Ό Μ Η Ρ Ο Σ,ο ποιητής του κόσμου

 

 Ο Όμηρος,ο θρυλικός ποιητής των μεγάλων έργων της Οδύσσειας και της Ιλιάδας, των πρώτων κειμένων της αρχαιότητας,πρόσωπο για πολλούς μυθικό,είναι αυτός που θεμελίωσε την ελληνική και την ευρωπαϊκή ουσιαστικά λογοτεχνία.

 

 

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης

Ένα κενό και μια αμφιβολία καλύπτει τη ζωή του ποιητή ή κατά άλλους των ποιητών των δυο αυτών έργων.Είναι άγνωστο το  πότε και  πού έζησε,ακόμα και το ακριβές όνομά του είναι υπό διερεύνηση.Εικάζεται ότι έζησε σε περιοχή της μικρασιατικής ακτής,στη Σμύρνη ίσως,ή σε κάποιο νησί του ανατολικού Αιγαίου,πιθανότατα στη Χίο.

Σχεδόν βέβαιο είναι ότι πρώτα γράφηκε η Ιλιάδα στα μέσα του 8^ου π.Χ. αιώνα και ακολούθησε η Οδύσσεια.Τα δυο μεγάλα αυτά ποιητικά έργα αποτελούν προϊόν  μεγάλης προφορικής παράδοσης από τους αοιδούς και μετέπειτα τους ραψωδούς.Μέσα από την παράδοση αυτή πλάστηκε ο μύθος,δημιουργήθηκαν τα πρόσωπα και όλη η θεματολογία.

Αναπάντητο είναι ακόμα και σήμερα πότε η προφορική αυτή παράδοση καταγράφηκε με το αλφάβητο που μαθαίνουν οι Ελληνες από τους Φοίνικες.Στα μέσα του 6^ου αιώνα πάντως είναι σίγουρο ότι κατοχυρώθηκε γιατί η απαγγελία των επών έγινε μέρος μεγάλων γιορτών. Τα ποιήματα οργανώθηκαν και διορθώθηκαν για πρώτη φορά επί του Πεισιστράτου των Αθηνών, αλλά το Ελληνικό κείμενο που διασώζεται προέρχεται από Αλεξανδρινούς λόγιους όπως ο Ζηνόδωτος και ο Αριστοφάνης ο Βυζάντιος και ο Αρίσταρχος και τα σχόλια τους πάνω στα κείμενα. Οι πρώτες τυπωμένες εκδόσεις του Ομήρου έγιναν το 1488 μ.Χ. στη Φλωρεντία από τον Αθηναίο Δημήτριο Χαλκοκονδύλη.

Τα δυο αυτά μεγάλα έργα έχουν και ομοιότητες  και διαφορές.Η Ιλιάδα υποστηρίζεται ότι είναι έργο της ακμαίας ηλικίας του ποιητή ενώ η Οδύσσεια της ώριμης.Οι περιπέτειες του Οδυσσέα γίνονται αμέσως μετά τον Τρωικό πόλεμο,αποτελούν τη συνέχεια.Όλα τα πρόσωπα της Οδύσσειας έχουν αναφορά και στην Ιλιάδα,είτε ζουν είτε έχουν πεθάνει.Ανοιχτό παραμένει το τέλος των δυο επών: η Ιλιάδα κλείνει με την ταφή του  Έκτορα,έχει προβλεφθεί ο ενδιάμεσος θάνατος του Αχιλλέα και η άλωση της Τροίας..Η Οδύσσεια κλείνει με την επανένωση του ζευγαριού,την επανάκτηση της βασιλικής εξουσίας αλλά και την προαναγγελία της δεύτερης αποδημίας του Οδυσσέα.

 Η Ιλιάδα ακολουθεί την ιστορία της θυμού του Αχιλλέα  και λαμβάνει χώρα εντός 51 ημερών κατά τη διάρκεια του δέκατου και τελευταίου χρόνου του Τρωικού πολέμου. Το ποίημα παίρνει το όνομά του από την πόλη της Τροίας, η οποία είναι επίσης γνωστή ως Ίλιο.Τα πιο ενδιαφέροντα σημεία περιλαμβάνουν τον μακρύ κατάλογο των Πλοίων των Ελλήνων εισβολέων, τον θάνατο του Πάτροκλου και την περιγραφή της μεταφοράς του από τους διδύμους Ύπνο και Θάνατο, την περιγραφή της ασπίδας του Αχιλλέα, τη συμφωνία ανάμεσα στον Αχιλλέα και στον Πρίαμο, ίσως μιας από τις πιο συγκινητικές σκηνές της παγκόσμιας λογοτεχνίας και αρκετές μάχες ανάμεσα σε ζεύγη ηρώων με διασημότερη τη μονομαχία  του Αχιλλέα και του Έκτορα. Σε όλα αυτά τα γεγονότα η παρέμβαση των Ελλήνων θεών, ιδιαίτερα της Αθηνάς υπέρ των Ελλήνων και του Απόλλωνα υπέρ των Τρώων, είναι καθοριστική για το αποτέλεσμα όλων των ανθρώπινων ενεργειών.

Η Οδύσσεια αποτελείται από 12.109 εξάμετρους στίχους και επίσης χωρίζεται σε 24 βιβλία, όπως ακριβώς και η Ιλιάδα. Ενώ ο πόλεμος και ο θυμός ήταν τα θέματα της Ιλιάδας, η Οδύσσεια λαμβάνει χώρα αφότου οι Αχαιοί (έτσι ονομάζει ο Όμηρος τους Έλληνες) είχαν νικήσει στον Τρωϊκό πόλεμο. Η Οδύσσεια αναφέρεται στο νόστο (ταξίδι) του Έλληνα ήρωα Οδυσσέα και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει κατά την επιστροφή του από την Τροία στην πατρίδα του, αποτυγχάνοντας λόγω θεϊκών παρεμβάσεων, ιδιαιτέρως του Ποσειδώνα. Τα σημαντικότερα σημεία περιλαμβάνουν τις συναντήσεις του Οδυσσέα με τις Σειρήνες, τον Κύκλωπα Πολύφημο και τη σφαγή των μνηστήρων της συζύγου του Πηνελόπης όταν επέστρεψε στην Ιθάκη.

Όλη η αμφιβολία για τον ποιητή,τα ερωτήματα και ελλείμματα ως προς τα γραμματολογικά συμφραζόμενα,η άγνοια ως προς την σύνθεση των έργων, τελικά πολλαπλασίασαν το ενδιαφέρον για την Ιλιάδα και την Οδύσσεια.Μέσα στο πέρασμα των αιώνων τα δυο αυτά έργα είναι τα πιο πολυδιαβασμένα και αποτελούν το θεμέλιο λίθο της ελληνικής λογοτεχνίας,ενώ η  επιρροή τους στον δυτικό πολιτισμό έχει υπάρξει μεγάλη, επιδρώντας στη δημιουργία μερικών εκ των μεγαλύτερων έργων στη λογοτεχνία, τη μουσική, την τέχνη και τον κινηματογράφο.Είναι δυο συγκλονιστικά έργα,μοναδική πηγή γνώσεων για τον αρχαίο κόσμο, πραγματικά αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.