Oι Ανασκαφές και το Ανάκτορο της Κ Ν Ω Σ Ο Υ

 Οι ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ στην ΚΝΩΣΟ

Σε έναν ανήσυχο Ηρακλειώτη, τον Μίνωα Καλοκαιρινό, οφείλουμε την αρχή της αναζήτησης του χαμένου πολιτισμού της Κνωσού. Ήταν ένας εύπορος και πνευματικός άνθρωπος, με ιδιαίτερη αγάπη για την ιστορία και την αρχαιολογία. Το 1878 ξεκίνησε τις πρώτες ανασκαφές στον λόφο Κεφάλα, όπου πίστευε ότι βρισκόταν θαμμένο το μυθικό ανάκτορο.Οι εργασίες του διακόπηκαν μόλις τρεις εβδομάδες μετά την έναρξή τους, έπειτα από παρέμβαση των τουρκικών αρχών, που τότε κατείχαν την Κρήτη.

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης 

 

Παρά τα πενιχρά μέσα και τον ερασιτεχνικό χαρακτήρα της προσπάθειάς του, ο Καλοκαιρινός κατάφερε να εντοπίσει σημαντικά τμήματα της δυτικής πτέρυγας, ιδιαίτερα τις δυτικές αποθήκες. Προχώρησε έως κοντά στην Αίθουσα του Θρόνου, ερεύνησε την ανατολική πτέρυγα και χάραξε τα όρια της Κεντρικής Αυλής. Τα ευρήματά του, που αποτελούσαν πολύτιμα ίχνη του μινωικού πολιτισμού, φυλάσσονταν στο σπίτι του.Κατά τις ταραχές του Αυγούστου του 1898, στη διάρκεια των τουρκικών βιαιοτήτων, το σπίτι του λεηλατήθηκε και τα περισσότερα ευρήματα καταστράφηκαν. Ευτυχώς πρόλαβε και κάποια από αυτά είχαν ήδη δωρηθεί σε ελληνικά μουσεία και διασώθηκαν, συμβάλλοντας έτσι στη γνωστοποίηση της μεγάλης αρχαιολογικής σημασίας της περιοχής.

Η πλήρης αποκάλυψη του μινωικού ανακτόρου της Κνωσού έγινε τελικά από τον Βρετανό αρχαιολόγο Άρθουρ Έβανς. Αν και η πρώτη του επίσκεψη στην Κρήτη έγινε το 1894, οι ανασκαφές ξεκίνησαν επίσημα το 1900, όταν πλέον το νησί είχε αποκτήσει καθεστώς αυτονομίας. Ο Έβανς αγόρασε την περιοχή του λόφου Κεφάλα και ξεκίνησε συστηματικές και εκτεταμένες ανασκαφές, που μέσα σε τρεις μόλις αρχαιολογικές σεζόν αποκάλυψαν σχεδόν ολόκληρο το ανάκτορο. Μέχρι το 1931, προχώρησε και σε αναστηλωτικές παρεμβάσεις, πολλές από τις οποίες ήταν πρωτοποριακές για την εποχή του, αν και σήμερα θεωρούνται αμφιλεγόμενες.

Μετά τον θάνατο του Έβανς το 1941, οι εργασίες στον χώρο δεν σταμάτησαν. Αντιθέτως, συνεχίστηκαν με σκοπό τη συντήρηση και την προστασία του μνημείου, καθώς με την πάροδο των δεκαετιών παρατηρήθηκε φθορά, κυρίως στα σημεία όπου είχαν χρησιμοποιηθεί σύγχρονα υλικά, όπως το τσιμέντο. Πολλές από τις επεμβάσεις του Έβανς διορθώθηκαν ή περιορίστηκαν, ώστε να επανέλθει, όσο ήταν δυνατόν, η αυθεντικότητα των αρχιτεκτονικών καταλοίπων. Παράλληλα, έγιναν εργασίες στερέωσης, αποκατάστασης ζημιών από τις καιρικές συνθήκες και προστασίας των τοιχογραφιών, οι οποίες αποτελούν πολύτιμα δείγματα μινωικής τέχνης.

Στον 21ο αιώνα, το Υπουργείο Πολιτισμού και άλλοι αρχαιολογικοί φορείς έχουν αναλάβει νέα έργα προστασίας και ανάδειξης του χώρου. Έχουν τοποθετηθεί ενημερωτικές πινακίδες, έχουν διαμορφωθεί διαδρομές περιήγησης για τους επισκέπτες και έχουν κατασκευαστεί σύγχρονες υποδομές εξυπηρέτησης. Πλέον, τα έργα συντήρησης γίνονται με ήπιο τρόπο, αποφεύγοντας βαριές αναστηλώσεις και με σεβασμό στην αρχαιότητα, σε αντίθεση με τις πιο «παρεμβατικές» πρακτικές του παρελθόντος.

Το ΑΝΑΚΤΟΡΟ της ΚΝΩΣΟΥ 

 

Απόγευμα στην Κνωσό... Ο ήλιος γέρνει τις ακτίνες του και αγκαλιάζει για τελευταία φορά σήμερα τον αρχέγονο τούτο χώρο. Καθώς περιδιαβαίνουμε ανάμεσα στις αρχαίες πέτρες, στις στοές και στα ερειπωμένα δωμάτια, βλέποντας τις ζωντανές τοιχογραφίες και την Αίθουσα του Θρόνου, αφουγκραζόμαστε τα ίχνη ενός χαμένου κόσμου,νιώθουμε την ισχύ, το μεγαλείο και αντικρίζουμε την ωραιότητα και την αισθητική των Μινωιτών.

Η περιήγηση ξεκινά από τη Δυτική Αυλή, το πρόπυλο που αποτελούσε την επίσημη είσοδο του παλατιού, οδηγώντας σε σημαντικούς χώρους της δυτικής πτέρυγας.

Από τα λαμπρά Νότια Πρόπυλα, ανεβαίνουμε στον πρώτο όροφο, όπου βρίσκονταν οι χώροι υποδοχής και τα ιερά. Στη συνέχεια, κατηφορίζουμε προς την Κεντρική Αυλή, απ’ όπου αντικρίζουμε την ανατολική πρόσοψη της ίδιας πτέρυγας, με το Κεντρικό Ιερό και την Αίθουσα του Θρόνου.

Προχωρώντας μέσα από την αυλή, κατευθυνόμαστε προς την Ανατολική Πτέρυγα, όπου βρίσκονται η Ανατολική Αίθουσα, τα Βασιλικά Διαμερίσματα και το επιβλητικό Μεγάλο Κλιμακοστάσιο. Λίγο πριν, συναντάμε το Νότιο Ιερό των Διπλών Πελέκεων και την Οικία του Ιερού Βήματος.

Περνώντας μέσα από τα βασιλικά διαμερίσματα, ανακαλύπτουμε τα εργαστήρια και τις μεγάλες αποθήκες, απομεινάρια μιας ανεπτυγμένης και οργανωμένης οικονομίας.

Καθώς πλησιάζουμε προς τον βόρειο τομέα, βλέπουμε το Τελωνείο, τη Βόρεια Δεξαμενή Καθαρμών, τις υπόγειες «φυλακές» και το Θέατρο. Λίγο πιο πέρα, περπατάμε στον Βασιλικό Δρόμο, που μας οδηγεί πίσω στη Δυτική Αυλή, κλείνοντας έτσι τον κύκλο αυτής της μοναδικής βόλτας στον χρόνο.

Το ανάκτορο της Κνωσού θεμελιώθηκε στις αρχές του 19ου αιώνα π.Χ., στην κορυφή του λόφου, στο σημείο όπου προηγουμένως βρισκόταν ο κεντρικός υπαίθριος χώρος ενός προανακτορικού οικισμού με επιβλητικά κτήρια που χρονολογούνται από την περίοδο 3300–1950 π.Χ.

Το ανάκτορο παρέμεινε σε λειτουργία για σχεδόν έξι αιώνες, μέχρι την τελική του καταστροφή, η οποία τοποθετείται γύρω στο 1325/1300 π.Χ.

Το συγκρότημα έχει μια εξαιρετικά σύνθετη ιστορία. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα «παλίμψηστο»,δηλαδή ένα κτήριο που διαμορφώθηκε μέσα από διαδοχικές οικοδομικές φάσεις και προγράμματα, τα οποία υπαγορεύτηκαν από πολιτικές ανάγκες, κοινωνικές και ιδεολογικές αντιλήψεις, πρακτικές απαιτήσεις αλλά και φυσικές καταστροφές. Από τις τελευταίες, ιδιαίτερα καθοριστικοί υπήρξαν οι σεισμοί του 1750 π.Χ., του 1600 π.Χ. και του 1525 π.Χ., που προκάλεσαν σημαντικές καταστροφές και αναδιαμορφώσεις.

Με επιφάνεια που ξεπερνά τα 22.000 τετραγωνικά μέτρα, σύνθετο και λειτουργικό σχεδιασμό, προηγμένη κατασκευαστική τεχνική, πολυτελή δομικά υλικά και μοναδικής αισθητικής τοιχογραφικό διάκοσμο, το ανάκτορο της Κνωσού αποτελεί ένα ορόσημο στην ιστορία της αρχιτεκτονικής.καθώς ενσωματώνει υδραυλικά συστήματα, αποχετεύσεις, φωταγωγούς, φρεάτια αερισμού και άλλες κατασκευαστικές καινοτομίες που φανερώνουν τον υψηλό τεχνολογικό και οργανωτικό βαθμό του μινωικού πολιτισμού.

Δεν είναι απλώς το πιο εντυπωσιακό ανάκτορο του Μινωικού κόσμου· είναι και το λαμπρότερο παράδειγμα ανακτορικής αρχιτεκτονικής ολόκληρης της προϊστορικής Ελλαδικής περιόδου. 

Η αρχιτεκτονική οργάνωση του ανακτόρου αναπτύσσεται από μέσα προς τα έξω. Κεντρικός του άξονας είναι η μεγάλη, ορθογώνια Κεντρική Αυλή, γύρω από την οποία διατάσσονται, με άνισο τρόπο, οι πτέρυγες του συγκροτήματος προς τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα.

Η οικοδόμησή του στηρίχτηκε σε μια περίπλευρη οργάνωση πολυώροφων κτιρίων σε τέσσερις πτέρυγες γύρω από μια Κεντρική Αυλή με διαστάσεις 50 επί 25 περίπου,η οποία διοχέτευε φως και αέρα  στα ανακτορικά κτίρια. Διέθετε τρεις εισόδους που βρίσκονταν στη βόρεια,στη δυτική και στη νότια πλευρά του.Στα δυτικά υπήρχαν οι αίθουσες τελετών,πλήθος αποθηκών,18 μακρόστενα δωμάτια με αποθηκευτικά πιθάρια,τα θησαυροφυλάκια,τα ιερά και η αίθουσα του θρόνου.Στο νοτιοδυτικό τμήμα αναπτυσσόταν η δυτική Αυλή,η είσοδος που οδηγούσε στον διάδρομο της πομπής και στα νότια βρισκόταν το νότιο Πρόπυλο.Στην ανατολική πτέρυγα ήταν τα Βασιλικά Διαμερίσματα,οι βασιλικές αποθήκες και διάφορα εργαστήρια.Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει  η τουαλέτα στην οποία οδηγούσε ο διάδρομος που ενωνόταν με το διαμέρισμα της βασίλισσας.Η έκπληξη έγκειται στη σύνδεση τουαλέτας με αποχετευτικό σύστημα,που χρονολογείται απο την Παλαιοανακτορική Περιόδο (1900-1600π.Χ.) συνιστώντας την πιο παλιά αποχετευτική κατασκευή στην Ευρώπη.Βόρεια υπήρχαν το τελωνείο,καθαρτήριες δεξαμενές και ένα μικρό θέατρο,χώρος συναθροίσεων και εορτασμών. 

Αξιοπρόσεχτο χαρακτηριστικό είναι η απουσία οχυρωματικών έργων,οδηγώντας μας στο συμπέρασμα ότι η ασφάλεια για τους κατοίκους ήταν δεδομένη και ότι για μεγάλα διαστήματα επικρατούσε ειρήνη. 

Οι Χώροι και η Λειτουργία τους

 

Διοικητική Λειτουργία

• Plano Nobile

 

Ο κύριος διοικητικός όροφος του ανακτόρου,ανάμεσα στα αποθηκευτικά επίπεδα και τις ανώτερες κατοικίες. Περιλάμβανε γραφεία, αρχεία (πινακίδες Γραμμικής Α), χώρους λήψης αποφάσεων και ίσως τελετουργικές αίθουσες. Ήταν το επίκεντρο της μινωικής εξουσίας.Ο όρος είναι ιταλικός και σημαίνει "ευγενής όροφος",χρησιμοποιείται εδώ μεταφορικά από αρχαιολόγους.

• Τελωνείο

 

Χώρος οικονομικής διαχείρισης και εμπορικού ελέγχου. Εδώ ελέγχονταν και καταγράφονταν προϊόντα που έφταναν ή έφευγαν από το ανάκτορο. Ίσως λειτουργούσε και ως αποθηκευτικό σημείο πολύτιμων προϊόντων ή φόρων σε είδος.

 

 Θρησκευτική / Τελετουργική Λειτουργία

 

 • Κεντρικό Ιερό της Κνωσού ήταν χώρος λατρείας στη δυτική πτέρυγα του ανακτόρου, δίπλα στην Κεντρική Αυλή, όπου πραγματοποιούνταν σημαντικές θρησκευτικές τελετές.Στο εσωτερικό του υπήρχαν βωμοί, ιερά σύμβολα όπως κέρατα καθαγιασμού και διπλοί πέλεκεις, καθώς και ειδικά διαμορφωμένα δωμάτια για την τοποθέτηση ιερών αντικειμένων.Αποτελούντα από τέσσερα κύρια μέρη,το Τριμερές Ιερό,το Δωμάτιο των Κρυπτών με τους πεσσούς,το Δωμάτιο με τις λεκάνες και το Ιερο Θησαυροφυλάκιο. Τα αρχαιολογικά ευρήματα δείχνουν ότι αποτελούσε κεντρικό σημείο της μινωικής θρησκείας και της τελετουργικής δραστηριότητας του ανακτόρου. 

• Ιερό των Διπλών Πελέκεων

 

 •Ιερό των Διπλών Πελέκεων Αποτελεί έναν από τους πιο χαρακτηριστικούς χώρους λατρείας του ανακτόρου της Κνωσού και βρίσκεται στο βορειότερο τμήμα του συγκροτήματος. Πρόκειται για μικρό, σχεδόν απομονωμένο δωμάτιο με χοντρούς λίθινους τοίχους, κόγχες και χαμηλούς πάγκους, πάνω στους οποίους πιθανότατα τοποθετούνταν αναθήματα ή ιερά σκεύη.

Το όνομα του χώρου προέρχεται από τα χαράγματα του διπλού πέλεκυ (λάβρυς) που σώζονται στους τοίχους και σε λίθινα στοιχεία. Ο διπλός πέλεκυς ήταν κεντρικό θρησκευτικό σύμβολο στη μινωική λατρεία, συνδεδεμένο με τη Μεγάλη Θεά, την έννοια της εξουσίας και τις τελετουργίες αναγέννησης. Στο Ιερό βρέθηκαν επίσης μικροί πήλινοι και μεταλλικοί πέλεκεις, ενισχύοντας την άποψη ότι ο χώρος χρησιμοποιούνταν για ιδιωτικές τελετές ή ειδικές λατρευτικές πρακτικές, μακριά από τις δημόσιες εκδηλώσεις της Κεντρικής Αυλής.

• Αίθουσα Θρόνου

 

 Βρίσκεται στη δυτική πτέρυγα του ανακτόρου και θεωρείται ένας από τους πιο εντυπωσιακούς και συμβολικούς χώρους του μινωικού συγκροτήματος. Ονομάστηκε έτσι από τον λίθινο θρόνο που ανακάλυψε ο Sir Arthur Evans το 1900, ο οποίος βρίσκεται τοποθετημένος στον βόρειο τοίχο της αίθουσας. Ο χώρος περιλαμβάνει επίσης μια κεντρική δεξαμενή καθαρμών (lustral basin) και πάγκους κατά μήκος των τοίχων, υποδηλώνοντας τη χρήση του για τελετουργικούς ή επίσημους σκοπούς. Οι τοιχογραφίες με γρύπες, ιερά ζώα που συνδέονται με θεότητες, ενισχύουν τον ιερό χαρακτήρα του δωματίου που είναι προφανής.Στον θρόνο καθόταν ο Βασιλιάς με την ιδιότητα του ιερέα ενώ έχει υποτεθεί ακόμα και η συμβολική του χρήση ως κενού θρόνου κατά την αναμονή της εμφάνισης της θεότητας(Επιφάνεια).

• Βόρεια Δεξαμενή Καθαρμών

 

Μικρή δεξαμενή με σκαλοπάτια, που ερμηνεύεται ως χώρος τελετουργικού καθαρμού, πριν την είσοδο σε ιερό χώρο. Δεν ήταν λειτουργικό λουτρό.

• Διάδρομος των Αδιεξόδων

Είναι μια σειρά στενών, αλληλοσυνδεόμενων χώρων στη δυτική πτέρυγα του ανακτόρου, κοντά στις μεγάλες αποθήκες. Η περίπλοκη διάταξή του, χωρίς εμφανή έξοδο, χρησίμευε για την ασφαλή φύλαξη πολύτιμων υλικών, προστατεύοντάς τα από κλοπή και περιορίζοντας την πρόσβαση μόνο σε εξουσιοδοτημένα πρόσωπα.

• Οικία του Ιερού Βήματος

Βρίσκεται στην ανατολική πτέρυγα του ανακτόρου της Κνωσού, σε χαμηλότερο επίπεδο από την Κεντρική Αυλή. Πήρε το όνομά της από έναν υπερυψωμένο χώρο που θεωρείται ότι είχε λατρευτική χρήση. Συνδύαζε τελετουργικούς και οικιακούς χώρους και πιθανόν συνδεόταν με πρόσωπα υψηλού κύρους του ανακτόρου.Συνδυασμός κατοικίας και ιερού χώρου. Ίσως κατοικούσαν εδώ ιερείς/ιέρειες ή τελούνταν μυστικές τελετουργίες. Η θέση της υποδηλώνει λατρευτική σημασία.

• Αίθουσα Διπλών Πελέκεων

 

Το Μέγαρο του Βασιλιά, γνωστό και ως Αίθουσα των Διπλών Πελέκεων, είναι ένας από τους σημαντικότερους τελετουργικούς και πιθανώς διοικητικούς χώρους του ανακτόρου της Κνωσού, τοποθετημένος στην ανατολική πτέρυγα, κοντά στην Κεντρική Αυλή. Η ονομασία του προέρχεται από τα χαράγματα και τα διακοσμητικά μοτίβα του διπλού πέλεκυ (λάβρυς) που βρέθηκαν στους τοίχους και σε λίθινα στοιχεία. Το Μέγαρο του Βασιλιά εφάπτεται με το Μέγαρο της Βασίλισσας, αλλά εκτείνεται περισσότερο προς τα ανατολικά ώστε να εξασφαλίζει καλύτερο φωτισμό. Η πρόσοψή του αποτελείται από κιωνοστοιχίες που σχηματίζουν ημιστεγασμένες στοές, ενώ στο εσωτερικό δεσπόζει μια ευρύχωρη και πολυτελής κεντρική αίθουσα.

Οι τρεις από τους τέσσερις τοίχους της αίθουσας διατρυπώνται από σειρές θυρών και παραθύρων, αλλά και πολύθυρα – κινητά χωρίσματα που μπορούσαν να ανοίγουν ή να κλείνουν – δημιουργώντας έναν χώρο φωτεινό, αεριζόμενο και ευέλικτο στη χρήση. Στη δυτική πλευρά του Μεγάρου βρίσκεται ένας μεγάλος φωταγωγός, οριζόμενος από δύο κίονες, που λειτουργεί ως εσωτερική αυλή. Στις πέτρες αυτής της περιοχής χαράχθηκε επανειλημμένα το σύμβολο του διπλού πέλεκυ. Στο βόρειο τμήμα του χώρου διατηρούνται τα ίχνη ενός θρόνου, τα οποία εντοπίστηκαν κατά την ανασκαφή, ενισχύοντας την ερμηνεία του χώρου ως κέντρο εξουσίας και τελετουργίας του μινωικού ανακτόρου. Ο Άρθουρ Έβανς, στην αναστήλωσή του, ανακατασκεύασε σε αυτό το σημείο έναν ξύλινο θρόνο και χαρακτήρισε τον χώρο ως Αίθουσα Ακροάσεων.

•Ανατολική Αίθουσα Ήταν ευρύχωρη με κιονωτή πρόσοψη προς την Κεντρική Αυλή,στο κέντρο της είχε φωταγωγό γύρω από τον οποίο διαμορφωνόταν περιστύλιο με οκτώ κίονες.Έφερε λαμπρή διακόσμηση ανάγλυφων τοιχογραφιών.Πιθανότατα η αίθουσα λειτουργούσε ως ιερό που φιλοξενούσε το λατρευτικό είδωλο της θεότητας.

Οικιστική Λειτουργία

• Νότια Οικία

 

Πολυτελής κατοικία με εσωτερική αυλή, πολλούς ορόφους και διακοσμητικά στοιχεία. Πιθανώς χρησιμοποιούνταν από αξιωματούχους, ελίτ ή θρησκευτικά πρόσωπα.

• Αίθουσα Βασίλισσας

 

Είναι στη νότια πλευρά του Μεγάλου Κλιμακοστασίου, σε χαμηλότερο επίπεδο της ανατολικής πτέρυγας, και αποτελεί τμήμα των Βασιλικών Διαμερισμάτων. Πρόκειται για φωτεινό και ευρύχωρο δωμάτιο, που επικοινωνεί με μικρή εσωτερική αυλή μέσω πολύθυρων, εξασφαλίζοντας άπλετο φως και αερισμό. Η αίθουσα είναι ιδιαίτερα γνωστή για την περίφημη τοιχογραφία με τα δελφίνια, η οποία κοσμούσε τον τοίχο πάνω από το άνοιγμα προς το λουτρό. Δίπλα βρίσκεται ο χώρος του λουτρού με καθιστή λεκάνη, πιθανόν για τελετουργικούς καθαρμούς ή ιδιωτική χρήση. Η αρχιτεκτονική διάταξη και η πολυτελής διακόσμηση φανερώνουν ότι επρόκειτο για ιδιωτικό δωμάτιο υψηλού κύρους, συνδεδεμένο με τη βασίλισσα ή γυναίκα μέλος της ανακτορικής οικογένειας.Δίπλα υπήρχε Καλλωπιστήριο και Αποχωρητήριο.

• Νοτιοανατολική Οικία

Μεγάλη αυτόνομη κατοικία με προσεγμένη διαρρύθμιση. Πιθανώς κατοικία μελών της αριστοκρατίας ή φιλοξενίας υψηλών προσώπων.

• Οικίες γύρω από το Ανάκτορο

Συγκροτήματα κατοικιών για υπαλλήλους, εργάτες και τεχνίτες του ανακτόρου. Δείχνουν την οργανωμένη κοινωνική δομή και την υποστήριξη της αυλής.

Βασιλικά Διαμερίσματα Βρίσκονται νότια του Μεγάλου Κλιμακοστασίου, στην ανατολική-νοτιοανατολική πτέρυγα του ανακτόρου, και περιλαμβάνουν τους ιδιωτικούς χώρους του ηγεμόνα και της βασίλισσας. Στο υψηλότερο επίπεδο βρισκόταν το Διαμέρισμα του Βασιλιά, ενώ χαμηλότερα, σε πιο απομονωμένη θέση, εκτεινόταν το Διαμέρισμα της Βασίλισσας  το λουτρό και άλλους ιδιωτικούς χώρους.Σώζονται μόνο ως ερείπια, με τμήματα τοίχων, δαπέδων και κάποιων ανακατασκευασμένων στοιχείων από τις επεμβάσεις του Άρθουρ Έβανς στις αρχές του 20ού αιώνα.

 

Αποθηκευτική / Βιοτεχνική Λειτουργία

• Δυτικές Αποθήκες

 

Οι Δυτικές Αποθήκες της Κνωσού ήταν 18, μακρόστενοι χώροι στη δυτική πτέρυγα του ανακτόρου, όπου φυλάσσονταν τεράστιοι πίθοι με λάδι, κρασί, δημητριακά και άλλα αγαθά. Η ύπαρξή τους δείχνει ότι η Κνωσός λειτουργούσε ως διοικητικό και οικονομικό κέντρο, συγκεντρώνοντας και διανέμοντας την παραγωγή της περιοχής, γεγονός που αποδεικνύει τον πλούτο και την οργάνωση του μινωικού πολιτισμού.

• Κουλούρες 

 

Κυκλικές εσοχές στο δάπεδο. Ίσως χρησιμοποιούνταν για τη στήριξη πίθων ή για αποθήκευση ειδικών προσφορών και προϊόντων .

• Αποθήκη των Πίθων με τα Μετάλλια

 

Αποθηκευτικός χώρος με μεγάλα αγγεία και μεταλλικά αντικείμενα. Πιθανή αποθήκη πρώτων υλών, νομισμάτων ή ιερών αντικειμένων.

• Εργαστήριο Λιθοξόου

 

 

 

Το Εργαστήριο Λιθοξόου στην Κνωσό ήταν ένας ειδικά διαμορφωμένος χώρος όπου οι μινωίτες τεχνίτες επεξεργάζονταν λίθο για την κατασκευή εργαλείων, σκευών και διακοσμητικών αντικειμένων.Βρισκόταν σε τμήμα της ανατολικής πτέρυγας του ανακτόρου, κοντά σε αποθήκες και εργαστήρια άλλων ειδικοτήτων, ώστε να εξυπηρετεί άμεσα τις ανάγκες του παλατιού. Στο χώρο αυτό βρέθηκαν λίθινες πλάκες υπό επεξεργασία, ημιτελή αντικείμενα και υπολείμματα εργασίας, καθώς και εργαλεία από σκληρά υλικά (όπως δολομίτη ή οψιανό) που χρησιμοποιούνταν για την κοπή και λείανση

• Αποθήκη Γιγαντιαίων Πίθων

 

Αποθήκη με πίθους πολύ μεγάλων διαστάσεων. Ίσως για αποθήκευση χύδην αποθεμάτων ή κρατικών προμηθειών.

Επικοινωνιακή / Μεταβατική Λειτουργία

Δυτική Αυλή:Ήταν ο πρώτος χώρος που συναντούσε κανείς καθώς πλησίαζε το ανάκτορο. Είχε λιθόστρωτο δάπεδο και εκτεινόταν κατά μήκος της δυτικής πλευράς του συγκροτήματος. Ήταν πιθανότατα ο χώρος υποδοχής για επισκέπτες, αξιωματούχους ή αντιπροσώπους από άλλες περιοχές.

 Η θέση της υποδηλώνει ότι λειτουργούσε ως χώρος δημόσιων συγκεντρώσεων. Πραγματοποιούνταν τελετές, θρησκευτικές ή πολιτειακές, και θεωρείται πως είχε τελετουργική σημασία.Τη λειτουργία εξάλλου ολόκληρης της αυλής ως χώρου τέλεσης ιεροπραξιών υπαινίσσονται και οι δυο βωμοί που βρίσκονται κατά μήκος της δυτικής πρόσοψης.Στην ανατολική πλευρά υπάρχουν τρεις κυκλικές υπόγειες χτιστές κατασκευές,οι λεγόμενες «Κουλούρες»,πιθανότατα χρησίμευσαν ως σιταποθήκες.

• Δυτική Πρόσοψη

 

Η "πρόσοψη" του ανακτόρου προς τους επισκέπτες. Καλλιτεχνικά διακοσμημένη, εντυπωσιακή και συμβολικά φορτισμένη.

• Δυτικό Πρόπυλο

 

Μνημειώδης πύλη-είσοδος προς το ανάκτορο. Χρησιμοποιούνταν για πομπές και ελεγχόμενη είσοδο στον ιερό χώρο.Τα δυο δωμάτιο δίπλα στο Πρόπυλο ταυτίστηκαν με το θυρωρείο και έναν χώρο υποδοχής και ελέγχου των επισκεπτών.

• Πομπικός Διάδρομος

Μακρύς διάδρομος που ονομάστηκε Διάδρομος της Πομπής που ονομάστηκε έτσι από την τοιχογραφία που κοσμούσε τους τοίχους του.Συνέδεε την Κεντρική Αυλή με τις κύριες πύλες, χρησιμοποιούνταν σε τελετουργικές πομπές.Σε δύο επάλληλες ζώνες απεικονίζονταν η τελετουργία της ιερής πομπής όπου έπαιρναν μέρος πλήθος ανδρών και γυναικών,κρατώντας δώρα και τελετουργικά αγγεία.Κάποιοι άνδρες φορώντας μακριά ιερατικά ρούχα κρατούν μουσικά όργανα.Στο μέσο της σκηνής είναι μια γυναικεία μορφή που φαίνεται πως ενσάρκωνε μια γυναικεία θεότητα.Επικεφαλής της ιερής πομπής ήταν ο Πρίγκιπας με τα κρίνα που αποδίδεται σήμερα σε αντίγραφο της αρχικής τοιχογραφίας στο τέλος του αναστηλωτικού διαδρόμου που οδηγεί στην Κεντρική Αυλή. 

 

Το αναστηλωμένο τμήμα του Διαδρόμου της Πομπής.Κοσμείται με αντίγραφο της τοιχογραφίας του Πρίγκιπα με τα κρίν 

  

• Νότιο Πρόπυλο

 

Τα Νότια Προπύλαια της Κνωσού ήταν η εντυπωσιακή νότια είσοδος του ανακτόρου, κατασκευασμένη στη Νεοανακτορική περίοδο (1700–1450 π.Χ.). Από εδώ περνούσαν όσοι κατευθύνονταν προς την Κεντρική Αυλή, συχνά στο πλαίσιο τελετουργικών πομπών. Οι τοίχοι τους ήταν διακοσμημένοι με την περίφημη Τοιχογραφία της Πομπής, που απεικόνιζε ανδρικές μορφές να μεταφέρουν δώρα και σκεύη σε θρησκευτική πομπή.

• Κεντρική Αυλή

 

Στο σημείο αυτό ήταν η "καρδιά" του ανακτόρου. Εδώ συγκεντρώνονταν πλήθη για τελετές, αθλητικά δρώμενα (π.χ. ταυροκαθάψια), εορτές και άλλες εκδηλώσεις. Ήταν ιερό, κοινωνικό και πολιτικό κέντρο.Καθώς ήταν στο κέντρο του ανακτόρου συνέβαλε καθοριστικά στον φωτισμό και στον αερισμό που με τον τεράστιο όγκο χωρίς την ύπαρξη της αυλής,θα παρέμενε σκοτεινό.Έχει διαστάσεις περίπου 50 επί 25 και η επιφάνειά της ήταν στρωμένη από μεγάλες πλάκες,μέρος των οποίων σώζεται.

• Βόρεια Είσοδος

 

Είσοδος με θρησκευτική διακόσμηση (π.χ. ταύρος, τοιχογραφίες). Ίσως λειτουργούσε και αμυντικά, ως ελεγχόμενη δίοδος.

• Νότια Είσοδος

 

Είσοδος στη νότια πλευρά, πιθανό πέρασμα για τις ιδιωτικές κατοικίες ή τους ανώτερους αξιωματούχους.

• Ανατολικός Προμαχώνας

 

Οχυρωματικό στοιχείο στο ανατολικό άκρο. Ενίσχυε την ασφάλεια και έλεγχε την πρόσβαση προς τα πιο ιδιωτικά ή ιερά τμήματα.

Υποδομές και Υγιεινή

• Αγωγοί Ύδρευσης και Αποχέτευσης

 

Σύνθετο σύστημα κεραμικών σωλήνων για την παροχή καθαρού νερού και την αποχέτευση λυμάτων. Αποδεικνύει προηγμένη μηχανική και φροντίδα για την υγιεινή.

• Μεγάλο Κλιμακοστάσιο Ενα από τα πιο χαρακτηριστικά και τεχνικά εντυπωσιακά στοιχεία της μινωικής αρχιτεκτονικής. Βρίσκεται στην ανατολική πτέρυγα του ανακτόρου και χρονολογείται στην ύστερη ανακτορική περίοδο (περίπου 1700–1450 π.Χ.).Αποτελείται από μια μνημειακή διάταξη πολλών επιπέδων, που εξυπηρετούσε τη σύνδεση της Κεντρικής Αυλής με τα ανώτερα και κατώτερα τμήματα του ανακτόρου. Τα σκαλοπάτια είναι πλατιά και κατασκευασμένα από λείο γύψο, προσφέροντας άνεση στη χρήση, ενώ η κατασκευή ενισχυόταν με ξύλινες κολόνες και τοιχοποιία, σε συνδυασμό με μεγάλα ανοίγματα που εξασφάλιζαν φυσικό φωτισμό και αερισμό.Το κλιμακοστάσιο οδηγούσε σε χώρους υψηλής σημασίας, όπως η Ανατολική Αίθουσα, τα ιδιωτικά διαμερίσματα και πιθανώς περιοχές διοικητικής ή τελετουργικής χρήσης. 

 

                           Διάφοροι χώροι

• Διάδρομος του Ζατρικίου

 

Ονομάστηκε έτσι από το δάπεδο που θυμίζει σκακιέρα. Η λειτουργία του παραμένει άγνωστη — ίσως χώρος αναψυχής, αναμονής ή επίσημων υποδοχών.

• Σχολείο

Ονομασία που βασίζεται σε υποθετική χρήση. Ίσως ήταν γραφείο ή χώρος εκμάθησης γραφής. Δεν υπάρχουν οριστικά στοιχεία για τη λειτουργία του.Πιθανόν να λειτουργούσε και ως εργαστήρι αγγειοπλαστικής.

• Βόρεια Αίθουσα με Πεσσούς

Μεγάλος χώρος με πεσσούς (τετράγωνες κολόνες). Χρήση ασαφής,μπορεί να ήταν αίθουσα συνεδριάσεων, τελετουργιών ή διοίκησης. 

• Θέατρο

 

Βρίσκεται δίπλα στο μινωικό ανάκτορο και είναι από τους αρχαιότερους στην Ευρώπη. Χρησιμοποιούνταν για τελετές, χορούς και συγκεντρώσεις, όχι για θεατρικές παραστάσεις. Ήταν σημαντικό μέρος της κοινωνικής ζωής των Μινωιτών.