Aλέξανδρος Μαυροκορδάτος,ο εκσυγχρονιστής πολιτικός ή το «μαύρο πρόβατο» της επανάστασης;

 

Μέχρι και σήμερα ο Φαναριώτης πολιτικός παραμένει το «μαύρο πρόβατο» της επανάστασης. Η ηγετική του φυσιογνωμία και η πολύπλευρη δράση του τον έφεραν σε ρήξη με πολλούς και πρώτα από όλα με τους οπλαρχηγούς. Δεν ήταν σύμφωνος με την πριγκιπική επιλογή του Δημήτριου Υψηλάντη, ενώ ήταν ένθερμος υποστηρικτής της Αγγλίας.Για τον λόγο αυτό δημιούργησε το «αγγλικό κόμμα». Ακόμα και η ευρωπαϊκή του φιγούρα,τα ρούχα αλλά και το γυαλί σε κάποιους δημιουργούσαν αντιπάθεια.Υπήρξε αντίπαλος με τον Καποδίστρια,πολλοί μάλιστα του καταλόγισαν ότι φέρει ευθύνη για τη δολοφονία του κυβερνήτη.Κυρίως όμως είναι αντιπαθής διότι είναι ο ξένος που απειλεί να μεταβάλλει την ελληνικότητα και να εξυπηρετήσει ξένα συμφέροντα.

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης

 

Ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος (3.2.1791-6.8.1865) ευνοήθηκε και από την τύχη αλλά και από την φύση. Ήταν Φαναριώτης,απόγονος μεγάλων διερμηνέων και ηγεμόνων και γεννήθηκε σε ένα περιβάλλον που του εξασφάλιζε υψηλής ποιότητας μόρφωση,πλούτο και πολλές γνωριμίες.

Αρχικά είχε δασκάλους της Μεγάλης του Γένους Σχολής που του έκαναν ιδιαίτερα μαθήματα,αμέσως μετά φοίτησε στο εξωτερικό, πρώτα στην Πίζα (μαθήματα οχυρωτικής και πολιορκητικής) και έπειτα στο Παρίσι  πολιτικές επιστήμες,μελέτη των πολιτευμάτων  και των διοικητικών μηχανισμών των ευρωπαϊκών κοινωνιών.Εκεί στη Γαλλία εντρύφησε στη γλωσσική κουλτούρα που διαμόρφωσε τον χαρακτήρα του.Ήταν πολύγλωσσος, μιλούσε κι έγραφε τέλεια την ελληνική,τουρκική,γαλλική, αραβική και ιταλική γλώσσα, ενώ καταλάβαινε γερμανικά και αγγλικά.

Ήταν τρομερά ενδιαφέρων χαρακτήρας συνδυάζοντας υψηλή ευφυΐα,αντίληψη,κρίση,μνήμη και διορατικότητα.Ήθελε να είναι μέσα στις εξελίξεις,περνώντας από τον έπαινο στην δριμεία επίπληξη, από τον θρίαμβο στην αποδοκιμασία,από τον θαυμασμό στην περιφρόνηση.

Ο Μαυροκορδάτος θα βρεθεί το 1812 στο Βουκουρέστι (Νοέμβριος 1812) ακολουθώντας τον θείο του Ιωάννη Καρατζή,ηγεμόνα της Βλαχίας.Ουσιαστικά από εδώ ξεκινά η πολιτική του καριέρα,αρχικά γραμματέας και μετά πρωθυπουργός της Βλαχίας.Τότε γνωρίζεται με τον Τσάρο Αλέξανδρο Α΄ και τον Ιωάννη Καποδίστρια.Θα ασπαστεί τις ιδέες του Διαφωτισμού,θα μυηθεί στη Φιλική Εταιρεία,θα αρχίσει να διαμορφώνει τις απόψεις του για το πότε και το πώς του ξεσηκωμού των Ελλήνων.

Από τη  Βλαχία θα φύγει τον Οκτώβρη του 1818 και μετά από ένα σύντομο πέρασμα από την Γενεύη θα πάει στην Πίζα όπου είναι έντονο το ελληνικό στοιχείο.την Πίζα θα συνδεθεί στενά με τον φιλέλληνα ποιητή Πέρσι Σέλλεϋ.Στην ιταλική πόλη θα συναντήσει τον Τσακάλωφ και τον Αναγνωστόπουλο,είναι ενεργός στα θέματα της Εταιρείας,τον απασχολεί όμως όπως όλους η ένοπλη εξέγερση των Ελλήνων.Δε συμφωνεί με την άμεση έναρξη του αγώνα,αλλά θέτει  το θέμα της καλής προετοιμασίας.

Η εξέγερση στη Μολδοβαλαχία και ο ξεσηκωμός στον Μοριά κινητοποιούν τον Μαυροκορδάτο.Συνοδευόμενος από ομογενείς και φιλέλληνες, αποβιβάζεται στις 21 Ιουλίου 1821 στο Μεσολόγγι και γίνεται δεκτός με ενθουσιασμό. Με αναμφισβήτητα προσόντα και μεγάλη ικανότητα στους πολιτικούς ελιγμούς, αρκετά γρήγορα αναδεικνύεται σε ηγετική μορφή του Αγώνα. Με έδρα το Μεσολόγγι αναλαμβάνει να οργανώσει πολιτικά και στρατιωτικά τη Στερεά Ελλάδα, μετά τη συνάντησή του με τον Δημήτριο Υψηλάντη στις 14 Αυγούστου. Στις 9 Νοεμβρίου ψηφίζεται ο «Οργανισμός της Δυτικής Χέρσου Ελλάδος», στην οποία συγκέντρωνε στο πρόσωπό του τόσο την πολιτική εξουσία, όσο και τη διοίκηση του στρατού της Δυτικής Στερεάς Ελλάδας.

Με το κύρος και τη σχετική δύναμη που του εξασφάλιζε το Μεσολόγγι και εκμεταλλευόμενος τις αντιθέσεις των στρατιωτικών και των προυχόντων εκλέγεται   πρόεδρος της  Α’ Εθνοσυνέλευσης της Επιδαύρου (20 Δεκεμβρίου 1821 – 15 Ιανουαρίου 1822) και πρόεδρος του Εκτελεστικού.Συμβάλλει αποφασιστικά στη διατύπωση του πρώτου συντάγματος της Ελλάδας, το «Προσωρινόν Πολίτευμα της Ελλάδος», όπως ονομαζόταν. Οι πολιτικές αρχές του πολιτεύματος αυτού φανέρωναν τους σαφείς φιλελεύθερους και δημοκρατικούς ιδεολογικούς και πολιτικούς προσανατολισμούς του.

 Οι θέσεις του και οι απόψεις του,το νέο και άγνωστο που πρεσβεύει θα θεωρηθούν από πολλούς παράξενα έως και επικίνδυνα στοιχεία που αντιτίθενται στη παραδοσιακή οργάνωση των κοινωνικών ομάδων.Ο Μαυροκορδάτος που θέλει να φτιάξει σύγχρονο και οργανωμένο κράτος, βλέπει στις αντιδράσεις των οπλαρχηγών την προσπάθειά τους να διατηρήσουν τη δύναμη τους  και να έχουν ρόλο στα πράγματα.

Την άνοιξη της ίδιας χρονιάς θα αναλάβει και στρατιωτικό ρόλο.Θα ηγηθεί  εκστρατείας στην Ήπειρο,όπου η κατάσταση είναι κρίσιμη.Θα συγκροτήσει εκστρατευτικό σώμα αποτελούμενο και από φιλέλληνες,η εξέλιξη όμως θα είναι καταστροφική για τα ελληνικά όπλα  στη Μάχη του Πέτα (4 Ιουλίου 1822).Από τη μια οι κακοί χειρισμοί και από την άλλη η έλλειψη συντονισμού με τους στρατιωτικούς θα φέρουν την οδυνηρή ήττα.

Ο Μαυροκορδάτος θεωρείται υπαίτιος της αποτυχίας της εκστρατείας, αλλά διασώζει το κύρος και το γόητρό του εξαιτίας της καθοριστικής συμβολής του στην οργάνωση της άμυνας του Μεσολογγίου, που συνέβαλε στην αποτυχία της πρώτης πολιορκίας του από τα στρατεύματα του Κιουταχή και του Ομέρ Βρυώνη (Οκτώβριος – Δεκέμβριος 1822).

 

Στη Β’ Εθνοσυνέλευση του Άστρους (29 Μαρτίου – 18 Απριλίου 1823) ο ρόλος του Μαυροκορδάτου είναι και πάλι σημαντικός. Στις 12 Ιουλίου, όντας αρχιγραμματέας του Εκτελεστικού, εκλέγεται και πρόεδρος του Βουλευτικού Σώματος. Η έντονη όμως αντίδραση που προκαλεί η εκλογή του στη θέση αυτή, με πρωταγωνιστές τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη και τον Κανέλλο Δεληγιάννη, τον αναγκάζουν να παραιτηθεί στις 14 Ιουλίου. 

 Πηγαίνει στη Δυτική Ελλάδα και ασχολείται με την οργάνωση του στρατού, σε συνεργασία με τους προκρίτους και τους στρατιωτικούς της περιοχής και με τον Λόρδο Βύρωνα. Παραμένει στο Μεσολόγγι χωρίς να αναμιχθεί φανερά στις εμφύλιες διαμάχες,οι οποίες φανέρωσαν το μεγάλο πρόβλημα των επαναστατημένων Ελλήνων,αφού καμιά ομάδα δεν κατάφερε να επιβληθεί για να κυβερνήσει την χώρα. Η ομάδα του Μαυροκορδάτου ας σημειωθεί ότι ήταν η μόνη που διέθετε μέλη από όλες τις κοινωνικές κατηγορίες, ομογενείς,προύχοντες, και οπλαρχηγούς,δικτυωμένη σε όλη την εθνική επικράτεια.Τον Φεβρουάριο του 1825 γυρίζει στην Πελοπόννησο και διορίζεται γενικός γραμματέας του Εκτελεστικού και γραμματέας (υπουργός) των Εξωτερικών.

τέλος Α΄ μέρους