Ο ΑΡΧΙΔΑΜΕΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ (431π.Χ.-421π.Χ.) α΄ μέρος

 

Ο Πελοποννησιακός πόλεμος(431π.Χ.-404π.Χ.) βέβαια είναι ενιαίος,ο Θουκιδίδης όμως για πρακτικούς λόγους τον διαιρεί σε τρία μέρη.

Oι αιτίες και αφορμές στο... https://ellinoniroes.blogspot.com/2025/05/blog-post_16.html

 

Την πρώτη δεκαετία του πολέμου την ονομάζει «Αρχιδάμειο πόλεμο»(431-421π.Χ.),από το όνομα του βασιλιά της Σπάρτης Αρχίδαμου.Η φάση αυτή λήγει με την υπογραφή της Νικιείου Ειρήνης το 421 π.Χ. Η περίοδος της «Σικελικής Εκστρατείας» διαρκεί από το 415 π.Χ. ως το 413 π.Χ. και η επόμενη και τελευταία φάση του πολέμου είναι ο Ιωνικός πόλεμος γιατί μεγάλο μέρος των συγκρούσεων έλαβε χώρα στην Ιωνία  ή Δεκελικός Πόλεμος επειδή μεταξύ του 413 π.Χ. και 404 π.Χ. οι Σπαρτιάτες κατέλαβαν και οχύρωσαν την αττική Δεκέλεια.

 

Ο ΑΡΧΙΔΑΜΕΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ (431π.Χ.-421π.Χ.)

Επίθεση της Θήβας στις Πλαταιές

Η επίθεση των Θηβαίων (Πελοποννησιακή Συμμαχία)  κατά των Πλαταιέων που ήταν σύμμαχοι των Αθηναίων στις αρχές της άνοιξης του 431π.Χ.  σηματοδοτεί ουσιαστικά την  έναρξη του πολέμου.Θήβα και Πλαταιές,πόλεις γειτονικές της Βοιωτίας,βρίσκονται σε έντονο εδαφικό και πολιτικό ανταγωνισμό ήδη από τις αρχές του 6^ου αιώνα π.Χ..Μικρή δύναμη 400 ανδρών υποστηριζόμενη από την ολιγαρχική ομάδα των Πλαταιών,εισέρχεται στην πόλη και απαιτεί την προσχώρηση της στο "Βοιωτικό κοινό". Πάγια επιδίωξη της Θήβας ήταν ο έλεγχος όλου του βοιωτικού χώρου και τώρα παραμονές του πολέμου,λόγω της γειτνίασης με την Αθήνα είναι ακόμη πιο επιτακτική αυτή η ανάγκη.

Οι Πλαταιείς αρχικά αιφνιδιάζονται,κατορθώνουν όμως να εξουδετερώσουν τους εισβολείς,συλλαμβάνοντας μάλιστα τους 180 από αυτούς.Η κύρια δύναμη των Θηβαίων αποτελούμενη από 2.000 στρατιώτες αργεί να έρθει λόγω βροχόπτωσης και πλημμύρας.Όταν φτάνει έξω από την πόλη, είναι πια αργά,οι Πλαταιείς μάλιστα προχωρούν στην φόνευση των αιχμαλώτων. Οι Αθηναίοι,μόλις μαθαίνουν τα γεγονότα,άμεσα στέλνουν μικρό τμήμα στρατού,ενώ τα γυναικόπαιδα των Πλαταιέων φιλοξενούνται από αυτούς.Ο πόλεμος πλέον είναι γεγονός  και τα δυο αντίπαλα στρατόπεδα ετοιμάζουν τα επιχειρησιακά τους σχέδια.

Εισβολή Πελοποννησίων στην Αττική

Οι Πελοποννήσιοι συγκεντρώνονται στον Ισθμό,περιμένοντας να ωριμάσουν τα σιτηρά για να κάνουν την εισβολή,ο Σπαρτιάτης όμως βασιλιάς Αρχίδαμος κάνει μια τελευταία προσπάθεια αποφυγής του πολέμου, στέλνοντας αγγελιοφόρο που δεν γίνεται δεκτός από τους Αθηναίους. Στην πόλη γίνονται προετοιμασίες για την επικείμενη εισβολή,οι αγρότες εγκαταλείπουν τα σπίτια τους και κατασκηνώνουν εντός των τειχών,κινητοποιείται όλο το σύστημα της αθηναϊκής συμμαχίας,με βασικό στόχο να μείνουν ελεύθεροι οι θαλάσσιοι δρόμοι για τον ανεφοδιασμό της πόλης που θα γίνεται πια μόνο δια θαλάσσης.

Οι Πελοποννήσιοι εισβάλουν στην Αττική,πολιορκούν  στην Οινόη ένα αθηναικό φυλάκιο,προχωρούν στο Θριάσιο πεδίο και στην Ελευσίνα,λεηλατώντας τους αγρούς.Συνεχίζουν προς το Αιγάλεω και τις Αχαρνές που ήταν σημαντικός αγροτικός χώρος για τους Αθηναίους.Η όλη επιχείριση εξελίσσεται χωρίς βιασύνη και με μεθοδικότητα,ο Αρχίδαμος πιστεύει ότι οι Αθηναίοι βλέποντας τις περιουσίες τους να καταστρέφονται θα συνθηκολογήσουν ή θα βγουν από τα τείχη να πολεμήσουν. Πράγματι οι εγκλωβισμένοι αγρότες,οι νέοι αλλά και η φιλοπόλεμη μερίδα που ελεγχόταν από τον Κλέωνα επιθυμεί τη μάχη,ο Περικλής όμως με την πειθώ του κατορθώνει να τους συγκρατήσει.Πιστεύει ότι μια απόφαση εξόδου θα αποβεί καταστροφική.Η εύρωστη οικονομικά και εμπορικά Αθήνα μπορεί να αντέξει τέτοια χτυπήματα.Η μόνη συμπλοκή που γίνεται είναι  μια αναμέτρηση έφιππων τμημάτων.

Τον Ιούνιο του 431 π.Χ. ο στρατός των Πελοποννησίων,μετά από παραμονή τριάντα ημερών στην Αττική,αποχωρεί άπρακτος,επιστρέφοντας στην Κόρινθο,έχοντας επιτύχει την καταστροφή της επερχόμενης σοδειάς.

 

Επιδρομές των Αθηναίων στην Πελοπόννησο

Ως αντίποινα οι Αθηναίοι με τη συνδρομή των Κερκυραίων, οργανώνουν επιδρομές στα παράλια της Πελοποννήσου.Ο στόλος επιδράμει  στη Λακωνία, στα Κύθηρα,στη Μεθώνη, όπου αποκρούεται από τον στρατηγό Βρασίδα,συνεχίζει βόρεια προς την Ακαρνανία.Εκεί οι Αθηναίοι καταλαμβάνουν δυο Κορινθιακές κτήσεις,το Σόλλιο και τον Αστακό,ενώ αναγκάζουν και την Κεφαλλονιά να προσχωρήσει στη συμμαχία τους.Οι τελευταίες αυτές κινήσεις είναι επιτυχημένες γιατί υποστηρίζονται από φιλικές δυνάμεις που υπήρχαν εκεί.Επόμενος στόχος τους είναι η αμυντική θωράκιση της Εύβοιας,όπου έχουν καταφύγει αγρότες,βοσκοί με τα κοπάδια τους,αλλά και η κατάληψη της Αίγινας.Με τις ενέργειές τους αυτές θέλουν να ελέγξουν όλο τον Σαρωνικό,δυσκολεύοντας τις κινήσεις των Κορινθίων.

Στον Βορρά,στη Χαλκιδική συνεχίζεται η πολιορκία της Ποτίδαιας, ενώ πετυχαίνουν να προσεταιρισθούν δυο βασικούς ηγέτες της περιοχής τον Μακεδόνα Περδίκκα και τον Θράκα Σιτάλκη.Το φθινόπωρο του 431 π.Χ. οι Αθηναίοι εισβάλλουν στα αντίπαλα Μέγαρα προξενώντας καταστροφές στην αγροτική παραγωγή. 

Ο ίδιος ο Περικλής μιλώντας στην ταφή των πρώτων νεκρών του πολέμου,θα εκφωνήσει τον περίφημο «Επιτάφιο Λόγο»,όπου θα πλέξει το εγκώμιο τους,αλλά και συνολικά της πόλης των Αθηνών.

 

Στο τέλος του πρώτου χρόνου του πολέμου φαίνεται ότι οι Αθηναίοι έχουν κινηθεί πιο επιδέξια και στοχευμένα σε διάφορα μέτωπα,ενώ οι Πελοποννήσιοι είναι μονομερείς ως προς τις πολεμικές τους επιλογές.

Ο μεγάλος λοιμός

Την άνοιξη του 430 π.Χ. οι Πελοποννήσιοι εισβάλλουν και πάλι στην Αττική,αυτή είναι άλλωστε η πολεμική τακτική που μπορούν να ακολουθήσουν αφού ο ναυτικός αποκλεισμός της Αθήνας είναι ανέφικτος.Το σοβαρό όμως γεγονός του δεύτερου έτους του πολέμου,που θα επηρεάσει τις εξελίξεις είναι ο λοιμός,η φοβερή επιδημία από τη οποία ταλαιπωρούνται οι εγκλωβισμένοι στα τείχη της Αθήνας. Ευλογιά, πανώλη,τύφος,συνδυασμός όλων αυτών,κανείς δεν μπορεί να απαντήσει με σιγουριά τι ακριβώς είναι…Το σίγουρο είναι ότι μέσα σε έναν χρόνο αποδεκατίζεται το 1/3 σχεδόν του πληθυσμού της πόλης.Οι Αθηναίοι δοκιμάζονται από τη φοβερή αρρώστια ενώ έξω από τα τείχη οι Πελοποννήσιος καίνε τις περιουσίες τους.Αναρχία,εγκληματικότητα, χάος επικρατεί παντού.

 

Μια μερίδα πολιτών ζητά να συμφωνηθεί ειρήνη με την Σπάρτη,ο Περικλής όμως πετυχαίνει να συνεχιστεί η δική του πολιτική.Σαν αντίδραση ετοιμάζει ναυτικό εκστρατευτικό σώμα για να κάνει αντίποινα στα νοτιοδυτικά παράλια της Πελοποννήσου,αποβλέποντας πιο πολύ στην αναπτέρωση του πεσμένου ηθικού των Αθηναίων.Τελική κατεύθυνση είναι η  Χαλκιδική με αρχηγούς τον Άγνονα και τον Κλεόπομπο,σε μια προσπάθεια να ενισχυθεί η πολιορκία της Ποτίδαιας.Τα αποτελέσματα είναι πενιχρά για τους Αθηναίους,η Ποτίδαια αντέχει,ενώ οι απώλειες είναι σημαντικές.

Οι Πελοποννήσιοι (καλοκαίρι του 430 π.Χ.),χάρη στον κορινθιακό στόλο προσπαθούν να αποδυναμώσουν την δύναμη των αντιπάλων τους στο Ιόνιο.Εκστρατεύουν εναντίον της Ζακύνθου με ναύαρχο τον Κνήμο,ωστόσο το νησί παραμένει στον έλεγχο των Αθηναίων.Προς το τέλος του χρόνου η απάντηση των Αθηναίων με τον στρατηγό Φορμίωνα περιλαμβάνει τον ναυτικό αποκλεισμό της Κορίνθου από τις δυο πλευρές του Ισθμού.Την ίδια εποχή έχουμε και την πρώτη αποστολή πρέσβεων από τη Σπάρτη προς την περσική αυλή για ενδεχόμενη βοήθεια.Ο σύμμαχος όμως των Αθηναίων βασιλιάς της Θράκης Σιτάλκης τους συλλαμβάνει,τους παραδίδει στους Αθηναίους και εκείνοι τους θανατώνουν με ατιμωτικό θάνατο, ρίχνοντάς τους σε βάραθρο. Παράλληλα η Ποτίδαια  παραδίδεται στους Αθηναίους, καθώς οι πολιορκημένοι  φτάνουν σε ακραία επίπεδα εξαθλίωσης.

Παρατηρούμε λοιπόν μια πύκνωση των πολεμικών γεγονότων,οι εμπόλεμοι μεταχειρίζονται όποια πολεμική μέθοδο κρίνουν πιο αποτελεσματική,ενώ η κατάσταση στο άμεσο μέλλον  θα επιδεινωθεί ακόμη περισσότερο.