Aλέξανδρος Μαυροκορδάτος,ο εκσυγχρονιστής πολιτικός ή το «μαύρο πρόβατο» της επανάστασης; Β΄ Μέρος

 

Μέχρι και σήμερα ο Φαναριώτης πολιτικός παραμένει το «μαύρο πρόβατο» της επανάστασης. Η ηγετική του φυσιογνωμία και η πολύπλευρη δράση του τον έφεραν σε ρήξη με πολλούς και πρώτα από όλα με τους οπλαρχηγούς. Δεν ήταν σύμφωνος με την πριγκιπική επιλογή του Δημήτριου Υψηλάντη, ενώ ήταν ένθερμος υποστηρικτής της Αγγλίας.Για τον λόγο αυτό δημιούργησε το «αγγλικό κόμμα». Ακόμα και η ευρωπαϊκή του φιγούρα,τα ρούχα αλλά και το γυαλί σε κάποιους δημιουργούσαν αντιπάθεια.Υπήρξε αντίπαλος με τον Καποδίστρια,πολλοί μάλιστα του καταλόγισαν ότι φέρει ευθύνη για τη δολοφονία του κυβερνήτη.Κυρίως όμως είναι αντιπαθής διότι είναι ο ξένος που απειλεί να μεταβάλλει την ελληνικότητα και να εξυπηρετήσει ξένα συμφέροντα...

 

 

γράφει ο Αθανάσιος Χατζηαθανασίου

Ο Μαυροκορδάτος είναι αυτός που από την αρχή έχει άποψη και σχέδιο για τη δημιουργία συνταγματικού κράτους σύμφωνα με τα ευρωπαικά πρότυπα.Αντιδρά στην αντιδημοκρατική λύση του Υψηλάντη που θέλουν οι στρατιωτικοί  και πρωτοστατεί στην ψήφιση του Συντάγματος της Επιδαύρου.Θέλει να τονίσει και να ενισχύσει την έννοια της κεντρικής κυβέρνησης,υποτάσσοντας τους τοπικισμούς των καπεταναίων.

Η παρουσία του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο απειλεί την Επανάσταση, με αποτέλεσμα οι Έλληνες  να προσανατολίζονται στη βοήθεια από  τις ευρωπαϊκές δυνάμεις. Ο Μαυροκορδάτος πιστεύει  ότι η  Αγγλία λόγω των συμφερόντων της στην Ανατολή και για να περιορίσει την ρωσική επιρροή στην περιοχή μπορεί να γίνει σύμμαχος της Ελλάδας .Είναι γνωστή και η προτίμησή του στο  φιλελεύθερο πολιτικό σύστημα της Αγγλίας που το προτιμά για την πολιτική οργάνωση του ελληνικού κράτους.Η προσκόλλησή του προς την Αγγλία δεν ήταν τυχαία αλλά απολύτως ρεαλιστική.Οι Άγγλοι δεν επιθυμούσαν τη διατήρηση του στάτους κβο της εποχής,αναζητούσαν νέα στηρίγματα και ευκαιρίες που θα προέκυπταν από την ανεξαρτησία λαών και δημιουργία νέων αγορών.Θεωρούσε όπως και όλοι σχεδόν ότι χωρίς την εμπλοκή μεγάλης δύναμης δε θα ήταν δυνατή η αξιοποίηση του αγώνα των Ελλήνων.Μετά την εισβολή του Ιμπραήμ αυτό ήταν πια επιβεβλημένο και αποδεκτό  από όλους.Η εξάρτηση από τις ξένες δυνάμεις έγινε συστατικό της ελληνική πολιτικής ζωής και δεν έχει να κάνει τόσο με πρόσωπα όσο με εγγενή προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας.

Στις 8 Αυγούστου 1825, ο Μαυροκορδάτος με επιστολή προς τον υπουργό Εξωτερικών της Αγγλίας, Τζορτζ Κάνινγκ, καλεί  την αγγλική κυβέρνηση να αντισταθεί στο ρωσικό σχέδιο που προβλέπει τη δημιουργία τριών ηγεμονιών στην Ελλάδα κατά το πρότυπο των παραδουνάβιων.Το αίτημα του Μαυροκορδάτου προκαλεί την αντίδραση ηγετικών μορφών του Αγώνα και κυρίως του Δημητρίου Υψηλάντη και ο Φαναριώτης πολιτικός παραγκωνίζεται  κατά τις εργασίες της Γ’ Εθνοσυνέλευσης της Επιδαύρου (6 – 16 Απριλίου 1826).

Ωστόσο είναι σίγουρο ότι οι ενέργειες του Μαυροκορδάτου έπαιξαν το ρόλο τους στις κατοπινές εξελίξεις,στο αγγλορωσικό πρωτόκολλο(1826) και στη συνθήκη του Λονδίνου της 6ης Ιουλίου 1827 που έφεραν την ελληνική αυτονομία.

 Γύρω του ο Μαυροκορδάτος έχει  μαζέψει τα πιο φωτισμένα και προοδευτικά πρόσωπα της εποχής.Συνεργάτες του ήταν ο Πολυζωίδης,ο Φαρμακίδης,ο Αλ. Σούτσος,ο Σπ. Τρικούπης κ.ά.

 Αντιτίθεται στον Καποδίστρια όταν βλέπει ότι οι αυταρχικές μέθοδοι βλάπτουν την πατρίδα.Μετά τη δολοφονία του και την επιλογή του Όθωνα από τις μεγάλες δυνάμεις,παραμένει πιστός στις ιδέες του,επιθυμώντας την ομαλή λειτουργία του  συνταγματικού πολιτεύματος.Όταν το 1841 ο Όθων τον καλεί να αναλάβει την κυβέρνηση,αυτός ζητά δημοκρατικές λύσεις όπως ελευθερία του τύπου,ανεξάρτητη δικαιοσύνη,εθνικό στρατό,απομάκρυνση των Βαυαρών κ.ά. Φυσικά οι προτάσεις του δεν γίνονται δεκτές.Την τριετία 1841-1844  είναι στην πρώτη γραμμή των εξελίξεων για την ψήφιση Συντάγματος.Σχηματίζει την πρώτη συνταγματική κυβέρνηση με σκοπό την οικονομική,πολιτική και στρατιωτική οργάνωση του κράτους.Με βάση αυτό αλλά και την εκμετάλλευση του διεθνούς παράγοντα,θα μπορούσε να υλοποιηθεί η Μεγάλη Ιδέα των Ελλήνων.

Ως πρωθυπουργός πάντως ο Μαυροκορδάτος προσπάθησε να πάρει αποστάσεις από την αγγλική πολιτική στην περίπτωση της έξωσης του Όθωνα με ξένη στρατιωτική επέμβαση,καθώς αντιλαμβανόταν ότι κάτι τέτοιο θα έθετε σε κίνδυνο την ανεξαρτησία της ίδιας της πατρίδας.

Ο Μαυροκορδάτος οραματιζόταν τη δημιουργία ενός σύγχρονου και φιλελεύθερου αστικού κράτους σε μια εποχή βέβαια που δεν ήταν ώριμη και έτοιμη για κάτι τέτοιο.Υπερίσχυσε η δημιουργία συγκεντρωτικού κράτους με τον Καποδίστρια και αργότερα τον Όθωνα.Ο Μαυροκορδάτος και οι συνεργάτες του,και με δική τους ευθύνη, δεν κατάφεραν να  πείσουν,το περισσότερο διάστημα ήταν στην αντιπολίτευση,έχοντας προχωρημένες για την εποχή θέσεις που όμως δε θα εφαρμοστούν ποτέ.Η συμβολή του βέβαια στις πολιτικές και συνταγματικές εξελίξεις που σφράγισαν την Ελλάδα του 19ου αιώνα υπήρξε καθοριστική.Στην εποχή του αλλά και στα χρόνια που ακολούθησαν,αυτός ο φιλελεύθερος και εκσυγχρονιστής πολιτικός θα φέρει τον τίτλο του "αμφιλεγόμενου".

 

Στα τελευταία χρόνια της ζωής του είχε σοβαρά προβλήματα υγείας,διατήρησε όμως την πνευματική του διαύγεια μέχρι το τέλος της ζωής του στις 6 Αυγούστου 1865 στην Αίγινα. Ήταν παντρεμένος με τη Χαρίκλεια Αργυροπούλου, κόρη του δραγουμάνου της Υψηλής Πύλης Ιάκωβου Αργυρόπουλου. Ο γιος του Νικόλαος Μαυροκορδάτος (1837-1903) ήταν διπλωμάτης και πολιτικός.