1967-1974: Η Ελλάδα στον «γύψο» - Έργα και ημέρες της Χούντας

 

Το πρωινό της 21ης Απριλίου 1967  το  ραδιόφωνο παίζει εμβατήρια,οι εφημερίδες  παραμένουν στα πιεστήρια και οι Αθηναίοι αντικρίζουν τα τανκς να διασχίζουν τους κεντρικούς δρόμους της πόλης.Το γεγονός που αναμένουν οι περισσότεροι χωρίς να γνωρίζουν το πότε και το πώς,η εκτροπή του πολιτεύματος εκτυλίσσεται μπροστά τους…

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης 

Οι κινηματίες αξιωματικοί, που από χρόνια απεργάζονταν τα σχέδιά τους,καταφέρνουν να ελέγξουν σημαντικούς τομείς. Μπορεί να μην επηρεάζουν μεγάλες μονάδες,έχουν όμως το δίκτυο επικοινωνίας και βεβαίως τα τεθωρακισμένα.Αντίσταση στα σχέδιά του ουσιαστικά δεν υπάρχει,ο υπουργός Γεώργιος Ράλλης προσπαθεί να επικοινωνήσει με σώματα του στρατού χωρίς επιτυχία,ενώ πολλοί διοικητές μονάδων που πιθανόν να ήταν αντίθετοι,δεν αντιδρούν από τη στιγμή που φαίνεται ότι είναι σύμφωνος και ο Βασιλιάς.

Αμέσως αρχίζουν οι συλλήψεις των πολιτικών που μέχρι χθες συγκρούονταν μεταξύ τους και τώρα είναι  δεσμώτες της ίδιας κατάστασης.Θα ακολουθήσουν στο επόμενο διάστημα συλλήψεις,εκτοπίσεις και φυλακίσεις  πολιτών:στελέχη της Αριστεράς και άλλων παρατάξεων που κρίνεται ότι είναι επικίνδυνοι  για το καθεστώς, παλιοί αγωνιστές της Αντίστασης,νεολαίοι και φοιτητές που αφήνουν τα αμφιθέατρα και ρίχνονται στον αντιδικτατορικό αγώνα, δημοκρατικοί αξιωματικοί,άνθρωποι της «διπλανής» πόρτας, βιοπαλαιστές και επιστήμονες οδηγούνται στα κελιά των φυλακών και στους τόπους εξορίας,συνολικά περίπου 8.000 άτομα με επίσημα στοιχεία.

Η πρώτη ιστορική δήλωση κατά της χούντας είναι του Μίκη Θεοδωράκη που έχει προλάβει να κρυφτεί, αποτυπωμένη σε ένα χαρτί με την οποία καλεί τον λαό σε αντίσταση.Μέσα στα εφτά χρόνια όσοι την χούντα πολεμούν,στέλνουν μηνύματα ελπίδας στον κόσμο που τα αποκωδικοποιεί και τα αναγνωρίζει.Πολλοί καταφέρνουν να βγουν έξω από τα σύνορα και διεθνοποιούν  την κατάσταση στην Ελλάδα. Η Μελίνα Μερκούρη,ο Ανδρέας Παπανδρέου, ο Μίκης που αφού συλλαμβάνεται και βασανίζεται στο ΕΑΤ-ΕΣΑ διαφεύγει στο εξωτερικό,πολλοί άλλοι λιγότερο γνωστοί κινητοποιούνται, ενημερώνουν,ζητούν τη συμπαράσταση των Ευρωπαίων πολιτών.Τον Αύγουστο του 1968,ένας παράτολμος νέος, ο Αλέκος Παναγούλης οργανώνει απόπειρα δολοφονίας του Παπαδόπουλου,αποτυγχάνει,συλλαμβάνεται και ξεκινά τον δικό του Γολγοθά.

Το πόσο οδυνηρή και καταστροφική είναι για μια χώρα η απώλεια της δημοκρατίας και των πολιτικών ελευθεριών,η αλλαγή από την δημοκρατική λειτουργία  στη στρατιωτική δικτατορία δεν χρειάζεται επιχειρήματα. Στην πολιτική ζωή του τόπου μόνο το κίνημα στο Γουδί το 1909 πέτυχε να καταγραφεί ως «επανάσταση» στο συλλογικό υποσυνείδητο γιατί στόχο δεν είχε την επιβολή δικτατορίας αλλά τις μεγάλες αλλαγές,  τον ερχομό του Βενιζέλου και τη διενέργεια κατόπιν εκλογών.

Τα επτά χρόνια της δικτατορίας συνολικά οδήγησαν την Ελλάδα πίσω σε όλα τα επίπεδα. Αρκετοί μέχρι και σήμερα ισχυρίζονται ότι η χούντα  έφερε ηρεμία και σταθερότητα στην χώρα που κλυδωνιζόταν από τα Ιουλιανά του 1965 και μετά. Πέρα από τη βίαιη καταστολή της Δημοκρατίας,η επταετία της Χούντας μας κληροδότησε πολλά δεινά με κορυφαίο την εθνική καταστροφή της Κύπρου.

Η ελληνική οικονομία συνέχισε να πορεύεται στην επταετία προς την κατεύθυνση που είχε χαραχτεί από τις προδικτατορικές κυβερνήσεις.Το κατακεφαλήν   ΑΕΠ συνέχισε να αυξάνεται εντυπωσιακά όπως είχε ήδη δρομολογηθεί, αντανακλώντας την γενική πορεία των ευρωπαϊκών  οικονομιών, αυξήθηκαν οι ιδιωτικές επενδύσεις κυρίως στον κατασκευαστικό τομέα,ενώ μειώθηκαν αυτές στη βιομηχανία, μειώθηκαν οι δαπάνες για την εθνική άμυνα ενώ διογκώθηκαν οι δαπάνες για την «εσωτερική ασφάλεια» του καθεστώτος. Αυξήθηκε ο πληθωρισμός σε υπερδιπλάσια τιμή σε σχέση με αυτόν των ευρωπαϊκών χωρών, διευρύνθηκε επικίνδυνα το έλλειμμα του ισοζυγίου πληρωμών,υπερδιπλασιάστηκε  με όρους δυσβάσταχτους το εξωτερικό χρέος.Η χουντική κυβέρνηση προσπάθησε να προσελκύσει  το ξένο κεφάλαιο και αρκετές ξένες εταιρείες δραστηριοποιήθηκαν στην χώρα μας. Στον τομέα  των κοινωνικών παροχών εφάρμοσαν σεισάχθεια σε επαγγελματικά χρέη, χάρισαν μεγάλο μέρος των αγροτικών χρεών,εισήγαγαν τη δωρεάν διανομή φοιτητικών συγγραμμάτων,και αφού έκαναν εκκαθαρίσεις στον κρατικό μηχανισμό,εισήγαγαν τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων.

Η χούντα επέβαλε έναν ιδιότυπο κρατισμό θέλοντας να ελέγχει τα πάντα, η  διεθνής οικονομική κρίση που ακολούθησε  όμως έφερε νέα δεδομένα στην οικονομία της μεταπολίτευσης.

       Στην παιδεία ανέστειλαν ή  κατάργησαν όλες τις μεταρρυθμίσεις της κυβέρνησης  Κέντρου και των φωτισμένων παιδαγωγών,επανέφεραν την καθαρεύουσα ως επίσημη γλώσσα διδασκαλίας για τις τρεις τελευταίες τάξεις του δημοτικού και για τις βαθμίδες που ακολουθούν (εξατάξιο γυμνάσιο και πανεπιστήμιο),η φοίτηση στις Παιδαγωγικές Ακαδημίες ορίστηκε από τρία στα δύο χρόνια και η υποχρεωτική εκπαίδευση από τα 9 χρόνια μειώνεται στα 6. 

Στον τύπο και  στον  πολιτισμό επέβαλαν  αυστηρή λογοκρισία. Οι εικόνες με  τους ασυνάρτητους λόγους και τους τσάμικους,οι γιορτές σε στάδια και θέατρα διέσυραν και εξέθεσαν το «κύρος» των δικτατόρων. Από το 1971 στο θέατρο,στο τραγούδι,στα βιβλία,στο σινεμά με καμουφλουρισμένα μηνύματα δημιουργείται μια  νέα  πνευματική  ζωή ως  αντίδραση  στους περιορισμούς του καθεστώτος.

Η επιβολή της δικτατορίας έφερε «πάγωμα» στις προσπάθειες που είχαν ξεκινήσει από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή για ένταξη στις ευρωπαϊκές δομές και στην ΕΟΚ και οι «πόρτες» της Ευρώπης έκλεισαν για την Ελλάδα με την αποπομπή της από το Συμβούλιο της Ευρώπης. Κυριάρχησε ένας αντιευρωπαϊσμός αλλά και ένας ιδιότυπος αντιαμερικανισμός  που πέρασε από πολλά στάδια και διακυμάνσεις. Βεβαίως οι ΗΠΑ εν μέσω ψυχρού πολέμου  υπέθαλψαν και αναγνώρισαν τους πραξικοπηματίες και συνεργάστηκαν μαζί τους όπως έκαναν και πολλές χώρες του σοβιετικού μπλοκ.Η διάρρηξη των σχέσεων της χούντας με τους Αμερικάνους έγινε με την άρνηση του Παπαδόπουλου να σταθμεύσουν στην Κρήτη τα πολεμικά αεροσκάφη κατά την πορεία τους στο Ισραήλ στο πόλεμο του Γιομ Κιπούρ.Η αρχή του τέλους ξεκίνησε λίγο αργότερα με τα γεγονότα στο Πολυτεχνείο την λεγόμενη «πολιτικοποίηση»,την πτώση του Παπαδόπουλου από τον Ιωαννίδη και την δρομολόγηση των δραματικών γεγονότων στην Κύπρο.

Η μεγάλη καταστροφή που άφησε η Χούντα με το πραξικόπημα  στην Κύπρο και την απόπειρα δολοφονίας του Μακάριου  άνοιξαν τις πύλες της κολάσεως για την Μεγαλόνησο.Η εθνική προδοσία της Κύπρου είναι κάτι που έμεινε και δε θα ξεπεραστεί ποτέ κληρονομώντας ένα τεράστιο πρόβλημα στην ελληνική πολιτική ζωή.

Στις ένοπλες δυνάμεις έπεσε η σκιά και η ευθύνη για την δικτατορία,που  τα πρώτα μεταπολιτευτικά χρόνια συνέχιζε να υφίσταται.Κάποιες προσπάθειες όπως το κίνημα στο Ναυτικό,το ηρωικό «Βέλος»,η μεμονωμένη δράση αντιχουντικών αξιωματικών δεν απέδωσαν σημαντικούς καρπούς. Οι ένοπλες δυνάμεις δεν ήταν σε θέση να ασκήσουν με αξιοπιστία τον συνταγματικό τους ρόλο, την προάσπιση της ανεξαρτησίας και την εγγύηση της ασφάλειας των συνόρων της Κύπρου. Όταν μετά τον δεύτερο «Αττίλα» ο Καραμανλής ρώτησε τους αρχηγούς αν μπορεί να αντιμετωπιστεί η Τουρκία,η απάντηση ήταν αρνητική.

Η μεταπολίτευση το καλοκαίρι του 1974 που ήλθε μέσα από τις φλόγες του πολέμου στην Κύπρου,η επιστροφή του Καραμανλή,η ομαλή μετάβαση στη Δημοκρατία με την αποκατάσταση των ελευθεριών ήταν ένα μικρό πολιτικό θαύμα για την Ελλάδα εκείνης της εποχής.

Ένα χρόνο μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου,στις 17 Νοεμβρίου 1974, οι Έλληνες, ελεύθεροι προσέρχονταν στις κάλπες.Το κράτος  της ανελευθερίας,της δημοσιονομικής καταστροφής με τις παθογένειες που έφτιαξαν οι δικτάτορες  ακόμη και σήμερα αφήνει τα ίχνη του, με τις αβελτηρίες και τα λάθη που επαναλαμβάνονται σε καιρούς Δημοκρατίας.