Οι τελευταίες μέρες της Π Ο Λ Η Σ

 Τα σημάδια του Θεού

Τρίτη 22 Μαΐου

 Ο πόλεμος των λαγουμιών καλά κρατεί. Νέο λαγούμι εντοπίζεται κοντά στην πύλη της Καλλιγαρίας,ανοιγμένο από τους Τούρκους, εκεί που είχε εντοπιστεί και το προηγούμενο. Ο μηχανικός Γκραντ με το συνεργείο του βάζουν φωτιά και καίνε πολλούς εχθρούς.

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης

  Το ίδιο βράδυ παρατηρείται ένα περίεργο φαινόμενο στον ουρανό."Η ατμόσφαιρα ήταν καθαρή,αίθρια",θυμάται ο Μπάρμπορο,"διαυγής σαν κρύσταλλο".Καθώς το φεγγάρι ανέβαινε την πρώτη ώρα μετά την δύση κι ενώ κανονικά θα έπρεπε να είναι ένας πλήρης χρυσαφένιος κύκλος, έβλεπαν ένα φεγγάρι μόνο τριών ημερών, μόνο ένα μέρος του. Η μερική έκλειψη σελήνης θα κρατήσει τέσσερις ώρες και θα πανικοβάλλει το λαό. Όλοι θα θυμηθούν την αρχαία προφητεία ότι η Πόλη δεν θα έπεφτε στα χέρια ξένου, μέχρι την ημέρα που η σελήνη θα χανόταν από τον ουρανό. Όλοι επίσης γνωρίζουν το θρύλο ότι ο πρώτος και ο τελευταίος αυτοκράτορας θα έχει το ίδιο όνομα : Κωνσταντίνος… Oι Οθωμανοί θα συνδυάσουν την έκλειψη με το μισοφέγγαρο ,το ιερό τους σύμβολο, και θα πανηγυρίσουν.

 

 

Τετάρτη 23 Μαΐου

  Νέα επιτυχία του Γκραντ που εντοπίζει άλλη μια στοά, ενώ συλλαμβάνονται δυο Τούρκοι, ανακρίνονται και εκτελούνται. Οι Οθωμανοί δε θα επιχειρήσουν να ξανανοίξουν λαγούμια.

 

               Το μπριγκαντίνι επιστρέφει μόνο του…

  Λίγο πριν σουρουπώνει, ένα πλοίο κάνει ελιγμούς στην Προποντίδα. Όλοι ελπίζουν να είναι προπομπός του χριστιανικού στόλου που έρχεται για βοήθεια. Όμως τελικά ήταν το μπριγκαντίνι που είχε αποπλεύσει για να αναζητήσει τον ιταλικό στόλο, ο όποιος όμως βρισκόταν ακόμα στα ανοιχτά των ελληνικών ακτών,κωλυσιεργώντας και επιχειρώντας να μάθει τις ναυτικές προθέσεις των Οθωμανών.

   Αφού περιπλανήθηκε για μέρες στο Αιγαίο αναζητώντας την πολυπόθητη βοήθεια, οι ναύτες βρέθηκαν στο δίλημμα τι έπρεπε να κάνουν. Τελικά αποφάσισαν με πλειοψηφία να γυρίσουν πίσω.              

   Το χριστιανικό πλοίο που έφερνε τα άσχημα νέα κατόρθωσε να μπει στον Κεράτιο. Καμιά χριστιανική δύναμη δε φαινόταν στον ορίζοντα. Η Πόλη ήταν μόνη της, με τους λίγους υπερασπιστές της και ακουμπούσε όλες της τις ελπίδες στο Χριστό και στην Παναγιά.

 Πέμπτη 24 Μαΐου

    Ακόμα όμως και αυτή η πίστη επρόκειτο να δοκιμαστεί. Ο βυζαντινός άνθρωπος ήταν γαλουχημένος στο να ζει έντονα τη θρησκευτικότητά του και να ερμηνεύει τα θεϊκά, όπως πίστευε, σημάδια. Την άλλη μέρα στα τειχια της Πόλης θα γίνει μια τελευταία έκκληση στη Θεομήτορα. Η πιο ιερή της εικόνα μεταφέρεται στους ώμους των πιστών, όσοι ήταν διαθέσιμοι από τα τείχη τρέχουν για να πάρουν την ευλογία της.

  Καθώς η πομπή προχωρούσε αργά και με επισημότητα, η εικόνα ξαφνικά γλίστρησε από το βάθρο πάνω στο οποίο μεταφερόταν. Όταν οι πιστοί προσπάθησαν να τη σηκώσουν, τους φάνηκε βαριά σαν μολύβι. Αμέσως μετά, ξέσπασε μα δυνατή νεροποντή με χαλάζι. Την επομένη μέρα όλη η Πόλη, αν και ήταν Μάης, καλυπτόταν από ένα πυκνό στρώμα ομίχλης. Η απόκοσμη ατμόσφαιρα ενέτεινε την άσχημη διάθεση όλων.

  Προς το βράδυ έγινε κάτι ακόμα πιο περίεργο. Στην αρχή φάνηκε σαν ένα φως να λούζει την Πόλη, σαν ο εχθρός να έκαιγε τη Βασιλεύουσα. Το φως επικεντρώθηκε πάνω από τον τρούλο της Αγιά-Σοφιάς. Ο Νέστωρ Ισκαντέρ περιέγραψε τι είδε:<<Στην κορυφή του παραθύρου μια μεγάλη φλόγα έβγαινε προς τα έξω, που περικύκλωσε τον τρούλο της εκκλησίας για αρκετή ώρα.Αμέσως πέταξε στον ουρανό. Αυτοί που το είδαν, μούδιασαν και άρχισαν να θρηνούν και να κραυγάζουν στα ελληνικά: «Kύριε ελέησον!». Το φως το ίδιο ανήλθε στον ουρανό>>.

   Για τους πιστούς ήταν ξεκάθαρο ότι ο Θεός εγκαταλείπει την Πόλη… Θα υπάρξουν νέες πιέσεις στον Κωνσταντίνο να εγκαταλείψει την Πόλη και να οργανώσει την άμυνα και την αντεπίθεση από ένα ασφαλέστερο σημείο. Η στάση του θα παραμείνει ίδια ως το τέλος:

<<Δε θα εγκαταλείψω το λαό μου. Αν είναι να χαθεί η Πόλη, τότε ας χαθώ κι εγώ μαζί της>>.

 Ο Μάης τελείωνε, οι δυνάμεις εξαντλούνταν, τα θεϊκά σημάδια που πάντα συγκλόνιζαν τους βυζαντινούς το έδειχναν, η Πόλη πορευόταν το πεπρωμένο της…

 

Η κατάσταση στο τουρκικό στρατόπεδο

 Η απόκοσμη ατμόσφαιρα των τελευταίων ημερών δεν είχε αφήσει ανεπηρέαστους και τους Τούρκους. Ανήσυχος ο Μωάμεθ για την παράξενη αναλαμπή πάνω από την Πόλη, ζήτησε την εξήγηση των μουλάδων, οι οποίοι τον καθησύχασαν και την ερμήνευσαν ως καλό, για κείνον, οιωνό.
            

Στο τουρκικό στρατόπεδο η κούραση, οι αρρώστιες, οι απώλειες, οι αποτυχίες αλλά και οι φήμες για την έλευση στρατού από τη Δύση ή από την Ουγγαρία, δημιουργούσαν δυσφορία και εκνευρισμό. Οι στρατιώτες, όταν κοίταζαν πάνω από τη θάλασσα των σκηνών τους, έβλεπαν τα τείχη που έστεκαν ακόμα όρθια. Μια αμφιβολία και μια αίσθηση κινδύνου τους είχε καταλάβει, ακόμα  και την ηγεσία των Οθωμανών και οι παλιές αντιρρήσεις για την πολιορκία άρχισαν να ξανάρχονται στην επιφάνεια.

Παρασκευή 25 Μάιου

  Η Πολιορκία είναι σε μια κρίσιμη καμπή. Ο ίδιος ο σουλτάνος έχει κι αυτός επηρεαστεί και για να ανιχνεύσει την κατάσταση, στέλνει στην Πόλη ένα Έλληνα εξωμότη τον Ισμαήλ που θέλει να μεσολαβήσει για την λύση της πολιορκίας. Με την υποκίνηση του οι Βυζαντινοί όρισαν έναν αντιπρόσωπο <<μη υψηλόβαθμο>>, για να πάει πίσω στο τουρκικό στρατόπεδο μαζί του. Ο σουλτάνος πρότεινε δυο επιλογές : ή θα κατέβαλλαν έναν υπέρογκο ετήσιο φόρο υποτέλειας ή θα εγκατέλειπαν την Πόλη, παίρνοντας την κινητή τους περιουσία.
             

Ούτε η πληρωμή ενός τόσο μεγάλου ποσού ήταν δυνατή ούτε η εγκατάλειψη της Πόλης έγινε δεκτή. Ο Μωάμεθ ανταπάντησε ότι οι μόνες επιλογές που είχαν ήταν να παραδοθούν, να πεθάνουν από σπαθί ή να αλλάξουν πίστη. Κανείς δε θα μάθει αν η συμφωνία για ειρήνη ήταν κοντά ή μακριά… Το τελευταίο μήνυμα του αυτοκράτορα, όπως μας το παραδίδει ο Φραντζής; «Το να σου παραδώσω την πόλη, δεν είναι θέμα ούτε δικό μου ούτε άλλου κατοίκου της, καθώς με κοινή απόφαση όλοι αυτοπροαίρετα θα πεθάνουμε και δε θα λογαριάσουμε τη ζωή μας».Hταν η τελευταία επαφή των δύο πλευρών, το τέλος θα το καθόριζε η δύναμη και η αντοχή του ενός ή του άλλου...

Σάββατο 26 Μαΐου

O Μωάμεθ συγκαλεί το συμβούλιο των πασάδων του. Ο γηραιός βεζίρης Χαλίλ,μιλώντας προσεκτικά, αφού περιέγραψε τις δυσκολίες ,τον κίνδυνο να έρθει ιταλικός στόλος, τον οποίο όλοι οι Τούρκοι φοβούνταν, ζήτησε να λυθεί η πολιορκία. Απευθυνόμενος στο Μωάμεθ του είπε:"Tη δύναμή σου , που είναι ήδη πολύ μεγάλη, μπορείς να την αυξήσεις περισσότερο με την ειρήνη παρά με τον πόλεμο"( αρχιεπίσκοπος Λεoνάρδος).

Toυς φιλοπόλεμους πασάδες εκπροσώπησε ο ελληνικής καταγωγής Ζαγανός πασάς. Αντιπαθούσε τον Χαλίλ και τόνισε την ανάγκη να συνεχιστεί η πολιορκία. Μίλησε για την κούραση και τις ελλείψεις των πολιορκημένων, για τις εσωτερικές τους διαμάχες και για να κολακέψει το Μωάμεθ τον συνέκρινε με τον Αλέξανδρο. Από κοντά και οι δερβίσηδες και οι μουλάδες μίλησαν για τα θεϊκά σημάδια που ήταν ευνοϊκά.Ο Μωάμεθ δεν είχε τίποτα άλλο να περιμένει. Όλοι θα ετοιμάζονταν για την τελική επίθεση. Τελάληδες άρχισαν να ανακοινώνουν τις αποφάσεις του συμβουλίου, ενώ ο ίδιος ο Μωάμεθ καβάλα στο άλογο του διέτρεξε όλο το στρατόπεδο σηκώνοντας θύελλα ενθουσιασμού.

 Λίγο μετά τη δύση του ήλιου, οι Τούρκοι ανάβουν θεόρατες φωτιές που κάνουν τη νύχτα μέρα. Από τις θέσεις μάχης οι υπερασπιστές παρακολουθούν με απορία το δαχτυλίδι της φωτιάς να απλώνεται σε έναν κύκλο που σιγά σιγά μεγαλωνει, από το στρατόπεδο μπροστά τους μέχρι το Γαλατά και πέρα από τη θάλασσα στην ασιατική ακτή. Ακούγονται πολεμικές κραυγές, τύμπανα και κύμβαλα κροταλίζουν ανατριχιαστικά. Αλλεπάλληλοι βομβαρδισμοί εναντίον των τειχών του Αγίου Ρωμανού που συνεχίζονται και τη νύχτα προκαλούν νέες ζημιές. Γύρω στα μεσάνυχτα, εντελώς ξαφνικά, οι φωτιές σβήνουν, οι φωνές κοπάζουν, οι βομβαρδισμοί σταματούν και μια βουερή σιωπή απλώνεται σε όλο το μήκος των τειχών. Οι υπερασπιστές μέσα στα πεσμένα τείχη προσπαθούν να επιδιορθώσουν το ανάχωμα.

Κυριακή 27 Μαΐου

  Νέοι κανονιοβολισμοί, οι βαρύτεροι ολόκληρης της πολιορκίας. Τα ανοίγματα μεγαλώνουν όλο και περισσότερο, σε σημείο που η επιδιόρθωσή τους να είναι αδύνατη. Στην διάρκεια της ημέρας ο σουλτάνος καλεί σε σύσκεψη τους πασάδες τους. Τους θυμίζει όλον τον πλούτο της Πόλης, τις απολαύσεις και τη δόξα που τους περιμένει. Τους τονίζει ότι οι πολιορκημένοι είναι σε άσχημη κατάσταση, υποβαθμίζει τον ιταλικό κίνδυνο και τους καλεί σε έναν ιερό πόλεμο για τη διάδοση του Ισλάμ.

     Αμέσως μετά, τους αναλύει το σχέδιο της τελικής επίθεσης, το οποίο συμπυκνώνεται σε μια μόνο λέξη: επίθεση συνεχόμενη, αδιάλειπτη, χωρίς καμιά διακοπή. Οι επιθέσεις θα γίνονταν κατά κύματα και κάθε φορά θα έπεφταν στη μάχη φρέσκα στρατεύματα. Ο Μωάμεθ ήξερε ότι αυτή ήταν η κατάλληλη στιγμή, αν και η ολομέτωπη επίθεση εμπεριείχε τον κίνδυνο μιας μεγάλης αποτυχίας. Σε κάθε πασά δόθηκαν αναλυτικές οδηγίες σχετικά με το τι έπρεπε να κάνει.
            Ο στόλος θα περικύκλωνε την Πόλη, προσποιούμενος επιθέσεις για να καθηλωθούν οι αμυνόμενοι στα τείχη, ενώ τα πλοία στον Κεράτιο θα προστάτευαν την εγκατάσταση της πλωτής γέφυρας. Κύριος στόχος παρέμενε το τείχος, δίπλα στο παλάτι των Βλαχερνών και το Μεσοτείχιον με την πύλη του Αγίου Ρωμανού, όπου την ευθύνη την είχε ο ίδιος ο Μωάμεθ. Η προοπτική της κατάκτησης και της τριήμερης λεηλασίας ήταν μια άμεση πρόκληση στη ψυχή του  επιδρομέα που μετά από τόσες ημέρες πολιορκίας, ονειρεύονταν τις απολαύσεις και τα πλούτη της Πόλης. Όλοι ρίχτηκαν με άγριο ενθουσιασμό στη εκτέλεση των τελευταίων προετοιμασιών.
           " Οι φωνές τους ακούγονταν πέρα από το Βόσπορο, στις ακτές της Ανατολίας και μεις οι χριστιανοί φοβόμασταν πολύ" ( Μπάρμπορο).
            Τα μεσάνυχτα πάλι οι φωνές σταμάτησαν και οι φωτιές έσβησαν...

Δευτέρα 28 Μαΐου

 Η μέρα ξεκίνησε με μια παράξενη ησυχία. Οι Τούρκοι ξεκουράζονταν και προετοιμάζονταν για την τελική επίθεση. Μέσα στα τείχη η κούραση και η υπερένταση των τελευταίων ημερών θα εκδηλωθεί με αψιμαχίες και αμοιβαίες κατηγορίες μεταξύ Ελλήνων, Βενετών και Γενοβέζων. Θα υπάρξει σοβαρό επεισόδιο ανάμεσα στον Ιουστινιάνη και στον Λουκά Νοταρά, σχετικά με την ανάγκη της μεταφοράς κανονιών από τη ζώνη ευθύνης του Νοταρά στο Μεσοτείχιον, όπου αναμενόταν σφοδρή επίθεση. Ο Κωνσταντίνος, κουρασμένος όσο ποτέ, θα επέμβει κατευναστικά για μια ακόμη φορά. Ωστόσο,παρά την εικόνα της διχόνοιας και της απελπισίας, οι πολιορκημένοι όλοι μαζί θα δώσουν τον καλύτερο τους εαυτό για την άμυνα της τελευταίας ημέρας. Από το πρωί ο Κωνσταντίνος, ο Ιοuστινιάνης, ο κάθε αξιωματικός στον τομέα της ευθύνης του, κάνουν τις τελευταίες προπαρασκευές. Στο φράγμα του Κεράτιου η αλυσίδα ελέγχεται και τα πλοία παρατάσσονται σε θέση μάχης.

 Προς το απόγευμα μια μεγάλη πομπή που αποτελείται από το λαό και τον κλήρο της Πόλης, άνδρες και γυναίκες, γέροι και παιδιά, κρατώντας τις άγιες εικόνες και τα ιερά λάβαρα, κάνει λιτανεία γύρω από τα τείχη, από κοινού οι Ορθόδοξοι με τους Καθολικούς, ψάλλουν το <<Κύριε ελέησον>>. Η πομπή καταλήγει στην Αγιά- Σοφιά που γεμίζει ασφυκτικά από το λαό. Φωνές και ψαλμωδίες ακούγονται στην κατάφωτή εκκλησιά μαζί με παρακλήσεις αλλά και θρήνους και οιμωγές. Ο Κωνσταντίνος κάθεται στην αυτοκρατορική του θέση, δεξιά της ωραίας πύλης. Σε κάποια στιγμή γονατίζει στο έδαφος, <<παρακαλώντας το Θεό για τη χάρη και την αγάπη του και για άφεση αμαρτιών>>.

  Αμέσως μετά θα απευθύνει το τελευταίο του λόγο προς τους άρχοντες και τους αξιωματικούς Έλληνες και Λατίνους.

  «Ευγενέστατοι άρχοντες και εκλαμπρότατοι δήμαρχοι και στρατηγοί, και γενναιότατοι συστρατιώτες, και όλος ο πιστός και τίμιος λαός, ξέρετε καλά πως έφτασε η ώρα που ο εχθρός της πίστης μας θέλει με κάθε τέχνασμα και τρόπο να μας στενοχωρήσει περισσότερο και να μας κάνει πόλεμο σφοδρό, με μεγάλες συγκρούσεις και συρράξεις από στεριά και θάλασσα, για να κατορθώσει και να χύσει το δηλητήριό του, σαν φίδι, και να μας καταπιεί σαν ανήμερο λιοντάρι.

   Σας λέω λοιπόν να σταθείτε αντρειωμένοι και γενναιόψυχοι, όπως κάνατε πάντοτε ως τώρα εναντίον των εχθρών της πίστης. Σας παραδίνω την εκλαμπρότατη και φημισμένη αυτή πόλη, πατρίδα σας και βασίλισσα των πόλεων.Ξέρετε καλά, αδέρφια, ότι για τέσσερις λόγους οφείλουμε όλοι να προτιμήσουμε το θάνατο παρά τη ζωή: πρώτον, για την πίστη και την ευσέβειά μας,δεύτερον, για την πατρίδα, τρίτον, για το βασιλέα και το Χριστό και τέταρτον, για τους συγγενείς και φίλους.   

 
  Δεν έχω καιρό να πω περισσότερα, μοναχά το ταπεινωμένο σκήπτρο μου το αναθέτω στα χέρια σας, για να το διαφυλάξετε με προθυμία. Σας παρακαλώ ακόμα, και ζητώ την αγάπη σας, να είστε πειθαρχικοί στους στρατηγούς σας, τους δημάρχους και τους εκατόνταρχους, ο καθένας κατά την τάξη του, τη θέση του και την υπηρεσία του. 

    Να ξέρετε τούτο: αν από μέσα από την καρδιά σας φυλάξετε τις εντολές μου, ελπίζω στο Θεό ότι θα λυτρωθούμε από την παρούσα δίκαιη απειλή του. Δεύτερον, σας περιμένει στον ουρανό το αδαμάντινο στεφάνι, και η μνήμη σας θα είναι αιώνια και άξια στον κόσμο». 

  Με αυτά τελείωσε τη δημηγορία του, ευχαριστώντας με δάκρυα και στεναγμούς το Θεό, ενώ όλοι, με ένα στόμα, του αποκρίνονταν με δάκρυα λέγοντας: «θα πεθάνουμε για την πίστη του Χριστού και την πατρίδα μας».

   Τα άκουσε ο αυτοκράτωρ και, αφού τους ευχαρίστησε θερμά, υποσχόμενος πολλές δωρεές, τους είπε τέλος:

    «Λοιπόν, αδερφοί και συμμαχητές, να είσαστε έτοιμοι το πρωί. Με τη χάρη και την αρετή που μας δώρισε ο Θεός και με τη βοήθεια της Αγίας Τριάδος, στην οποία αναθέτουμε “την πάσαν ελπίδα μας”. Θα κάνουμε τον εχθρό να φύγει κακήν κακώς και ντροπιασμένος από εδώ».

  Ο Παλαιολόγος, γύρω στα μεσάνυχτα, ιππεύοντας την αραβική του φοράδα, έκανε επιθεώρηση όλης της γραμμής του τείχους και κατόπιν, αφού αφίππευσε, ανέβηκε σε έναν πύργο, κοντά στη πύλη της Καλιγαρίας, από όπου μπορούσε να εποπτεύσει και αριστερά προς το Μεσοτείχιο και δεξιά προς τον Κεράτιο. Από κάτω, μπορούσε να ακούει τις φωνές των Τούρκων που ετοιμάζονταν και το μούγκρισμα των κανονιών, ενώ στο Κεράτιο φαίνονταν τα φώτα από τα τουρκικά πλοία. Ο Κωνσταντίνος σήκωσε το κεφάλι του προς τον ουρανό της Πόλης. Σε λίγο θα ξημέρωνε η 29η του Μάη. 

 

  Όλοι είχαν πάρει τις καθορισμένες τους θέσεις, περνώντας από το εσωτερικό τείχος προς το εξωτερικό και το φράχτη. Δόθηκαν οδηγίες να κλειστούν πίσω τους οι πύλες, ώστε να μην υπάρξει υποχώρηση.

   Η κύρια μάχη θα δινόταν στο ανάχωμα που είχαν υψώσει οι χριστιανοί και που μέχρι τώρα απέκρουε κάθε επίθεση εναντίον της Πόλης και αποθάρρυνε τον εχθρό. Πίσω από το ανάχωμα αυτό,οι υπερασπιστές των τειχών παίρνουν τις θέσεις τους και αναμένουν την επίθεση. Εδώ θα φαινόταν,αν η μάχη θα κερδιζόταν ή θα χανόταν. Στο ανάχωμα είχαν πάρει θέση και ο αυτοκράτορας και ο Ιουσιτινιάνης. Οι πύλες που οδηγούσαν στην Πόλη και που ήταν πίσω τους, κλειδώθηκαν από τους επικεφαλής αξιωματικούς. Αργά το βράδυ ο ουρανός συννέφιασε και έπεσε μια ραγδαία βροχή...