξη του πολέμου
Κυριακή 10 Νοεμβρίου 1940
Στο περιθώριο των πολεμικών ειδήσεων, αλλά εξίσου σημαντική, βρίσκεται η πρωτοβουλία των πνευματικών ανθρώπων που ζητούν από ολόκληρο τον πολιτισμένο κόσμο να στηρίξει την Ελλάδα σε αυτόν τον άδικο και αναίτιο πόλεμο. Αξίζει να σημειωθεί ότι πολλοί συγγραφείς και λογοτέχνες, άνθρωποι του πνεύματος, συμμετείχαν ενεργά στον ελληνοϊταλικό πόλεμο.
Δευτέρα 11 Νοεμβρίου 1940
Δυο βδομάδες έχουν περάσει από την έναρξη του πολέμου και η κατάσταση έχει ανατραπεί στο Μέτωπο,οι Ιταλοί αντιλαμβάνονται ότι τα πράγματα δε θα είναι εύκολα όπως αρχικά νόμιζαν.Κυριαρχεί η είδηση της απόκρουσης της επίθεσης της μεραρχίας Αλπινιστών "Τζούλια",της περικύκλωσης και αιχμαλωσίας της.
Τρίτη 12 Νοεμβρίου 1940
Η κύκλωση και αιχμαλωσία της Μεραρχίας "Τζούλια" είναι κεντρικό θέμα στον τύπο.Συνεχείς είναι οι οδηγίες προς τον άμαχο πληθυσμό.
Τετάρτη 13 Νοεμβρίου 1940
Η είδηση για τη σύμπτυξη των ιταλικών δυνάμεων και υποχώρηση κυριαρχεί στα πρωτοσέλιδα.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου