Ο Μυθικός Κόσμος της Κρήτης και ο Βασιλιάς Μίνωας
Πριν ακόμη η αρχαιολογική σκαπάνη αποκαλύψει τους θαμμένους διαδρόμους των ανακτόρων, η Κρήτη είχε ήδη αποκτήσει μια ξεχωριστή θέση στη συλλογική φαντασία του ελληνικού κόσμου. Ήταν το νησί των μύθων· ένας τόπος όπου το θείο και το ανθρώπινο συναντιούνταν σε κάθε στροφή του θρύλου.
Στην καρδιά αυτού του μυθικού κόσμου στέκεται ο Μίνωας: βασιλιάς δίκαιος, νομοθέτης και ημίθεος, γιος του Δία και της Ευρώπης, η οποία ξεγελάστηκε από τον μεταμορφωμένο σε ταύρο Δία και οδηγήθηκε στην Κρήτη. Από την ένωσή τους γεννήθηκαν τρεις γιοι: ο Μίνωας, ο Ραδάμανθυς και ο Σαρπηδόνας. Στη συνέχεια, η Ευρώπη νυμφεύτηκε τον Αστέριο, βασιλιά της Κρήτης, ο οποίος υιοθέτησε τους γιους του Δία. Μετά τον θάνατο του Αστέριου, τον διαδέχτηκε στον θρόνο ο πρωτότοκος, ο Μίνωας.
Ο Μίνωας παντρεύτηκε την Πασιφάη, κόρη του Ήλιου και της νύμφης Κρήτης. Μαζί απέκτησαν τέσσερις γιους —τον Ανδρόγεω, τον Κατρέα, τον Δευκαλίωνα και τον Γλαύκο— και τέσσερις κόρες —την Αριάδνη, τη Φαίδρα, την Ξενοδίκη και την Ακάλλη. Όλοι ζούσαν στο ανάκτορο της Κνωσού.
Ο Μίνωας, σύμφωνα με την παράδοση, ήταν εκείνος που έφερε την τάξη και την ευημερία, ιδρύοντας μια θαλασσοκρατορία που κυριαρχούσε στο Αιγαίο. Ήταν ο πρώτος που, κατά τον Θουκυδίδη, ίδρυσε ναυτικό και επέβαλε ειρήνη στα νησιά. Στο πρόσωπό του, ιστορία και μύθος συνυφαίνονται.
Για να αποδείξει ότι η εξουσία του ήταν θεόσταλτη, ο Μίνωας ζήτησε από τον Ποσειδώνα να του στείλει έναν ιερό ταύρο, υποσχόμενος ότι θα τον θυσίαζε προς τιμήν του. Ο Ποσειδώνας τού έστειλε έναν πανέμορφο, πανίσχυρο λευκό ταύρο από τη θάλασσα. Όμως ο Μίνωας, θαμπωμένος από την ομορφιά του ζώου, αθέτησε την υπόσχεσή του και θυσίασε έναν κοινό ταύρο στη θέση του.
Ο Ποσειδώνας, οργισμένος, έκανε την Πασιφάη να ερωτευτεί τον ταύρο. Από αυτή την αφύσικη ένωση γεννήθηκε ο Μινώταυρος, ένα μυθικό τέρας, μισός άνθρωπος και μισός ταύρος.
Για να τον κρύψει, ο Δαίδαλος κατασκεύασε τον Λαβύρινθο — ένα τεράστιο και περίπλοκο οικοδόμημα. Έτσι ξεκινά η σκοτεινή πλευρά του κρητικού μύθου.
Ο Ανδρόγεως, γιος του Μίνωα και της Πασιφάης, ήταν νέος, γενναίος και εξαιρετικός αθλητής. Όταν ταξίδεψε στην Αθήνα για να συμμετάσχει σε αγώνες, κέρδισε σε όλα τα αγωνίσματα, προκαλώντας τον φθόνο των Αθηναίων — και, κατά κάποιες εκδοχές, του ίδιου του βασιλιά Αιγέα. Λίγο μετά τη νίκη του, δολοφονήθηκε, είτε σε παγίδα στον δρόμο για τη Θήβα είτε κατόπιν εντολής του Αιγέα.
Ο Μίνωας, μαθαίνοντας τον άδικο χαμό του γιου του, εξοργίστηκε. Κήρυξε πόλεμο στην Αθήνα και την ανάγκασε να πληρώνει φόρο αίματος: κάθε εννέα χρόνια, επτά νέοι και επτά νέες θα στέλνονταν στην Κρήτη, στον Λαβύρινθο, για να θυσιαστούν στον Μινώταυρο.
Έτσι, ο θάνατος του Ανδρόγεω σηματοδότησε την έναρξη μιας από τις σκοτεινότερες περιόδους της αθηναϊκής μυθολογίας — μέχρι την άφιξη του Θησέα.
Ο Θησέας, γιος του βασιλιά Αιγέα, προσφέρθηκε να πάει στην Κρήτη ως ένας από τους νέους που θα θυσιάζονταν. Όταν έφτασε στην Κνωσό, η Αριάδνη, κόρη του Μίνωα, τον ερωτεύτηκε και του έδωσε ένα μίτο (κουβάρι νήματος) για να βρει τον δρόμο της επιστροφής μέσα στον Λαβύρινθο. Ο Θησέας σκότωσε τον Μινώταυρο και, ακολουθώντας το νήμα, κατάφερε να βγει σώος. Μαζί με την Αριάδνη, έφυγε από την Κρήτη, βάζοντας τέλος στον φόρο αίματος και στην κυριαρχία του τέρατος.
Ο Δαίδαλος, ένας από τους πιο διάσημους τεχνίτες και εφευρέτες της αρχαιότητας, ήταν ο δημιουργός του Λαβυρίνθου. Όταν όμως βοήθησε τον Θησέα να σκοτώσει τον Μινώταυρο και να αποδράσει, ο Μίνωας τον φυλάκισε μαζί με τον γιο του, Ίκαρο.
Για να αποδράσουν, ο Δαίδαλος κατασκεύασε φτερά από πούπουλα και κερί. Πριν πετάξουν, προειδοποίησε τον Ίκαρο να μην πετάξει πολύ ψηλά. Ο Ίκαρος όμως, συνεπαρμένος, πλησίασε τον ήλιο, το κερί έλιωσε, και ο ίδιος έπεσε στη θάλασσα και πνίγηκε. Ο Δαίδαλος σώθηκε και φιλοξενήθηκε από τον βασιλιά Κώκαλο στη Σικελία.
Ο Μίνωας, αναζητώντας τον Δαίδαλο, ταξίδεψε από τόπο σε τόπο κρατώντας ένα κοχύλι και ζητώντας από τους ανθρώπους να περάσουν μια κλωστή από το εσωτερικό του — ένα φαινομενικά άλυτο πρόβλημα. Ο Δαίδαλος τα κατάφερε, χρησιμοποιώντας ένα μυρμήγκι δεμένο με κλωστή. Έτσι αποκαλύφθηκε.
Ο Μίνωας απαίτησε από τον Κώκαλο να του παραδώσει τον Δαίδαλο. Ο Κώκαλος προσποιήθηκε ότι θα υπακούσει, αλλά οι κόρες του, που θαύμαζαν τον τεχνίτη, σκότωσαν τον Μίνωα, ρίχνοντάς του καυτό νερό ή λάδι στο λουτρό.
Έτσι, ο Δαίδαλος σώθηκε, ενώ ο Μίνωας βρήκε το τέλος του όχι από θεούς ή πολεμιστές, αλλά από την πανουργία και τη συμπάθεια.
Μετά τον θάνατό του, ο Μίνωας δεν έμεινε στον Άδη ως απλός νεκρός. Οι θεοί, αναγνωρίζοντας τη δικαιοσύνη και τη σοφία του, τον έκαναν έναν από τους τρεις κριτές των ψυχών στον Κάτω Κόσμο, μαζί με τον Αίακο και τον αδελφό του, Ραδάμανθυ. Εκεί, αποφάσιζε για την τύχη των ανθρώπινων ψυχών μετά θάνατον — αν θα τιμωρούνταν ή θα ζούσαν αιώνια στα Ηλύσια Πεδία.
Ο Μίνωας, στον Άδη, δεν ήταν πια βασιλιάς επί της γης, αλλά σύμβολο αιώνιας δικαιοσύνης.
Μέσα από τους άλλοτε φοβερούς και άλλοτε γοητευτικούς αυτούς μύθους φαίνεται η ισχύ και η ακμή της Κρήτης.Οι βασιλιάδες της αντλούσαν την καταγωγή τους απευθείας από τον Δία,οι καίτοικοί της ήταν οι Κύδωνες και οι Ετεοκρήτες που ήταν αυτόχθονες πληθυσμοί.Η εποχή του Μίνωα ήταν εποχή πλούτου,ανάπτυξης και ακμής.Οι Κρήτες,νικώντας τους πειρατές,ήταν κυρίαρχοι στη θάλασσα,ταξίδευαν στις γύρω περιοχές,έκαναν εμπόρια και έφτιαξαν αποικίες στο Αιγαίο,σε Ανατολή και Δύση.Ήρθαν όμως έπειτα καταστροφικοί σεισμοί αλλά και πόλεμοι και νέοι έποικοι από την Ελλάδα έφτασαν στο νησί.Οι Κρήτες αποτραβήχτηκαν αναζητώντας ασφάλεια,οι Κύδωνες δυτικά,οι Ετεοκρήτες ανατολικά.
Στα χρόνια του εγγονού του Μίνωα Ιδομενέα η Κρήτη συμμετέχει και αυτή στη μεγάλη εκστρατεία των Αχαιών στην Τροία με 80 πλοία,γεγονός που δείχνει ότι έχει ανακάμψει.Μετά τον Τρωικό Πόλεμο η Κρήτη υποτάσσεται για δεύτερη φορά σε νέους εποίκους Δωριείς από την Ελλάδα
Είναι προφανές ότι όλοι οι μύθοι κρύβουν στον πυρήνα τους μια σημαντική ιστορική αλήθεια.Αρκεί κανείς έντεχνα να τραβήξει τον τον εξωτερικό μανδύα και να καταλάβει τους ιστορικούς συμβολισμούς που κρύβουν μέσα τους.Τους μύθους αυτούς γνώριζε ο Μίνως Καλοκαιρινός και για αυτό έστρεψε το ενδιαφέρον του στην περιοχή παρακινημένος από τα ευρήματα των αγροτών.Λίγο αργότερα θα έρθει ο Έβανς για να κάνει τις συστηματικές ανασκαφές που θα φέρουν στο φως το όχι το μυθικό αλλά το ιστορικό πια ανάκτορο μαζί με όλο τον μινωικό κόσμο.Με βασιλιά τον Μίνωα,που το όνομα στην πορεία έγινε βασιλικός τίτλος,κάτι σαν Φαραώ,ένας βασιλιάς-ιερέας που έπρεπε να είναι δίκαιος και σοφός και νομοθέτης.
Οι Μινωικοί μύθοι, όπως ο μύθος του Λαβύρινθου, του Μινώταυρου, του Δαίδαλου και του Θησέα, δεν αποτελούν φανταστικές αφηγήσεις, αλλά αντανακλούν ιστορικές και πολιτισμικές πραγματικότητες της Μινωικής εποχής.
Ο «Λαβύρινθος» πιθανότατα συμβολίζει το ανάκτορο της Κνωσού, με την περίπλοκη αρχιτεκτονική του, τους πολυδαίδαλους διαδρόμους και τα πολυάριθμα δωμάτια. Η ίδια η λέξη «λαβύρινθος» ενδέχεται να προέρχεται από τη λέξη «λάβρυς», που σημαίνει διπλός πέλεκυς — ιερό σύμβολο των Μινωιτών. Άρα, ο Λαβύρινθος θα μπορούσε να σημαίνει «ο τόπος του πέλεκυ», δηλαδή το ιερό ή το ανάκτορο της εποχής.
Ο Μινώταυρος, το μυθικό τέρας με σώμα ανθρώπου και κεφάλι ταύρου, συμβολίζει τις ταυρολατρικές τελετές της Μινωικής Κρήτης. Η μορφή του ίσως προέρχεται από την εικόνα του βασιλιά-ιερέα που φορούσε μάσκα ταύρου κατά τις ιερές τελετές. Οι απεικονίσεις ακροβατών που εκτελούν άλματα πάνω σε ταύρους, καθώς και η κεντρική θέση του ταύρου στη μινωική τέχνη, ενισχύουν αυτή τη σύνδεση.
Η ιστορία της υποχρεωτικής αποστολής νέων από την Αθήνα στην Κρήτη, ως φόρος αίματος προς τον Μινώταυρο, πιθανόν αντικατοπτρίζει την πραγματική εξάρτηση της ηπειρωτικής Ελλάδας από τη Μινωική Κρήτη κατά την περίοδο ακμής της (περ. 2000–1450 π.Χ.). Η Κρήτη, ως ισχυρή ναυτική και εμπορική δύναμη, ενδεχομένως ασκούσε πολιτικό ή οικονομικό έλεγχο σε άλλες περιοχές, γεγονός που αποτυπώθηκε στον μύθο.
Ο Δαίδαλος, ο διάσημος τεχνίτης που κατασκεύασε τον Λαβύρινθο, συμβολίζει την τεχνολογική και καλλιτεχνική ανωτερότητα του Μινωικού πολιτισμού. Τα ανάκτορα της Κνωσού διέθεταν προηγμένα για την εποχή τους χαρακτηριστικά, όπως υπόγεια υδραυλικά συστήματα, αποχετεύσεις και πολυώροφες κατασκευές.
Ο μύθος του Θησέα και της νίκης του επί του Μινώταυρου αντανακλά την προσπάθεια της Αθήνας να ξεφύγει από την επιροή της Κρήτης. Μέσα από αυτόν, η πόλη προβάλλεται ως ελευθερωτής από την κρητική κυριαρχία και αναδεικνύεται σε ανεξάρτητη και ισχυρή δύναμη του ελληνικού κόσμου.
Είναι φανερό ότι η μελέτη των μύθων μας οδηγεί στην κατανόηση της ιστορικής πραγμαιτκότητας. Πίσω από τη μυθική αφήγηση, κρύβονται πολλές φορές αλήθειες για τον τρόπο ζωής, τις αντιλήψεις, τις αξίες και τα ιστορικά βιώματα των ανθρώπων μιας ολόκληρης εποχής.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου