Εισαγωγή στον Μινωικό Πολιτισμό

Ο Μινωικός Πολιτισμός γεννήθηκε και αναπτύχθηκε στην Κρήτη, ένα από τα μεγαλύτερα και στρατηγικότερα νησιά της Μεσογείου. Η αρχή του τοποθετείται περίπου στο 3000 π.Χ., και η ακμή του διαρκεί μέχρι περίπου το 1100 π.Χ. Η Κρήτη βρισκόταν σε ένα καίριο σημείο εμπορικών και πολιτισμικών ανταλλαγών ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση. Αυτό της επέτρεψε να εξελιχθεί ραγδαία και να μετατραπεί σε ισχυρή ναυτική, εμπορική και πολιτισμική δύναμη στο Αιγαίο και πέρα από αυτό.

 

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης 

Ο πολιτισμός αυτός ήταν μοναδικός,ειρηνικός, θαλασσινός, κοσμοπολίτικος και εξαιρετικά δημιουργικός. Αν και τα πρώτα δείγματα κατοίκησης εμφανίζονται ήδη από τη Νεολιθική εποχή (περίπου 7000 π.Χ.), η οργανωμένη μορφή του εμφανίζεται μετά το 3000 π.Χ. Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της ακμής του ήταν η λεγόμενη «μινωική ειρήνη», που σύμφωνα με τους μύθους εδραιώθηκε την εποχή του βασιλιά Μίνωα, ο οποίος κυριαρχούσε στις θάλασσες.

Ο όρος «Μινωικός» δεν ήταν γνωστός στους ίδιους τους Κρήτες της εποχής. Είναι μια σύγχρονη ονομασία, την οποία πρότεινε ο Άγγλος αρχαιολόγος Sir Arthur Evans για να περιγράψει τον σπουδαίο πολιτισμό που άνθισε στην Κρήτη.

Το όνομα προέρχεται από τον μυθικό βασιλιά Μίνωα, γιο του Δία και της Ευρώπης, που σύμφωνα με την παράδοση βασίλευε στην Κνωσό. Ο Μίνωας θεωρούνταν δίκαιος και σοφός, ενώ ο θρύλος λέει ότι κάθε εννέα χρόνια συνομιλούσε με τον Δία και έπαιρνε θεϊκές οδηγίες. Μετά τον θάνατό του, έγινε ένας από τους κριτές των ψυχών στον Κάτω Κόσμο.

Το όνομά του συνδέεται με τον Λαβύρινθο και τον Μινώταυρο, το μυθικό τέρας με σώμα ανθρώπου και κεφάλι ταύρου, που φρουρούταν στα υπόγεια του παλατιού. Αυτά τα μυθολογικά στοιχεία, κρύβουν ιστορικούς συμβολισμούς και ενδέχεται να αντικατοπτρίζουν την πολυπλοκότητα των ανακτόρων και τη δύναμη του πολιτισμού.

Τα σημαντικότερα αστικά κέντρα της Μινωικής Κρήτης ήταν τα ανάκτορα της Κνωσού, της Φαιστού, των Μαλίων και της Ζάκρου. Κατασκευάστηκαν σε στρατηγικά σημεία ώστε να επιτρέπουν τον έλεγχο των πεδιάδων αλλά και την εύκολη πρόσβαση στη θάλασσα.

Τα ανάκτορα δεν ήταν απλώς κατοικίες ηγετών, αλλά σύνθετα συγκροτήματα που λειτουργούσαν ως έδρες διοίκησης, κέντρα εμπορίου και αποθήκευσης, χώροι τελετών και διαχείρισης του αγροτικού πλούτου. Ήταν πολυώροφα, με αυλές, σκάλες, περίπλοκους διαδρόμους και αποχετευτικά συστήματα. Στις τεράστιες αποθήκες τους δεν φυλάσσονταν μόνο το απόθεμα της παραγωγής του έτους, αλλά και το πλεόνασμα των αγαθών που το ίδιο το ανάκτορο έπρεπε να διοχετεύσει στο εμπόριο. Πολύ σημαντικός ήταν και ο θρησκευτικός ρόλος των ανακτόρων. Δεκάδες χώροι ήταν αφιερωμένοι στη λατρεία της θεοποιημένης φύσης και διάσπαρτα παντού ιερά και κέντρα θρησκευτικής ζωής. Στην κορυφή του ιερατείου βρισκόταν ο βασιλιάς Μίνωας που φαίνεται πως είχε και το ρόλο του βασιλιά-ιερέα.

Οι Μινωίτες ανέπτυξαν συστήματα γραφής όπως η Ιερογλυφική και η Γραμμική Α, η οποία παραμένει μέχρι σήμερα σε μεγάλο βαθμό ανεξιχνίαστη. Η χρήση γραφής αποδεικνύει την ύπαρξη σύνθετου διοικητικού μηχανισμού, μεγάλης εμπορικής ανάπτυξης που οδήγησε σε ανάγκη για συστηματική καταγραφή.

Η ζωή των Μινωιτών περιστρεφόταν γύρω από τη ναυτιλία, τη γεωργία, το εμπόριο και τη θρησκεία. Η θέση του νησιού τους επέτρεπε να διατηρούν ειρηνικές σχέσεις, μακριά από συγκρούσεις. Δεν υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις για στρατιωτικό χαρακτήρα στην κοινωνία τους  κάτι σπάνιο για την εποχή. Οι Μινωίτες φαίνεται πως επέλεγαν τη διπλωματία και την πολιτισμική επιρροή αντί της βίας.

Οι Μινωίτες ήταν καινοτόμοι στην αρχιτεκτονική, τη ναυσιπλοΐα και τις τέχνες. Δημιούργησαν ένα περιβάλλον ειρήνης και δημιουργικότητας, με σεβασμό στη φύση και στους θεούς τους. Για όλους αυτούς τους λόγους, η μινωική κοινωνία θεωρείται μία από τις πιο γοητευτικές και ειρηνικές της αρχαιότητας.

Μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, ο Μινωικός Πολιτισμός ήταν άγνωστος. Αυτό άλλαξε όταν ο Άγγλος αρχαιολόγος Arthur Evans ξεκίνησε ανασκαφές το 1900 στην Κνωσό. Εκεί αποκάλυψε τα ερείπια ενός τεράστιου ανακτόρου με  δωμάτια, πολυάριθμους διαδρόμους, αυλές, σκάλες και αποθήκες.

Οι τοιχογραφίες, τα αντικείμενα και οι πινακίδες γραφής που βρέθηκαν εντυπωσίασαν τους πάντες. Ο Evans πίστεψε ότι είχε ανακαλύψει τον μυθικό Λαβύρινθο του Μίνωα και έτσι ονόμασε τον πολιτισμό «Μινωικό». Η συμβολή του στην ανάδειξη αυτού του ξεχασμένου πολιτισμού υπήρξε καθοριστική. Το ανάκτορο της Κνωσού ήταν το μεγαλύτερο και πολυτελέστερο, με σχήμα σχεδόν τετραγωνικό, με πάνω από 1500 δωμάτια, τριώροφο ή τετραώροφο, με σύνθετη και πολύπλοκη αρχιτεκτονική που δικαιολογεί και τον τίτλο Λαβύρινθος. Οι αρχιτέκτονές του χρησιμοποίησαν οικοδομικά υλικά της περιοχής, ασβεστόλιθο και σχιστόλιθο για την κατασκευή τοίχων και δαπέδων αντίστοιχα. Έβαλαν και γυψόλιθο που μετά από καλό γυάλισμα λαμποκοπούσε και έδινε φινέτσα πολυτέλειας. Πολύ σημαντική ήταν η γνώση της ελαστικότητας του ξύλου και οι αντισεισμικές του ιδιότητες, με βάση αυτό έφτιαξαν δάπεδα, στέγες και κολόνες.

Το ανάκτορο, παρά το μέγεθός του, χάρη στις περίφημες οδοντώσεις που δημιουργούν εσοχές και εξοχές στις μεγάλες επιφάνειές του, και βέβαια τους πολυάριθμους φωταγωγούς που φωτίζουν όλους τους χώρους, δείχνει κομψό. Οι πολύχρωμες τοιχογραφίες, πρωτόγνωρης σύλληψης και τεχνοτροπίας, διακοσμούν τις μεγάλες επιφάνειες των τοίχων με θέματα που υμνούν τη φύση και τη θεότητα.

 Ο Μινωικός Πολιτισμός θεωρείται ο πρώτος με ανεπτυγμένη κοινωνική οργάνωση, γραφή, τέχνη και οικονομία στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Η πολιτιστική και τεχνολογική του πρόοδος τον καθιστά θεμέλιο λίθο της ευρωπαϊκής ταυτότητας.Δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη αρχαία κοινωνία· είναι η αφετηρία του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Η μελέτη και η κατανόησή του μάς βοηθούν να εκτιμήσουμε τις απαρχές της οργανωμένης και πολιτισμένης ζωής και να αντιληφθούμε τη Μεσόγειο όχι μόνο ως γεωγραφικό χώρο, αλλά και ως κοιτίδα πολιτισμού.