Αύγουστος 626 μ.Χ. Η πολιορκία της Κωνσταντινούπολης από Αβάρους, Σλάβους και Πέρσες
του Θάνου Δασκαλοθανάση
Μία από τις συγκλονιστικότερες σελίδες της χιλιόχρονης ιστορίας της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας υπήρξε η απόκρουση της συνδυασμένης επίθεσης των Αβάρων και των Περσών κατά της Κωνσταντινούπολης. Ο ακριβής χρόνος και τρόπος συνεννόησης μεταξύ των δύο πλευρών παραμένει άγνωστος. Ωστόσο, η συνεργασία τους ήταν εφικτή, καθώς οι Πέρσες διέθεταν άφθονο χρυσό για να εξαγοράσουν τη συμμετοχή των Αβάρων, οι οποίοι, παρά τη «χρυσή» συνθήκη ειρήνης, ήταν δυσαρεστημένοι με τη βυζαντινή διπλωματία, η οποία εξακολουθούσε να επιχειρεί την υπονόμευσή τους, υποκινώντας εχθρικές φυλές.
γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης
Ο Στρατηγικός Σχεδιασμός του Ηράκλειου και η Απειλή των Αβάρων
Ο Ηράκλειος κατά τη διάρκεια των πολεμικών του επιχειρήσεων το 626, αντιμετώπισε μια εξαιρετικά επικίνδυνη στρατηγική κατάσταση, καθώς οι Άβαροι και οι Πέρσες συνιστούσαν άμεση απειλή για την Κωνσταντινούπολη. Παρά τις προσφορές του Βυζαντίου το 619 μ.Χ., που περιλάμβαναν έναν ετήσιο φόρο 200.000 χρυσών νομισμάτων και την αποστολή επιφανών ομήρων, οι Άβαροι συνέχισαν τις προετοιμασίες για την άλωση της πόλης. Ο Ηράκλειος, αντί να επιστρέψει άμεσα στην Κωνσταντινούπολη, παρέμεινε στη Σεβάστεια και, γνωρίζοντας το ευάλωτο σημείο της στρατηγικής του, επικεντρώθηκε στην ενίσχυση της άμυνας της πόλης, στέλνοντας στρατεύματα και διατάσσοντας την επισκευή των οχυρώσεων και την κατασκευή πολεμικών μηχανών. Παράλληλα, η αποστολή του αδελφού του, Θεόδωρου, που κατάφερε να νικήσει τον Πέρση σατράπη Σαήν στα Σάταλα, επιτάχυνε την πορεία προς την Κωνσταντινούπολη, ενισχύοντας την άμυνα της πόλης.
Οι κινήσεις του Ηράκλειου δείχνουν τη στρατηγική του ικανότητα και αποφασιστικότητα να μην αφήσει την Κωνσταντινούπολη χωρίς προστασία, ενώ παράλληλα προετοίμαζε τον πόλεμο εναντίον των Περσών και των Αβάρων.Η στρατηγική του Ηράκλειου στην Σεβάστεια απαιτούσε προσεκτική διαχείριση του απειλητικού μετώπου, αλλά και την οργάνωση και ετοιμότητα για μια επική αντιπαράθεση που θα καθόριζε την επιβίωση του Βυζαντίου.
Εκμεταλλευόμενοι τις δυσκολίες του Βυζαντίου στο ανατολικό μέτωπο, οι Άβαροι και οι Πέρσες, συνεργαζόμενοι, αποφάσισαν να προχωρήσουν σε συντονισμένη επίθεση κατά της Κωνσταντινούπολης, αθέτοντας τη συνθήκη ειρήνης με το Βυζάντιο. Ο Ηράκλειος, όμως, παρέμεινε αποφασισμένος να εξασφαλίσει την άμυνα της Βασιλεύουσας και να αντεπιτεθεί.
Η Έναρξη της Πολιορκίας
Στις αρχές Ιουνίου του 626 μ.Χ., περσικά στρατεύματα υπό τον ικανότατο στρατηγό Σαρβαραζά (Shahrbaraz) στρατοπέδευσαν στη Χαλκηδόνα, στις μικρασιατικές ακτές του Βοσπόρου, απέναντι από την Κωνσταντινούπολη. Η αποστολή του Σαρβαραζά ήταν να υποστηρίξει τους Άβαρους και τους Σλάβους, οι οποίοι θα επιτίθεντο από τη δυτική πλευρά. Αναμένοντας την άφιξη των συμμάχων του, ο Σαρβαραζάς εξαπέλυσε επιθέσεις στα προάστια της Χαλκηδόνας, καταστρέφοντας επαύλεις και εκκλησίες, σε μια προσπάθεια ψυχολογικής φθοράς των υπερασπιστών της Πόλης.
Στις 29 Ιουνίου, η εμπροσθοφυλακή των Αβάρων (περίπου 30.000 άνδρες) έφτασε και στρατοπέδευσε στη Μελαντιάδα, ενώ ο κύριος όγκος της δύναμης (περίπου 80.000) αφίχθη στις 29 Ιουλίου. Ο χαγάνος διέταξε επίδειξη ισχύος: οι στρατιώτες του παρέλασαν μπροστά από τα τείχη, με στόχο να εκφοβίσουν τους Βυζαντινούς.
Ο βυζαντινός στρατός αποσύρθηκε εντός των τειχών, προκαλώντας αρχικά πανικό. Αντιπροσωπεία στάλθηκε στον χαγάνο για διαπραγματεύσεις, αλλά, αντίθετα με τη συνήθη τακτική τους, οι Άβαροι δεν ζήτησαν λύτρα· απαίτησαν την άνευ όρων παράδοση της Πόλης.
Ο μάγιστρος Βώνος και ο πατριάρχης Σέργιος, με εντολή του Ηράκλειου, ανέλαβαν την οργάνωση της άμυνας. Ο αυτοκράτορας, από τη Λαζική, έστειλε ενισχύσεις και έδωσε σαφείς οδηγίες για την ενίσχυση της φρουράς.
Η πολιορκία εντείνεται...
Οι Άβαροι από τις Συκιές και οι Πέρσες από τη Χρυσούπολη επικοινωνούσαν με σήματα καπνού και προχωρούσαν σε εκτεταμένες λεηλασίες. Μεταξύ άλλων, κατέστρεψαν και το υδραγωγείο της Πόλης, εντείνοντας την αγωνία των πολιτών.
Ο Βώνος επιθεώρησε τις άμυνες και ανέλαβε τον συντονισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων, ενώ ο πατριάρχης Σέργιος οργάνωσε λιτανείες, περιφέροντας την εικόνα της Παναγίας της Οδηγήτριας για να εμψυχώσει το λαό. Οι Άβαροι, έχοντας αποκτήσει εμπειρία πολιορκίας μέσω επαφών με τους Κινέζους, ανέπτυξαν πολιορκητικές μηχανές.
Στις 31 Ιουλίου ξεκίνησε η μεγάλη επίθεση. Ο ποιητής Θεόδωρος Σύγκελος, αυτόπτης μάρτυρας, περιγράφει τη σκηνή με όρους καταιγίδας: Σλάβοι στην πρώτη γραμμή, Άβαροι στη δεύτερη. Οι απώλειες των επιτιθέμενων ήταν βαριές, γεγονός που ενίσχυσε το ηθικό των Βυζαντινών.
Την επόμενη ημέρα, οι επιτιθέμενοι έφεραν δώδεκα ξύλινους πύργους καλυμμένους με δέρματα. Οι Βυζαντινοί κατάφεραν να πυρπολήσουν αρκετούς από αυτούς, προκαλώντας την υποχώρηση των εχθρών.
Η Αποτυχία των Πολιορκητών
Ο χαγάνος απέστειλε τελεσίγραφο απειλώντας με την πλήρη αποκοπή της Πόλης από Ευρώπη και Ασία. Οι Βυζαντινοί αρνήθηκαν την παράδοση, προσφέροντας αντί αυτού φόρο και δώρα. Τη νύχτα της 2ας Αυγούστου, αιχμαλωτίστηκαν Πέρσες απεσταλμένοι· ο ένας εκτελέστηκε αμέσως, ενώ οι άλλοι δύο βασανίστηκαν και αποκεφαλίστηκαν δημόσια, ως πράξη ψυχολογικού πολέμου.
Στις 3 Αυγούστου, Σλάβοι επιχείρησαν να μεταφέρουν 3.000 Πέρσες με μονόξυλα στην ευρωπαϊκή πλευρά, αλλά ο βυζαντινός στόλος απέκρουσε επιτυχώς την απόπειρα, καταφέρνοντας συντριπτική νίκη στη ναυμαχία.
Στις 6 και 7 Αυγούστου πραγματοποιήθηκε η τελική, συντονισμένη επίθεση από ξηρά και θάλασσα, η οποία επίσης αποκρούστηκε. Πτώματα και συντρίμμια επέπλεαν στον Κεράτιο επί μέρες. Στρατιωτικές μαρτυρίες αναφέρουν την εμφάνιση της Θεοτόκου στο πεδίο της μάχης, ενισχύοντας το ηθικό των υπερασπιστών.
Ο χαγάνος, παρακολουθώντας την αποτυχία από λόφο, βυθίστηκε στην απόγνωση. Οι Σλάβοι αποχώρησαν, φοβούμενοι αντίποινα, ενώ οι Πέρσες υποχώρησαν επίσης, λόγω φημών για βυζαντινή αντεπίθεση και τουρκική εισβολή στον Καύκασο.
Η Νίκη και η Ευχαριστία
Στις 8 Αυγούστου 626, η Κωνσταντινούπολη ήταν πλέον ελεύθερη από κάθε απειλή. Ο λαός πανηγύρισε τη σωτηρία της Πόλης. Παρά τις ανατολικές δυσκολίες, η Βασιλεύουσα άντεξε. Η ανωτερότητα στα τείχη και στη θάλασσα, η ευφυής στρατηγική και η ενότητα του λαού οδήγησαν σε σωτηρία.
Η αποτυχία των Αβάρων σήμανε την αρχή της παρακμής της δύναμής τους σε Κεντρική Ευρώπη και Καύκασο.
Μια πανηγυρική και κατανυκτική Θεία Λειτουργία τελέστηκε στην Παναγία των Βλαχερνών από τον πατριάρχη Σέργιο. Κατά την παράδοση, τότε ψάλθηκε για πρώτη φορά από το συγκινημένο πλήθος ο Ακάθιστος Ύμνος προς τιμήν της Υπεραγίας Θεοτόκου, την οποία ο λαός αναγνώριζε πλέον ως «Ὑπέρμαχο Στρατηγό».
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου