Αλέξανδρος Παναγούλης,ο ήρωας του αντιδικτατορικού αγώνα

 

Ο Αλέκος Παναγούλης είναι η κορυφαία μορφή του αντιδικτατορικού αγώνα (1967-1974). Το 1968 ο Παναγούλης προσπάθησε ανεπιτυχώς να σκοτώσει τον δικτάτορα Γεώργιο Παπαδόπουλο,συνελήφθη,καταδικάστηκε δις εις θάνατον, έμεινε πέντε χρόνια φυλακισμένος,υπέστη ανελέητα βασανιστήρια προκαλώντας το ενδιαφέρον και τη συμπαράσταση της διεθνούς κοινής γνώμης.Τραγική ειρωνεία,πεθαίνει σε περίεργο αυτοκινητιστικό ατύχημα,δυο χρόνια μετά την πτώση της χούντας,αυτός που άντεξε και δεν λύγισε μπρος στον θάνατο.

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης

 

Ο Παναγούλης  γεννιέται στις 2 Ιουλίου 1939 στη Γλυφάδα,είναι το δεύτερο παιδί του αξιωματικού Βασιλείου Παναγούλη και της Αθηνάς Κακαβούλη.Φοιτά στο Μετσόβειο, στη Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και από νωρίς αναδεικνύεται ηγετική μορφή του φοιτητικού κινήματος. Ιδεολογικά ο Παναγούλης είναι ένας Δημοκράτης Κεντροαριστερός,σε μια εποχή βέβαια που το ζητούμενο είναι η πολιτική δημοκρατία,η εύρυθμη λειτουργία του κοινοβουλευτισμού και ο σεβασμός των ατομικών δικαιωμάτων.Εντάσσεται στη νεολαία της Ένωσης Κέντρου του Γεωργίου Παπανδρέου.Συγκροτεί ομάδα φοίτητών γράφοντας συνθήματα στους τοίχους και το περίφημο «114» που αναφέρεται στη διάταξη του Συντάγματος του 1952,που ανέθετε το καθήκον για την προστασία του πολιτεύματος στον πατριωτισμό των Ελλήνων.

Μετά την αποστασία,η πολιτική κατάσταση είναι ρευστή και ο Παναγούλης,ενώ οι  φήμες διαδίδουν εκτροπή του Πολιτεύματος,οργανώνει τις «Μαχητικές Ομάδες Δημοκρατικής Αντίστασης». Παραμονές του πραξικόπηματος καλείται να υπηρετήσει την στρατιωτική του θητεία.Ένα μήνα μετά το απριλιανό πραξικόπημα,στις 27 Μαΐου λιποτακτεί και καταφεύγει στην Κύπρο.Εκεί εκπαιδεύεται στα πυρομαχικά και εκρηκτικά.Φτιάχνει αντιστασιακή οργάνωση (Ελληνική Αντίσταση)και ενώ γνωρίζει ότι η λιποταξία τιμωρείται με θάνατο,επιστρέφει στην Ελλάδα.

Ο Παναγούλης πιστεύει ακράδαντα ότι πρέπει κάποιος να κάνει μια δραστική και αποφασιστική κίνηση για να πέσει η Χούντα. Αυτή η κίνηση δεν μπορεί  να είναι άλλη από την δολοφονία του αρχιπραξικοπηματία Γεώργιου Παπαδόπουλου. Ως άλλος Αρμόδιος και Αριστογείτονας, που ανέλαβαν να σκοτώσουν τον τύραννο Ίππαρχο, σχεδιάζει αυτός την δολοφονία του δικτάτορα. Αργότερα στην απολογία του θα εξηγούσε: «Πιστεύω στον διάλογο και τη δημοκρατική αντιπαράθεση των ιδεών. Πιστεύω στην ειρηνική επίλυση των πολιτικών διαφορών. Και όταν υπάρχει έστω και η ελάχιστη δυνατότητα ειρηνικής διεξόδου… τότε η βία είναι απαράδεκτη. Ταυτόχρονα, όμως, πιστεύω ότι… όταν μια κατάσταση ανερχόμενη διά της βίας εδραιώνεται, όταν κάθε προσπάθεια απομάκρυνσης αυτής της κατάστασης αποδεικνύεται περιττή, διά της βίας επιδιώκεται η ανατροπή της».

 Στις 13 Αυγούστου 1968 στήνει ενέδρα με εκρηκτικό μηχανισμό στο 31^ο χμ. της παραλιακής οδού Αθηνών-Σουνίου (Βάρκιζα),περιμένοντας την αυτοκινητοπομπή του Παπαδόπουλου. Η έκρηξη όμως δεν σκοτώνει τον δικτάτορα.Ο Παναγούλης συλλαμβάνεται την ίδια στιγμή. Ο μόνος πολιτικός που επικροτεί την πράξη του είναι ο Ανδρέας Παπανδρέου με τον οποίο να  σημειωθεί δεν είχε ιδιαίτερη πολιτική φιλία.

Ακολουθεί ο πολύμηνος εγκλεισμός και τα φριχτά βασανιστήρια στο ΕΑΤ-ΕΣΑ.Τα όσα βίωσε ο Αλέκος Παναγούλης μετά τη σύλληψη του είναι μάλλον εύκολο να τα αντιληφθεί κανείς. Οι δεσμώτες του κατέφυγαν σε όλων των ειδών τους βασανισμούς για να τον κάνουν να λυγίσει και να μιλήσει. Δε θα το πετύχουν. Ο  Παναγούλης δεν ήθελε να δώσει αυτή την ικανοποίηση στους εχθρούς του,ένιωθε ότι  ήταν άτρωτος,ότι και να του έκαναν. Οι χειροπέδες δεν έβγαιναν σχεδόν από τα χέρια του αλλά εκείνος πάλευε. Ήταν απρόβλεπτος.Εκεί που περίμεναν πως θα ομολογήσει, εκείνος γελούσε μαζί τους. Εκεί που περίμεναν πως θα καταδώσει τους συνεργάτες του, εκείνος τους έβριζε. Όπως τότε που ο δικτάτορας Ιωαννίδης εκνευρίστηκε επειδή ο Παναγούλης γελούσε αντί να κλαίει και τους έβριζε αντί να ομολογεί τον προειδοποίησε:«Εγώ ο ίδιος θα σε τουφεκίσω» και του τράβηξε με δύναμη το μουστάκι. Μετά στράφηκε στον Θεοφιλογιαννάκο και του είπε: «Δε θα μιλήσει. Είναι η μία περίπτωση στο εκατομμύριο».

Ο Παναγούλης μένει όρθιος και στις 3 Νοεμβρίου 1968  οδηγείται σε δίκη που συγκλoνίζει τους πάντες.Δημοσιογράφοι και μέσα ενημέρωσης από όλον τον κόσμο καλύπτουν το γεγονός.

 

Όταν ο δικαστής τον ονομάζει στρατιώτη,εκείνος πετά τον μπερέ του με δύναμη προς την έδρα του στρατοδικείου και απαντά πως δεν είναι στρατιώτης και πως αρνείται να υπηρετεί τον στρατό που πρόδωσε την πατρίδα. Ο Παναγούλης αυτόματα από κατηγορούμενος, μετατρέπεται σε κατήγορο. «Είστε οι εκπρόσωποι της τυραννίας και ξέρω πως θα με στείλετε στο εκτελεστικό απόσπασμα».

Οι ανταποκριτές των ξένων ΜΜΕ που δεν τους  πιάνει η λογοκρισία, γράφουν διθυραμβικά σχόλια για τον αγωνιστή της Δημοκρατίας που στέκεται άφοβα μπροστά στους στρατοδίκες οι οποίοι πολλές φορές δείχνουν σαστισμένοι και δεν ξέρουν πως να αντιδράσουν. Από την αρχή ο  Παναγούλης είναι  ανάμεσα σε δυο ασφαλίτες οι οποίοι κολλημένοι πάνω του δεν τον αφήνουν να πάρει ανάσα. Ακόμα και όταν μιλά  του κρατούν τα χέρια. Αλλά εκείνος δε λυγίζει. Σηκώνεται όρθιος, και κατακεραυνώνει τη χούντα.

Η απολογία του αποτελεί μνημείο αντίστασης. «Θα ανατραπεί  η κατάστασις. Δεν έχει σημασίαν ότι ημείς απετύχαμεν. Άλλοι έρχονται μετά από μας. Θα ανατραπεί η κατάστασις δια της βίας. Άλλη οδός δεν υπάρχει. Γνωρίζω ότι το ωραιότερον κύκνειο άσθμα οιουδήποτε πραγματικού αγωνιστού είναι ο επιθανάτιος ρόγχος προ του εκτελεστικού αποσπάσματος μιας  τυραννίας και αυτήν την θέσιν αποδέχομαι».

Καταδικάζεται σε θάνατον,όμως η ποινή του δεν θα εκτελεστεί ποτέ,λόγω των διεθνών πιέσεων και της παρέμβασης μεγάλων προσωπικοτήτων όπως του προέδρου της Αμερικής και του Πάπα της Ρώμης.Στη φυλακή βέβαια όπου κρατείται βασανιζόμενος ο Παναγούλης δεν γνωρίζει τίποτα από αυτά.Καθημερινά περιμένει το τέλος.Τότε ο αγωνιστής της Δημοκρατίας γράφει μερικά από τα πιο συγκλονιστικά του ποιήματα  κυριολεκτικά με το αίμα που ρέει από τις πληγές του.Ο ίδιος προφητεύει το τέλος του  στο «Πάλης ξεκίνημα» που μελοποιεί ο Μίκης Θεοδωράκης.

Θα περάσει πέντε μαρτυρικά χρόνια στη φυλακή.Μαστιγώσεις με καλώδια,συρματόσχοινα σε όλο το κορμί,χτυπήματα με κλομπ στα πέλματα,χτυπήματα με ξύλα και σίδερα στα πλευρά,στο στήθος,εγκαύματα παντού,πέρασμα βελόνας στην ουρήθρα και θέρμανση με αναπτήρα,κλείσιμο της μύτης με επακόλουθη ασφυξία,χτυπήματα του κεφαλιού στους τοίχους,στο πάτωμα, στέρηση ύπνου και άλλα και άλλα…Αποπειράται να δραπετεύσει τρεις φορές.Είναι ουσιαστικά εντοιχισμένος στην απομόνωση,με συνεχείς απεργίες πείνας για να διεκδικήσει καλύτερη μεταχείριση.

Αποφυλακίζεται με τη γενική αμνηστία το καλοκαίρι του 1973 και καταφεύγει με τη σύντροφό του Οριάνα Φαλάτσι στην Ιταλία,όπου ξεκινά νέο αγώνα κατά της χούντας.

Αμέσως μετά την μεταπολίτευση επιστρέφει και εκλέγεται βουλευτής με την Ένωση Κέντρου.Κάνει έρευνα και συγκεντρώνει στοιχεία για όσους συνεργάστηκαν με τη Χούντα.Ξαφνικά την πρωτομαγιά του 1976 σκοτώνεται σε αυτοκινητιστικό ατύχημα στην Λεωφόρο Βουλιαγμένης, ατύχημα που ακόμα και σήμερα δεν έχει διευκρινιστεί.

Aνένδοτος,ριψοκίνδυνος,αήττητος,ακλόνητος,πείσμων,δαιμόνιος, αποφασισμένος τυραννοκτόνος,αγέρωχος μελλοθάνατος, μα και ευαίσθητος,ρομαντικός και ποιητής, μα πάνω από όλα Δημοκράτης,Αγωνιστής και αθεράπευτα ερωτευμένος με την Ελευθερία και τη Δημοκρατία.Η λέξη ήρωας που χρησιμοποιείται πολλές φορές χωρίς φειδώ και σκέψη στον Παναγούλη βρίσκει νόημα και περιεχόμενο.Ο  Παναγούλης είναι από τη σπάνια εκείνη ύλη των ανθρώπων που γεννιούνται με έναν προορισμό: να υπερασπιστούν με πάθος και αταλάντευτη πορεία τα ιδανικά τους.

 

Τὰ δάκρυα ποὺ στὰ μάτια μας

θὰ δεῖτε ν᾿ ἀναβρύζουν

ποτὲ μὴν τὰ πιστέψετε

ἀπελπισιᾶς σημάδια.

 

Ὑπόσχεση εἶναι μοναχὰ

γι᾿ Ἀγώνα ὑπόσχεση.