Η Δίκη του Κ Ο Λ Ο Κ Ο Τ Ρ Ω Ν Η

Η δίκη των Θ. Κολοκοτρώνη και Δ. Πλαπούτα ενώπιον του Δικαστηρίου του Ναυπλίου με την κατηγορία της συνωμοσίας κατά του ανήλικου βασιλιά Όθωνα άρχισε τον Απρίλιο του 1834. Η διαδικασία διεξήχθη στο «Βουλευτικόν» της πόλης του Ναυπλίου και διήρκεσε μέχρι τις 26 Μαΐου του ιδίου έτους.

 γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης

Η πλειοψηφία του πενταμελούς δικαστηρίου καταδίκασε τους κατηγορουμένους σε θάνατο. Ο Πρόεδρος, Αν. Πολυζωίδης, και ο Γ. Τερτσέτης αρνήθηκαν να υπογράψουν την απόφαση. Τρεις ημέρες αργότερα, η θανατική ποινή μετετράπη  με βασιλική χάρη σε εικοσαετή  δεσμά  και στις 20 Μαΐου 1835 ο  ενηλικιωθείς Όθων αμνήστευσε τους κατηγορουμένους.

 Ο Όθων,όταν επιλέχτηκε για βασιλιάς της Ελλάδας,ήταν μόλις δεκαέξι ετών. Σύμφωνα με την παράδοση της εποχής, θα ενηλικιωνόταν όταν έκλεινε τα είκοσι, στις 20 Μαΐου/1 Ιουνίου του 1835. Ορίστηκε μια τριμελής αντιβασιλεία, η οποία θα αναλάμβανε τη διακυβέρνηση της Ελλάδας έως ότου ο νεαρός βασιλιάς ενηλικιωθεί.

Στην πολιτική ζωή του τόπου από τα πρώτα χρόνια του Αγώνα είχαν σχηματιστεί τρεις πολιτικές παρατάξεις οι οποίες σχεδίαζαν την πολιτική τους ανάλογα με την πολιτική που ακολουθούσαν οι ισχυρές ευρωπαϊκές δυνάμεις στην Ανατολική Μεσόγειο και στα Βαλκάνια, ασκώντας πιέσεις στην Αντιβασιλεία.

Τον Σεπτέμβριο του 1833 η Αντιβασιλεία διέταξε τη σύλληψη εκείνων τους οποίους θεωρούσε ως πρωταίτιους της συνωμοσίας εναντίον της. Ανάμεσα στους συλληφθέντες βρίσκονταν ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και ο γιος του Γενναίος, ο Κίτσος Τζαβέλας και ο Δημήτριος Πλαπούτας. Η σύλληψη των θρυλικών καπετάνιων του Αγώνα προκάλεσε βαθιά αίσθηση στην ελληνική κοινωνία. Στις στήλες των εφημερίδων εμφανίστηκαν άρθρα που ασκούσαν κριτική στις ενέργειες της Αντιβασιλείας, ενώ άλλα επικροτούσαν την απόφαση να συλληφθούν οι «συνωμότες».

Ο βασικός λόγος για τη σύλληψη του γέρου του Μοριά ήταν η αντίδραση στην απολυταρχική διακυβέρνηση της βαυαροκρατίας και ειδικότερα στην Αντιβασιλεία που καταδυνάστευε τον λαό.Οι υποψίες για ξεσηκωμό και κίνημα κατά του βασιλιά κινητοποίησαν την Αντιβασιλεία που προέβη στη σύλληψη του πιο προβεβλημένου προσώπου για να εκφοβίσει τον λαό. Μακροπρόθεσμα θα αποδειχτεί ότι οι αποφάσεις και τα μέτρα των Βαυαρών θα έχουν θετικές επιπτώσεις στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος,ωστόσο η βίαιη,χωρίς μελέτη και αυταρχική επιβολή τους θα επιφέρει προβλήματα και θα προκαλέσει αντιδράσεις. 

 

Ο Κολοκοτρώνης έλεγε σχετικά για την Αντιβασιλεία: «τα παπούτσια του  Χατζη-Πέτρου(γίγας)θέλουν να τα βάλουν στα πόδια του Λόντου(νάνος)».                                                                                

Ανάμεσα στα μέλη της Αντιβασιλείας (Μάουερ, Αρμανσμπεργκ, Χάιντεκ) περίσσευαν η καχυποψία και οι ανταγωνισμοί.Ο Μάουερ υποβλέπει τον πρόεδρο Αρμανσμπεργκ, υποπτεύεται ότι προσπαθεί να προσεταιριστεί τον Κολοκοτρώνη και να διεκδικήσει την  αποκλειστική εξουσία της Αντιβασιλείας. Ωστόσο ο Κολοκοτρώνης θα αποφύγει να εμπλακεί στις σχέσεις των Αντιβασιλέων. Το σίγουρο είναι ότι συνολικά οι Βαυαροί ήθελαν να αποδυναμώσουν την δύναμη του ρωσικού κόμματος.

Ο Κολοκοτρώνης ήταν ο ηγέτης του φιλορωσικού κόμματος.Ήταν γνωστό ότι είχε σχέσεις με τη Ρωσία,μάλιστα πριν τη δολοφονία του Καποδίστρια είχε στείλει επιστολή στον υπουργό εξωτερικών της Ρωσίας Καρλ Νέσελροντ όπου ζητούσε έμμεσα τη παρέμβαση του.Μετά τη δολοφονία και την έλευση του Όθωνα,το φιλορωσικό κόμμα είναι αυτό που πλήττεται περισσότερο.Πολλά μέλη του απομακρύνονται από θέσεις εξουσίας,ενώ στρατιωτικοί απολύονται και τις θέσεις τους επανδρώνουν οι Βαυαροί. Μια ακόμα αιτία διαφωνίας  είναι η αντίθεση τους στην εκκλησιαστική πολιτική που ακολουθούσε η Αντιβασιλεία,προωθώντας το αυτοκέφαλο της Ελληνικής Εκκλησίας.

Τα γενεσιουργικά αυτά κίνητρα της δίωξης και θανατικής καταδίκης των δύο οπλαρχηγών ενεργο­ποίησε ένας ακόμα παράγοντας,η διχόνοια των Ελλήνων που είχε λάβει τη μορφή έντονης διαμάχης μεταξύ πολιτικών και στρατιωτικών. Έτσι, σημαντι­κοί πολιτικοί του Αγώνα, υπουργοί και πρωθυπουρ­γοί επί Αντιβασιλείας, ανέχονταν ή και ευνοούσαν και επεδίωκαν τον κατατρεγμό των αγωνιστών. 

 

"Όσον ημπόρεσα" λέει στ' απομνημονεύματα του που υπαγόρεψε στον Τερτσέτη "έκαμα το χρέος μου εις την πατρίδα μου και εγώ και όλη η φαμελιά μου. Είδα την πατρίδα μου ελεύθερη, είδα εκείνο οπού ποθούσα και εγώ και ο πατέρας μου και ο πάππος μου και όλη η γενεά μου, καθώς και όλοι οι Έλληνες. Απεφάσισα να πάω εις ένα περιβόλι, οπού είχα έξω από τ' Ανάπλι. Επήγα, εκάθισα και απερνούσα τον καιρό μου καλλιεργώντας, και ευχαριστούμην να βλέπω να προοδεύουν τα μικρά φυτά οπού εφύτευα". 

Σε αυτό το μέρος είχε καταφύγει ο αρχηγός της επανάστασης, αποτραβηγμένος και απομονωμένος,συμβουλεύοντας  τα παλικάρια του να κάνουν το ίδιο:

 -Παγαίνεται στο καλό, τους είπε, και να καθήσετε ήσυχοι στα σπίτια σας. Τώρα που ήρθε ο βασιλιάς θα γνωρίσει τους ανθρώπους και τα πράματα του τόπου μας και θ' ανταμείψει τον καθένα κατά τις πράξεις και τη δούλεψή του.

 Δεν πίστευε φυσικά ότι θα έφτανε η στιγμή που η ελληνική Πολιτεία για την οποία τόσο είχε μοχθήσει να πάρει υπόσταση θα τον αντάμειβε με φυλάκιση...

 Η σύλληψη όμως και προφυλάκιση  του Κολοκοτρώνη και του Πλαπούτα προκάλεσαν την παραίτηση του πρωθυπουργού Σπυρίδωνα Τρικούπη.Πρωθυπουργός ορκίζεται ο αρχηγός του αγγλικού κόμματος Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, που όμως θα παραιτηθεί και αυτός όταν θα αρχίσει η δίκη και θα καταφανούν οι πολιτικές σκοπιμότητες.Στην καταδίκη του Κολοκοτρώνη πρωτοστατεί ο αρχηγός του γαλλικού κόμματος Ιωάννης Κωλέτης. Είναι αυτός ο οποίος μαζί με τον Μάουρερ θα απαιτήσουν την άμεση εκτέλεση της θανατικής ποινής.Η δίκη την οποία ενορχηστρώνει  ο υπουργός Δικαιοσύνης Κ. Σχινά  θα σημειωθούν έκτροπα και βιαιοπραγίες κατά των  δικαστών, προκειμένου να εκδοθεί δια της βίας η καταδικαστική απόφαση, στην οποία αντιδρούσαν έντιμοι δικαστές, ο Γεώργιος Τερτσέτης και ο πρόεδρος του δικαστηρίου Αναστάσιος Πολυζωίδης.

Το διάτρητο κατηγορητήριο  αναφερόταν στο έ­γκλημα της εσχάτης προδοσίας, με κυριότερα επι­βαρυντικά στοιχεία ότι μετείχαν σε μυστικές συνε­δριάσεις για την υπογραφή αναφοράς προς το βασι­λέα της Βαυαρίας προς ανάκληση δύο μελών της Αντιβασιλείας (των Μάουρερ και Χέιντεκ) και ότι υπέγραψαν  αναφορά προς ξένη δύναμη (τη Ρωσία) προς κατάργηση και των τριών μελών της Αντιβασιλείας. Ο Τερτσέτης αντιδρά και σημειώνει ότι τέτοιου  είδους αναφορές, ακόμη και αν είναι αληθινές,δεν αποτε­λούν απόδειξη εγκλήματος, αλλά σκέψεις που δεν έχουν γίνει πράξη.

Τρία από τα  πέντε μέλη του δικαστηρίου, ενδίδοντας στις προτροπές του υπουργού Δικαιοσύνης Κ. Σχινά και του προεδρέυοντος Μάσωνος, εκδίδουν καταδικαστική απόφαση, την οποία αρνούνται να προσυπογράψουν ο Γ. Τερτσέτης και ο πρόεδρος Α. Πολυζωίδης, ακόμη και όταν προπηλακιζόμενοι οδηγούνται από τους χωροφύλακες δια της βίας και σηκωτοί στην έδρα.

 «Αντίκρισα, τόσες φορές το θάνατο και δεν τον φοβήθηκα. Ούτε και τώρα τον φοβάμαι», είπε, όταν στο άκουσμα της απόφασης οι γύρω του προσπάθησαν να τον παρηγορήσουν. Κι όταν κάποιος του φώναξε πως θα τον σκοτώσουν άδικα αποκρίθηκε με σοφία: «Γι’ αυτό λυπάσαι; Καλύτερα που με σκοτώνουν άδικα, παρά δίκαια …».

 Ο Κολοκοτρώνης οδηγείται στο Παλαμήδι και φυλακίζεται.

“Μ’ έβαλαν έξι μήνες μυστική φυλακή, χωρίς να δω άνθρωπο εκτός του δεσμοφύλακα. Δεν ήξερα τι γίνεται για έξι μήνες, ούτε ποιος ζει, ούτε ποιος πέθανε, ούτε ποιόν [άλλον] έχουν στη φυλακή. Για τρεις μέρες δεν ήξερα πως υπάρχω, μου φαινόταν σαν όνειρο. Ρωτούσα τον εαυτό μου αν ήμουν εγώ ο ίδιος ή άλλος κανένας. Δεν ήξερα γιατί μ’ έχουν κλεισμένο. Με τον καιρό μου πέρασε απ’ το νου, πως ίσως η Κυβέρνηση, βλέποντας την υπόληψη που ’χε ο λαός προς εμένα, με φυλάκισε για να μου κόψει την επιρροή. Ποτέ δεν πίστεψα πως θα φτάσουν σε τέτοιο σημείο να φτιάξουν ψευδομάρτυρες. “

 

Την επόμενη χρονιά ο Όθων με την ενηλικίωσή του υπέγραψε την αποφυλάκιση των δύο οπλαρχηγών και την προα­γωγή του Πλαπούτα σε συνταγματάρχη, του  Κολοκοτρώνη σε σύμβουλο της Επικρατείας. Ταυτόχρονα αποφάσισε και την αποπομπή των Κωλέττη και Σχινά. Έτσι έκλεισε μια διετία (1833-1834) που ανέδειξε τις ραδιουργίες της Αντιβασιλείας και του Κωλέττη εις βάρος ανύποπτων και γενναίων οπλαρχηγών αλλά και των δυο έντιμων δικαστών.

 

 

Η αποφυλάκιση

O Σπύρος Μελάς και το «ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», το 1930 – 1931 είχαν εξιστορήσει σε συνέχειες τα βασικότερα γεγονότα της ζωής του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη.

Το «ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ» της 21ης Ιανουαρίου 1931 γράφει για την ημέρα της αποφυλάκισης του Κολοκοτρώνη:

«Στης είκοσι του Μάη 1835 ο βασιλήας ήρθε σ’ ηλικία και ανέβηκε στο θρόνο του. Η Αθήνα καινούργια πρωτεύουσα του βασιλείου, ένα χωριό, που πνιγότανε πότε στη σκόνη και πότε στη λάσπη, έβαλε τα δυνατά της να γιορτάση το μεγάλο τούτο περιστατικό.

»Μα πώς μπορούσε να σταθή τέτοιο πανηγύρι και νάνε στη φυλακή ο πρώτος από τους θεμελιωτές της ελληνικής λευτεριάς. Ο βασιλιάς υπόγραψε την ίδια μέρα δυό πράξεις, που τιμούν τη βασιλεία του: Την απόλυσι του Κολοκοτρώνη και την παύση του Κωλέττη.

»Κι έστειλε αμέσως άνθρωπο στο Ναύπλιο να φέρη την είδησι στο Γέρο. Την ίδια μέρα προβίβαζε συνταγματάρχη το Γενναίο Κολοκοτρώνη, για να τον πάρη σε λίγο υπασπιστή. Στης εικοσιεπτά του Μάη, μέρα Κυριακή, κατέβηκε ο Γέρος από το κελί του στην πλατεία (σ.σ. του Ναυπλίου).

Κοσμοπλημμύρα

»Ήταν ίδιος άγιος, χλωμός και σουρωμένος, με την άσπρη, μακρυά του γενειάδα, πού πεφτε σαν καταρράχτης στο πλατύ στήθος του.

–       Έκαμα κι εγώ το σταυρικό μου βίο, έλεγε μ’ ένα χαμόγελο, γεμάτο χριστιανική εγκαρτέρησι.

Τα πλήθη τον αποθέωσαν. “Εκατέβηκα, λέει ο ίδιος, από το Παλαμήδι. Η υπόδοχή οπού μου έκαμεν o λαός, μ’ έκαμε να λησμονήσω όλες της δυστυχίες, όπου επέρασα. Έβλεπα άλλους να κλαίουν, άλλους να γελούν και όλοι να φωνάζουν ζητώ! Ζήτω η δικαιοσύνη και ο βασιληάς”!…

»Ήταν τόσο το πλήθος, που τον έζωσε και τον αγκάλιαζε και τον φιλούσε στα χέρια, στους ώμους, στα μάγουλα, πούκαμε δυό σωστές ώρες να φθάση στο σπίτι του. Το πάτωμα πήγε να πέση από τον κόσμο.

»Όλη την ημέρα δεχότανε. Δεν είχε πια εχθρούς τούτη την ώρα. Είχε μονάχα φίλους. Ήταν η πάνδημη, εθνική αναγνώρισι που του γινότανε. Η πιο γλυκειά στιγμή, όταν όλοι φύγανε από κοντά του, ήταν που ρίχτηκε με κλάματα στην αγκαλιά του η ώμορφη “καλογρηά”, του λαού απλή γυναίκα, πούχε κάμη στο μοναστήρι. Ήταν μεσόκοπη, μα καλοβασταγμένη, δροσερή. Είχε δυνατά ερωτευθή το Γέρο. Και με της άπειρες φροντίδες της τον είχε βοηθήση να περάση της βαρειές μέρες της φυλακής.

–   Ετοιμάσου, της είπε, σε τρεις μέρες πάμε στην Αθήνα».