Νικόλαος Π Λ Α Σ Τ Η Ρ Α Σ,ο μαύρος καβαλάρης,Α΄ μέρος

 

Μέγας στρατιωτικός,αληθινός πατριώτης,αναβλητικός αλλά τίμιος ως πολιτικός,ο Νικόλαος Πλαστήρας ήταν παρών για πάνω από μισό αιώνα σε όλα τα σημαντικά στρατιωτικά και πολιτικά  γεγονότα μιας ιδιαίτερα ταραγμένης εποχής. Πολέμησε με αυταπάρνηση και ηρωισμό,έσωσε ό,τι μπορούσε μετά την μικρασιατική καταστροφή,λίγο αργότερα επαναστάτησε,έκανε κινήματα, συνέβαλε στην έξωση του βασιλιά αλλά έβαλε κατά της αβασίλευτης δημοκρατίας,έγινε Πρωθυπουργός τρεις φορές,θέλησε να συμβιβάσει και να συμφιλιώσει τους Έλληνες μετά τον εμφύλιο.Οι στρατιώτες και οι πρόσφυγες τον  λάτρεψαν και τον ονόμασε "¨Μαύρο Καβαλάρη".Πέθανε μέσα στην απόλυτη φτώχεια κι επάνω στον τάφο του έβαλαν μια γλάστρα με βασιλικό.

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης  

Γιος του ράφτη Χρήστου Πλαστήρα και της Στυλιανής Καραγιώργου, υφάντρας, ο Νικόλαος Πλαστήρας γεννήθηκε στο Μορφοβούνι Καρδίτσας το 1883. 

Στον πόλεμο του 1897, η οικογένειά του καταφεύγει στην ορεινή Πεζούλα των  Αγράφων και μετά το τέλος του πολέμου επιστρέφει στην Καρδίτσα, όπου φοιτά στο δημοτικό σχολείο της πόλης.  Εκεί ο νεαρός Πλαστήρας μπλέκεται σε μια διένεξη με τον γιό ενός Τούρκου Αγά και αναγκάζεται να διαφύγει για να μη συλληφθεί  στον Πειραιά.Επιστρέφει μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλίας και ολοκληρώνει τις σπουδές του  στην πόλη του.

Η στρατιωτική του καριέρα 

 Τον Δεκέμβρη του 1903 κατατάσσεται στον στρατό, ξεκινώντας την καριέρα του ως δεκανέας. Από το 1907 παίρνει μέρος στον Μακεδονικό Αγώνα, εγκαταλείποντας τη μονάδα του, σε επιχειρήσεις γύρω από τη λίμνη των Γιαννιτσών.Το 1908 αποτυγχάνει στις εξετάσεις της Σχολής Υπαξιωματικών της Κέρκυρας, ερχόμενος πρώτος επιλαχών. Λαμβάνει  μέρος ως υπαξιωματικός στην Επανάσταση στο Γουδί το 1909, συνδεόμενος από τότε οριστικά με την παράταξη του Ελευθέριου Βενιζέλου,στο οποίο θα μείνει πιστός σε όλη του τη ζωή.Καταφέρνει με δεύτερη προσπάθεια να εισέλθει στη Σχολή Υπαξιωματικών της Κέρκυρας και, λαμβάνοντας πλέον τον βαθμό του ανθυπολοχαγού, Διακρίνεται για τη γενναιότητά του στους δύο Βαλκανικούς Πολέμους, λαμβάνοντας διακρίσεις και προαγωγές, φτάνοντας στον βαθμό του λοχαγού το 1914. Τότε έλαβε και το προσωνύμιο «Μαύρος Καβαλάρης», επειδή συνήθως την ώρα της μάχης ήταν έφιππος, μια ασυνήθιστη και ριψοκίνδυνη τακτική για αξιωματικό, ενώ είχε ιδιαίτερα σκούρα επιδερμίδα.

 

[...] Το "μαύρος" ήταν η ιδιαίτερη εντύπωση, που έδινε το πρόσωπό του, με το βαθύ μελαχροινό χρώμα του, με τα κατάμαυρα μουστάκια του, με τα μαύρα και πυκνά φρύδια του, με τα κατάμαυρα και μεγάλα μάτια του, που ακτινοβολούσαν φλόγα και τολμηρή αποφασιστικότητα, που έχουν όμως κάποια ελκυστική έκφραση γεμάτη συμπόνια και καλωσύνη. Το "καβαλάρης" ήταν η εντύπωση που άφηνε η παρουσία του μέσα στη μάχη, στην οποία παρουσιάζονταν πάντα καβάλα και στην οποία τον έβλεπαν πάντα ορμητικό κι αλύγιστο και ποτέ πεζό. Ήταν τα χαρακτηριστικά με τα οποία αργότερα θα γίνονταν θρύλος. [...]

"Νικόλαος Πλαστήρας,ο Μαύρος Καβαλάρης" Πεπόνης Α. Ιωάννης 

 Η ανέλιξη του στην στρατιωτική ιεραρχία είναι γρήγορη, γίνεται λοχαγός λόγω «εξαιρέτων πράξεων».Το 1914 και ενώ το θέμα της Βορείου Ηπείρου είναι στην επικαιρότητα φεύγει από τη μονάδα του στη Χίο και μεταβαίνει στα Τρίκαλα με σκοπό την οργάνωση στρατιωτικής αποστολής στη Βόρειο Ήπειρο.Η δράση του γίνεται γνωστή, απειλείται με σύλληψη. Στο μεταξύ υπογράφεται το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας (1914) που προβλέπει την αυτονομία της  και ακυρώνει τα σχέδιά του. Επιστρέφει στη Χίο και ολοκληρώνει το σχεδιασμό άμυνας του νησιού.

Ακολουθεί ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος και η ταραγμένη περίοδος του Εθνικού Διχασμού.Τον Αύγουστο του 1916 μαζί με άλλους αξιωματικούς συναντά για πρώτη φορά τον Ελευθέριο Βενιζέλο.Eίναι ο υποδιοικητής της βενιζελικής μονάδας που επιτίθεται στη βασιλική φρουρά της Κατερίνης στις 21 Οκτωβρίου 1916, στη μοναδική εμφύλια μάχη του Εθνικού Διχασμού.Διακρίνεται στη Μάχη του Σκρα στο Μακεδονικό Μέτωπο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και το 1918 προάγεται σε αντισυνταγματάρχη "επ’ ανδραγαθία". 

Εκστρατεία στην Ουκρανία

Μετά το τέλος του Μεγάλου Πολέμου,ο Πλαστήρας αναλαμβάνει τη διοίκηση του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων, συμμετέχοντας στην εκστρατεία της Ουκρανίας τον Φεβρουάριο του 1919. Στη Ρωσία η κατάσταση είχε εξελιχθεί σε εμφύλιο πόλεμο μεταξύ των Μπολσεβίκων, που είχαν επικρατήσει στη Ρωσία, και των Λευκών,που είχαν εξεγερθεί στις περιοχές της Ουκρανίας,Στην εκστρατεία αυτή συμμετέχει  και η Ελλάδα, καθώς ο Ελευθέριος Βενιζέλος θέλει να αποκτήσει διπλωματικά ερείσματα έναντι των Συμμάχων και ιδιαίτερα της Γαλλίας, για μια θετική τελική διευθέτηση του εδαφικού καθεστώτος στην Ανατολή για τα ελληνικά συμφέροντα.Το μέτωπο των συμμάχων όμως καταρρέει και οι γαλλικές και ελληνικές δυνάμεις βρίσκονται να υποχωρούν προς τον Νότο.Επί τρεις εβδομάδες  κάτω από αντίξοες συνθήκες, μέσα στο πολικό ψύχος και υπό την πίεση των μπολσεβίκων  θα καταφέρει ο Πλαστήρας να πετύχει την αποχώρηση των  ελληνικά τμημάτων  καθώς είχαν αντέξει στην πίεση των Ερυθρών και είχαν σώσει την τιμή των όπλων τους.

 

Στο Μικρασιατικό Μέτωπο 

Ο Νικόλαος Πλαστήρας πρωταγωνιστεί στη Μικρασιατική Εκστρατεία,ως διοικητής του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων,μιας από τις πλέον υποδειγματικές μονάδες στη διάρκεια της προέλασης του ελληνικού στρατού.

Σε όλη τη διάρκεια του 1919 προστατεύει ελληνικούς πληθυσμούς στην περιοχή της Μαγνησίας ανακόπτοντας τις επιθέσεις των Τούρκων τσετών  και προχωρεί σε εκκαθαρίσεις. Ιδρύει ορφανοτροφείο στη Μαγνησία για να προστατεύσει τα ορφανά ελληνόπουλα ενώ υιοθετεί πολλά από αυτά αργότερα στέλνοντάς τα στην Ελλάδα.

Τον μήνα Ιούνιο του 1920 το Σύνταγμα ανατρέπει με επιτυχία τις τουρκικές επιθέσεις  ενώ καταλαμβάνει το Αξάριο, την πόλη όπου είχε θέσει ως έπαθλο ο επικεφαλής της Μεραρχίας Σμύρνης αντιστράτηγος Δ. Ιωάννου.

Ο Πλαστήρας με τους εύζωνές του συνεχίζει να συμμετέχει σε επιχειρήσεις εναντίον των τουρκικών δυνάμεων,γίνεται  ο φόβος και ο τρόμος για τον κεμαλικό στρατό, που τον αποκαλεί “Καραπιπέρ” δηλαδή  μαύρο πιπέρι που καίει  και τους τσολιάδες του 5/42 “Σειτάν ασκέρ”, δηλαδή στρατό του διαβόλου...

Ύστερα από ένα μικρό χρονικό διάστημα ανάπαυσης, στα μέσα του Οκτωβρίου ο Πλαστήρας με τους άντρες του αποκρούουν επιτυχώς τις οργανωμένες επιθέσεις των Τούρκων στο Τσεντίζ-Χαν, με αποτέλεσμα να παραδοθεί ο Τούρκος στρατηγός Ετέμ-μπέης στον Πλαστήρα. 

Η κατάρρευση του Μετώπου 

Τον Νοέμβριο του 1920 τα δεδομένα αλλάζουν  με τη νίκη της φιλοβασιλικής παράταξης στις εκλογές.Επανέρχεται ο βασιλιάς Κωνσταντίνος,αντικαθίστανται οι βενιζελικοί στρατηγοί  Παρασκευόπουλος και Ιωάννου, ενώ αναλαμβάνουν οι φιλοβασιλικοί Παπούλιας και Χατζηανέστης.Βενιζελικοί  αξιωματικοί όπως ο Αλ. Οθωναίος,Αλ. Μαζαράκης Γ. Κονδύλης, αποχωρούν από το μέτωπο.

Ο Πλαστήρας,ως ακραιφνής βενιζελικός, είναι και αυτός υποψήφιος να αποχωρήσει,κατηγορείται ότι εκφράστηκε υποτιμητικά για τον βασιλιά Κωνσταντίνο,όμως η «ανταρσία» που απειλούν οι εύζωνες αν τελικώς μετατεθεί,τον κρατά στη θέση του ως διοικητή του  5/42.Συμμετέχει στις μάχες του Τουμλού Μπουνάρ τον Μάρτιο του 1921,του Εσκή Σεχήρ τον Ιούλιο του 1921, του Σαγγαρίου και του Καλέ Γκρότο τον Αύγουστο του 1921,όπου διακρίνεται ιδιαίτερα. 

Την 18η Αυγούστου,κατά την υποχὠρηση προς Μπανάζ, τουρκικό σύνταγμα τους αιφνιδιάζει. Οι εύζωνοι υποχωρούν προς βορρά με μεγάλες απώλειες και ανασυντάσσονται πέντε χιλιόμετρα μακριά.Η 13η Μοίρα Ορειβατικού Πυροβολικού που συμπορευόταν με το 5/42, εγκαταλείπεται μόνη και χάνει τρία από τα πυροβόλα της.Αμέσως μετά για μη συμμόρφωση σε διαταγές  προτείνεται η παραπομπή του σε στρατοδικείο.

Οι εξελίξεις όμως στο μέτωπο είναι ραγδαίες με την κατάρρευση,την υποχώρηση και διάλυση του στρατού και το διωγμό των Ελλήνων.

Την κρίσιμη εκείνη στιγμή ο Πλαστήρας θα επιδείξει υψηλό στρατιωτικό πνεύμα και ψυχραιμία.Οι υπό τις διαταγές του δυνάμεις οπισθοχωρούν  συντεταγμένα από τη Φιλαδέλφεια ως τον Τσεσμέ καλύπτοντας σε μεγάλο βαθμό τη γενικότερη ελληνική υποχώρηση.Είναι ένας από τους τελευταίους που εγκαταλείπουν τη μικρασιατική γη,καταφέρνοντας να πραγματοποιήσει τη μοναδική συντεταγμένη υποχώρηση στον Τσεσμέ και από εκεί στη Χίο, διασώζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο χιλιάδες στρατιώτες και πρόσφυγες που τον ακολουθούν.

Στο Σαλιχλί υπάρχει σιδηροδρομικός σταθμός, ο Πλαστήρας επιβλέπει την αποχώρηση, δίνοντας προτεραιότητα στην επιβίβαση σε τρένα των προσφύγων και κατόπιν των στρατιωτών. Ο Πλαστήρας αγωνιά να εξασφαλίσει την υποχώρηση του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη. Οι τσολιάδες του και ο ίδιος στον .σταθμό της πόλης θα δώσουν μια από τις δυσκολότερες μάχες αντιμετωπίζοντας επιτυχώς μια τουρκική μεραρχία ιππικού. Κατόπιν το 5/42 υποχωρεί συντεταγμένα από την κωμόπολη εφαρμόζοντας την τακτική της καμένης γης.

Με τις ενέργειές του Πλαστήρα υπολογίζεται ότι σώθηκαν περίπου 30.000 πολίτες και 25.000 Έλληνες στρατιώτες.Η φήμη του,το όνομά του και το γενικότερο κύρος,μετά από όλα αυτά είχε εκτιναχτεί στα ύψη.Οι πρόσφυγες ειδικά τον βλέπουν σαν Άγιο,ενώ δίνουν το όνομά τους στα παιδιά τους.