Αρχιδάμειος Πόλεμος 431-421π.Χ. Β΄μέρος

 

Επίθεση Πελοποννήσιων στις Πλαταιές

Την άνοιξη του 429 π.Χ. οι Πελοποννήσιοι ξεκινούν από τον Ισθμό,λίγο πριν ωριμάσει το σιτάρι,αλλά αυτήν την φορά κατευθύνονται στις Πλαταιές.Η πόλη είναι σύμμαχος των Αθηναίων,ενώ οι Βοιωτοί θέλουν πάντα να τη θέσουν στην κυριαρχία τους.Λόγω της μεγάλης συμβολής τους στην ομώνυμη μάχη με τους Πέρσες,ο Αρχίδαμος κάνει προτάσεις συνθηκολόγησης προς τους Πλαταιείς,ζητώντας την ουδετερότητά τους.Στόχος των Σπαρτιατών είναι μέσω της πολιορκίας της πόλης των Πλαταιών να αναγκάσουν τους Αθηναίους να στείλουν στρατό και να δοθεί μάχη σε ανοιχτό χώρο.

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης 

 

Διαβάστε το πρώτο μέρος... ..https://ellinoniroes.blogspot.com/2025/05/431-421.html

Ο Αρχίδαμος επιλέγει να αποκλείσει τις Πλαταιές με την κατασκευή πλίνθινου τείχους.Για δυόμισι χρόνια η πόλη θα αντέξει για να παραδοθεί τελικά τον Αύγουστο του 427 π.Χ.,αφού οι Αθηναίοι,δε θα βοηθήσουν τους συμμάχους τους,φοβούμενοι σύγκρουση σε ανοιχτό πεδίο με τους Σπαρτιάτες.Έτσι θα ενισχυθεί η αντίπαλη Θήβα και η Αθήνα θα χάσει τη μοναδική τους σύμμαχο στην ευρύτερη περιοχή.Παρά την ηρωική στάση της στην μάχη με τους Πέρσες,η πόλη καταστρέφεται εκ θεμελίων ενώ οι αιχμάλωτοι θανατώνονται.Η αγριότητα του πολέμου είναι πια παρούσα σε κάθε φάση του.Οι αναταραχές,οι στάσεις,οι συγκρούσεις στο εσωτερικό των πόλεων-κρατών επεκτείνονται στο μεγαλύτερο μέρος της επικράτειας του ελληνικού κόσμου.Ο πόλεμος δεν είναι ανάμεσα στην Αθήνα και στην Σπάρτη αλλά μια ένοπλη διαμάχη όλου του ελληνικού κόσμου.

Αποστασίες στη Χαλκιδική-Συγκρούσεις στη Δυτ.Ελλάδα

Οι Αθηναίοι την άνοιξη του 429 π.Χ. προσπαθούν να καταστείλουν τις αποστασίες πόλεων της Χαλκιδικής,όμως όχι μόνο δεν τα καταφέρνουν αλλά έχουν και σοβαρές απώλειες.Οι Πελοποννήσιοι στοχεύουν στον πλήρη έλεγχο του Ιονίου,προκειμένου να απομονωθεί η πάντα επικίνδυνη φιλοαθηναική Κέρκυρα. Η υπεροχή του αθηναϊκού ναυτικού είναι όμως δεδομένη και στις δυο ναυμαχίες που θα γίνουν στον Πατραϊκό κόλπο και στη Ναύπακτο θα ηττηθούν παρά το ότι υπερτερούσαν αριθμητικά.Μία κίνηση αντιπερισπασμού με τη βοήθεια των Μεγαριτών στον Σαρωνικό θα θορυβήσει τους Αθηναίους και θα τους αναγκάσει να είναι πιο προσεκτικοί στην φρούρηση του Πειραιά.

Οι προσπάθειες των Πελοποννησίων να θέσουν υπό τον έλεγχό τους τη Δυτική Ελλάδα αποτυγχάνουν.Αιτία είναι οι κακοί σχεδιασμοί και η υπεροχή των αντιπάλων στη θάλασσα.Από την άλλη δεν ήταν δυνατό στους δοκιμαζόμενους ακόμα από τον λοιμό Αθηναίους να αποκλείσουν πλήρως τον κορινθιακό κόλπο και να εξουδετερώσουν την απειλή του κορινθιακού ναυτικού. Οι ισορροπίες λοιπόν στη δυτική Ελλάδα ήταν εύθραυστες.

Λίγο μετά τις επιτυχίες του Αθηναίου Φορμίωνα στις ναυμαχίες στη Δυτική Ελλάδα, πεθαίνει ο μεγάλος ηγέτης Περικλής τον Σεπτέμβρη του 429π.Χ.Η απώλεια είναι μεγάλη και οι επιπτώσεις ακόμα μεγαλύτερες. Τη θέση του Περικλή θα διεκδικήσουν  ο φιλοπόλεμος και δημαγωγός Κλέων και ο συντηρητικός και φιλειρηνικός Νικίας.Ο έλεγχος τελικά θα περάσει στην φιλοπόλεμη πλευρά μέχρι και το τέλος του Αρχιδάμειου πολέμου.

Νέες αποστασίες νησιών στο Αιγαίο

Μετά τις αποτυχίες τους  στη Δυτική Ελλάδα και την σχετική αναποτελεσματικότητα των λεηλασιών στην Αττική,οι Σπαρτιάτες επιλέγουν να προκαλέσουν  αλυσιδωτές αποστασίες πόλεων από την αθηναϊκή συμμαχία. Το σύνολο των Λεσβιακών πόλεων υποκινούμενο από τους Σπαρτιάτες επαναστατεί,εκτός από την πόλη της Μήθυμνας που παραμένει πιστή στους Αθηναίους.Γίνονται δεκτές στην Πελοποννησιακή συμμαχία,ενώ οι Αθηναίοι με τον Κλέωνα ετοιμάζουν μια γιγαντιαία επιχείρηση καταστολής της εξέγερσης.Παράλληλα γίνεται αγώνας δρόμου για το ποιος από τους δυο μεγάλους αντιπάλους θα προλάβει να κάνει απόβαση για λεηλασίες σε Αθήνα και παράλια Πελοποννήσου,ενώ οι Αθηναίοι προσπαθούν να υποκινήσουν και εξέγερση των ειλωτών.

Καταστολή της αποστασίας στη Λέσβο

Μετά από μακρά πολιορκία,την άνοιξη του 427π.Χ. οι Μυτιληναίοι,αφού και ο Σπαρτιατικός στόλος δεν μπορεί τελικά να προσεγγίσει το νησί,παραδίδονται.Η τύχη τους θα κριθεί στην ετυμηγορία της Εκκλησίας του Δήμου όπου παρά τις σκληρές προτάσεις του Κλέωνα,τελικά οι Αθηναίοι θα αποφασίσουν μόνο τη θανάτωση των πρωτεργατών της αποστασίας,το γκρέμισμα των τειχών,την παράδοση του στόλου,τη δήμευση γης και τον διαμοιρασμό της σε Αθηναίους κληρούχους.

Εμφύλιος πόλεμος στην Κέρκυρα

Στην Κέρκυρα,από όπου ξεκίνησαν όλα,ξεσπά εμφύλια διαμάχη ανάμεσα σε δημοκρατικούς και ολιγαρχικούς. Αθηναϊκός και Σπαρτιατικός στόλος θα πλεύσει στην περιοχή όπου θα επιβεβαιωθεί και πάλι η ναυτική ανωτερότητα των Αθηναίων.Με έπαθλο τον έλεγχο της πολιτικής που θα ακολουθούσε η πόλη, είτε φιλοαθηναική είτε φιλοσπαρτιατική, δημοκρατικοί και ολιγαρχικοί θα εμπλακούν σε έναν άνευ προηγουμένου σκληρότατο και αγριότατο εμφύλιο με δολοφονίες  και καταστροφές που ο Θουκιδίδης περιγράφει με ενάργεια αλλά και βαθύ αποτροπιασμό.

 

 Πολεμικές επιχειρήσεις στη Δυτική Ελλάδα(426π.Χ.) Μάχη των Όλπων 

Άνοιξη του 426 π.Χ..Οι Σπαρτιάτες προγραμματίζουν να επαναλάβουν την εισβολή τους στο έδαφος της Αττικής,άλλωστε ο λοιμός είχε περάσει. Ωστόσο ο ισχυρός σεισμός στη Λακωνία και ο φόβος των ειλωτών,τους αναγκάζει να επιστρέψουν.Οι Αθηναίοι κάνουν επιχειρήσεις στη Μήλο,στην Τανάγρα και επικεντρώνονται στο να πετύχουν τον πλήρη έλεγχο της Στερεάς Ελλάδας. Οι Ακαρνάνες είναι με το μέρος των Αθηναίων ενώ οι Αιτωλοί και Αμπρακιώτες με την Πελοποννησιακή Συμμαχία.Τον Νοέμβριο του 424π.Χ. οι Αθηναίοι με τους τοπικούς συμμάχους,έχοντας επικεφαλής τον Δημοσθένη, συναντούν τον πελοποννησιακό στρατό στη θέση Όλπες(Αμφιλοχία) και σημειώνουν σημαντική νίκη,γεγονός που σταθεροποιεί την υπεροχή τους στην περιοχή. 

Η κατάληψη της Σφακτηρίας και Πύλου από τους Αθηναίους 425 π.Χ. 

Οι Αθηναίοι με μπροστάρη τον Δημοσθένη,έχοντας κατανοήσει τη στρατηγική σημασία της Πύλου,θέλουν να την καταστήσουν ορμητήριό τους για τις επιθέσεις τους στην λακωνική επικράτεια.Οι Αθηναίοι θέλουν να εκμεταλλευτούν την αντιπαλότητα των Μεσσήνιων προς τους Σπαρτιάτες αλλά και τη απειλή των ειλωτών.Προλαβαίνουν και οχυρώνουν την Πύλο,ενώ ο βασιλιάς της Σπάρτης Άγης,μόλις μαθαίνει το γεγονός επιστρέφει άμεσα από την επιχείρηση στην Αττική.Οι Σπαρτιάτες με τον Βρασίδα επικεφαλής, αποβιβάζονται στο απέναντι νησάκι Σφακτηρία, που εκτείνεται κατά μήκος του κόλπου του Ναβαρίνου και ελέγχει τις δυο στενές εισόδους του λιμανιού.Πολιορκούν τους Αθηναίους και από τη στεριά και από τη θάλασσα.

 

Θα σημειωθεί το εξής παράδοξο γεγονός:Οι Σπαρτιάτες αμελούν να αποκλείσουν τον κόλπο, έρχονται αθηναϊκά καράβια,νικούν σε ναυμαχία,συλλαμβάνουν σπαρτιατικά καράβια,και αποκλείουν τους Σπαρτιάτες στη Σφακτηρία που πολιορκούν τους Αθηναίους στην Πύλο.Λόγω της δυσμενέστατης θέσης τους, οι Σπαρτιάτες  ζητούν  ανακωχή,οι Αθηναίοι προβάλλουν υπερβολικές απαιτήσεις. Η περίεργη αυτή κατάσταση συνεχίζεται με τους Σπαρτιάτες να είναι εγκλωβισμένοι και να προσπαθούν να βρουν εφόδια,αλλά και τους Αθηναίους να δυσκολεύονται στον ανεφοδιασμό τους επειδή είναι μακριά από τη βάση τους.Ο χρόνος κυλά τώρα υπέρ των Πελοποννησίων.

Στην Αθήνα ο Κλέων ζητάν επιδιωχθεί από τον Νικία απόβαση στη Σφακτηρία,ο Νικίας του παραχωρεί την αρχηγία και έτσι οι Αθηναίοι βρίσκονται με τον άπειρο Κλέωνα να προετοιμάζουν μια μεγάλη επιχείρηση.Κόντρα σε όλα τα προγνωστικά ο Κλέων θα χαρίσει στην Αθήνα την πιο μεγάλη νίκη,που κανείς δεν πίστευε στην Αθήνα.Μετά από σκληρή αναμέτρηση η απόβαση θα είναι επιτυχής,γεγονός που θα προκαλέσει μεγάλη εντύπωση σε όλους τους Έλληνες,αφού ήταν η πρώτη φορά που Λακεδαιμόνιοι έχαναν στη στεριά και παραδίδονταν στον εχθρό.Αυτοί οι αιχμάλωτοι(περίπου 300) θα είναι ένα ισχυρό διαπραγματευτικό όπλο,αφού η Σπάρτη τους ήθελε πίσω λόγω του μικρού πληθυσμού της.Η κατοχή της Πύλου δίνει τη δυνατότητα στους Αθηναίους να πραγματοποιούν επιδρομές στα εδάφη της Σπάρτης. 

Τα σχέδια των Αθηναίων

Οι Αθηναίοι,με ενισχυμένο τον Κλέωνα,δεν ικανοποιούνται από τις προτάσεις των Λακεδαιμονίων, ενώ παράλληλα αυξάνουν τους συμμαχικούς φόρους για να συντηρηθεί ο αθηναϊκός στόλος.Το σχέδιό τους προέβλεπε τώρα τον ναυτικό αποκλεισμό της Πελοποννήσου και προσβολή των ακτών της αλλά και του εσωτερικού της.Ο πόλεμος είχε μεταφερθεί πια στην Πελοπόννησο. 

Ο Νικίας τον Ιούνιο του 424π.Χ. αποβιβάζεται στα Κύθηρα και οι Αθηναίοι αρχίζουν τις επιδρομές στις παράλιες περιοχές.Μετά την Πύλο,τα Κύθηρα και τα Μέθανα αλλά και την κατοχή της Ναυπάκτου το σχέδιο για περικύκλωση της Πελοποννήσου προχωρεί καλά. Επόμενος στόχος των Αθηναίων είναι ο έλεγχος της Μεγαρίδας για να πετύχουν τον πλήρη αποκλεισμό των Πελοποννησίων και την αποκοπή τους από τους συμμάχους τους Βοιωτούς. Η προσπάθεια των Αθηναίων δε θα πετύχει,αφού έγκαιρα θα κινητοποιηθούν οι Σπαρτιάτες με τον Βρασίδα και οι Βοιωτοί, και έτσι τα Μεγαρα θα παραμείνουν υπό τον έλεγχο των Πελοποννησίων.

Αθήνα-Βοιωτία Μάχη στο Δήλιο(424π.Χ.)

Προκειμένου να αποκτήσουν άνεση κινήσεων στην ευρύτερη περιοχή τους οι Αθηναίοι αποφασίζουν να επιτεθούν στους Βοιωτούς.Το σχέδιο προβλέπει επίθεση σε τρία μέτωπα,από τη Χαιρώνεια με τους συμμάχους Φωκείς,από τη θάλασσα με τον Δημοσθένη που θα καταλάμβανε το λιμάνι Σιφές,ενώ το κύριο σώμα του αθηναϊκού στρατού υπό τον Ιπποκράτη θα καταλάμβανε το Δήλιο,πιέζοντας από τα ανατολικά τους Βοιωτούς.Το σχέδιο δεν λειτούργησε,ο Δημοσθένης δεν κατέλαβε τις Σιφές,οι Φωκείς δεν κινήθηκαν και ο Ιπποκράτης καταλαμβάνει και οχυρώνει το Δήλιο.Όταν βλέπει όμως ότι ο Δημοσθένης δεν πετυχαίνει τον στόχο του,σημαίνει υποχώρηση.Ο αρχηγός των Βοιωτών Παγώνδας επιθυμεί την καταδίωξη του αθηναϊκού στρατού.

Στη μάχη που θα γίνει στο Δήλιο,ανάμεσα σε ισοδύναμους περίπου στρατούς,οι Βοιωτοί χάρη και στο ιππικό τους,εφαρμόζοντας για πρώτη φορά τεχνική λοξής φάλαγγας, θα κατανικήσουν τους Αθηναίους.Το καλοκαίρι τελειώνει με την σημαντική αυτή επιτυχία για τη Πελοποννησιακή συμμαχία μετά από δυο χρονιά (425-424π.Χ.) αθηναϊκών νικών.Ο πόλεμος,ο τόσο σκληρός και αδυσώπητος εμφύλιος πόλεμος,που έχει επεκταθεί σε όλη την ελληνική επικράτεια καλά κρατεί… 

Ο πόλεμος στη Μακεδονία(424-422π.Χ.)

 Ο Βρασίδας,πιο ικανός Σπαρτιάτης στρατηγός, αφού πρώτα έδρασε με επιτυχία στα Μέγαρα, τον Σεπτέμβριο του 424 π.Χ. θα επιχειρήσει να πλήξει τους Αθηναίους στην Χαλκιδική, που οι Αθηναίοι έχουν ιδιαίτερα οικονομικά συμφέροντα.Πολλές πόλεις της περιοχής επιθυμούν να απεμπλακούν από την αθηναϊκή συμμαχία και ο βασιλιάς Περδίκκας της Μακεδονίας είναι εχθρικά διακείμενος προς την Αθήνα. Προς βοήθεια της μικρής αθηναϊκής φρουράς θα τρέξει ο Θουκιδίδης,ο ιστορικός του πολέμου,χωρίς όμως αποτέλεσμα. Ο Βρασίδας πετυχαίνει την παράδοση της Αμφίπολης και ουσιαστικά καταλύει την αθηναϊκή κυριαρχία σε όλο το μακεδονικό μέτωπο. 

Οι Σπαρτιάτες δε θα κεφαλαιοποιήσουν για λογαριασμό τους τις επιτυχίες του Βρασίδα.Μέλημά τους είναι η απελευθέρωση των ομήρων από τη Σφακτηρία.Η ιδέα μιας ετήσιας ανακωχής και οι διαπραγματεύσεις για τη λήξη του πολέμου είναι κοινή και στα δυο αντίπαλα μέρη.Τον Μάρτιο του 423 π.Χ. γίνεται ανακωχή που  όμως φαίνεται να παραβιάζεται άμεσα.

Στη Χαλκιδική παρά την ανακωχή αποστατεί η Σκιώνη,οι Αθηναίοι βλέπουν ότι χάνουν οριστικά όλη την περιοχή και αποφασίζουν να δράσουν.Αποστέλλουν στρατό και στόλο, ανακαταλαμβάνουν τη Μένδη,πολιορκούν τη Σκιώνη.Ο Βρασίδας πολιορκεί χωρίς επιτυχία την Ποτίδαια,ενώ και οι Μακεδόνες εντάσσονται στο αθηναικό στρατόπεδο.Παράλληλα οι Θεσσαλοί,ενώ πριν είχαν επιτρέψει,τώρα απαγορεύουν τον ανεφοδιασμό των Σπαρτιατών. 

ΚΛΕΩΝ και ΒΡΑΣΙΔΑΣ

Η «ανακωχή» λήγει την άνοιξη του 422 π.Χ. Κλέων και Βρασίδας φαίνεται ότι με τις ενέργειές του αναζωπυρώνουν τις πολεμικές εξελίξεις.Ο πρώτος με 30 πλοία,1.200 οπλίτες, 300 ιππείς και συμμαχικές ενισχύσεις ηγείται της εκστρατείας στη Μακεδονία.Καταλαμβάνει την Τορώνη και στρατοπεδεύει στην Ηιόνα,στις εκβολές του Στρυμόνα,με τελικό στόχο την Αμφίπολη.Ο Βρασίδας,έχοντας υπέρτερες δυνάμεις για να προστατεύσει την ήδη καλά οχυρωμένη πόλη βρίσκεται σε κοντινή απόσταση.Όταν οι Αθηναίοι κινούνται προς την Αμφίπολη,οι Σπαρτιάτες που είχαν ήδη ενισχύσει την άμυνα της,κινούνται αιφνιδιαστικά προς τα έξω και τους τρέπουν σε φυγή.Στον πανικό της μάχης σκοτώνεται ο Κλέων, ισοδύναμη όμως απώλεια έχουν και οι Σπαρτιάτες με τον θάνατο του Βρασίδα. 

 

 

Η απώλεια των δυο αυτών δυναμικών και ικανών στρατηγών συντελεί στον τερματισμό των επιθετικών και πολύ σκληρών κινήσεων από τους δυο αντιπάλους που είχαν εξαντληθεί σε όλα τα επίπεδα και οι πολίτες τους ζητούσαν την ειρήνευση. Στο πολιτικοστρατιωτικό επίπεδο η Σπάρτη είχε μεν σημειώσει νίκη στην Μακεδονία,δεν είχε όμως τις δυνατότητες να θεμελιώσει την κυριαρχία της στην περιοχή.Παράλληλα αυτό που την απασχολούσε ήταν η αμφισβήτηση που δεχόταν στην Πελοπόννησο από τους συμμάχους της και κυρίως ο ανταγωνισμός με το Άργος,για το οποίο υπήρχαν ενδείξεις για προσεταιρισμό του από την Αθήνα. 

Ανάλογη ήταν η κατάσταση και στην Αθήνα.Οι συνεχιζόμενες αποτυχίες στη Μακεδονία,η ήττα στο Δήλιο είχαν κοστίσει πολύ σε ανθρώπινο δυναμικό,ενώ και οι Βοιωτοί πρόβαλλαν απειλητικοί στην γειτονιά τους.Η αιχμαλωσία των 300 Σπαρτιατών που για αυτούς λόγω της ολιγανδρίας τους ήταν ιδιαίτερα σημαντική,δεν μπορούσε να συγκριθεί με την απώλεια σχεδόν πάνω από 2.600 ανδρών.Βεβαίως υπήρχαν οι φοβερές απώλειες του λιμού των πρώτων χρόνων του πολέμου(430-428π.Χ.) αλλά είναι σίγουρο ότι οι απώλειες των δυο τελευταίων ετών(424-422π.Χ.) ήταν πολλές. Όλα λοιπόν τα στοιχεία έδειχναν ότι και οι δύο μεγάλοι αντίπαλοι ήταν έτοιμοι για την υπογραφή της ειρήνης.