Β Α Σ Ι Λ Ε Ι Ο Σ ο Β΄,ο πολεμιστής αυτοκράτορας,β΄ μέρος

 

Ο Βασίλειος στο εσωτερικό – Η σύγκρουση με τους «Δυνατούς»

Μετά την καταστολή των μεγάλων εξεγέρσεων και την επώδυνη εμπειρία της παρ’ ολίγον απώλειας του θρόνου, ο Βασίλειος θέλησε να αντιμετωπίσει ριζικα  ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα στο εσωτερικό της αυτοκρατορίας. Οι μεγάλες αριστοκρατικές οικογένειες, ιδιαίτερα στη Μικρά Ασία, είχαν συγκεντρώσει τεράστιες εκτάσεις γης, πλούτο και επιρροή. Οικογένειες όπως οι Φωκάδες, οι Σκληροί και οι Μαλεΐνοι δεν ήταν απλώς πλούσιοι γαιοκτήμονες.. Ο Βάρδας Φωκάς και ο Βάρδας Σκληρός είχαν κατορθώσει να συγκροτήσουν ισχυρούς στρατούς και να διεκδικήσουν τον ίδιο τον θρόνο.

Κατά τη διάρκεια των αδιάκοπων εκστρατειών του, ο Βασίλειος είχε την ευκαιρία να αντιληφθεί ακόμη περισσότερο τους κινδύνους που έκρυβε η τεράστια δύναμη των μεγάλων γαιοκτημόνων. Οι πλούσιοι αυτοί γαιοκτήμονες, οι λεγόμενοι «Δυνατοί», επέκτειναν συνεχώς τις ιδιοκτησίες τους σε βάρος των φτωχών μικροκαλλιεργητών, αγοράζοντας ή αποκτώντας με διάφορους τρόπους τις περιουσίες τους. Ο Βασίλειος αποφάσισε να νομοθετήσει εναντίον τους.

Ο περιορισμός των «Δυνατών» δεν ήταν μόνο ζήτημα προστασίας των φτωχότερων. Ήταν και ζήτημα πολιτικής επιβίωσης και ενίσχυσης της δική τους εξουσίας. Οι μικροί και μεσαίοι ελεύθεροι ιδιοκτήτες είχαν μεγάλη σημασία για το κράτος. Αποτελούσαν σημαντικό μέρος της φορολογικής του βάσης και συνδέονταν, άμεσα ή έμμεσα, με τη στρατιωτική οργάνωση της αυτοκρατορίας. Όσο περισσότερη γη περνούσε στα χέρια των μεγάλων οικογενειών, τόσο περισσότερο αποδυναμωνόταν η άμεση σχέση των μικρών καλλιεργητών με το κράτος και ενισχυόταν η εξάρτησή τους από τους τοπικούς ισχυρούς.

Η "Νεαρά" του 996

Το 996 ο Βασίλειος θα εκδώσει αυτοκρατορικό νόμο, μια "Νεαρά" εναντίον της επέκτασης των μεγάλων γαιοκτημόνων σε βάρος των μικροκαλλιεργητών.

Το πρόβλημα  δεν είχε αρχίσει επί Βασιλείου. Ήδη οι αυτοκράτορες του 10ου αιώνα, ιδιαίτερα από τον Ρωμανό Α΄ Λεκαπηνό και μετά, είχαν προσπαθήσει με ανάλογους νόμους να εμποδίσουν τους Δυνατούς να αποκτούν τις περιουσίες των φτωχών. Οι νόμοι όμως συχνά παρακάμπτονταν, ενώ με το πέρασμα των χρόνων οι μεγάλες οικογένειες μπορούσαν να επικαλούνται τη μακροχρόνια κατοχή της γης για να διατηρούν τις περιουσίες που είχαν αποκτήσει.

Εδώ ο Βασίλειος έγινε πολύ αυστηρός. Με τη Νεαρά του κατάργησε ουσιαστικά για τους Δυνατούς την προστασία που τους πρόσφερε η παρέλευση της σαρακονταετίας για τις επίμαχες ιδιοκτησίες. Ως κρίσιμο σημείο έθεσε τη νομοθεσία του Ρωμανού Α΄ Λεκαπηνού του 922. Εάν ένας Δυνατός δεν μπορούσε να αποδείξει ότι είχε αποκτήσει νόμιμα τη γη ενός φτωχότερου ιδιοκτήτη, μπορούσε να υποχρεωθεί να την επιστρέψει, ακόμη και αν την κατείχε για πολλές δεκαετίες και χωρίς να λάβει αποζημίωση.

Η πολιτική αυτή επηρέασε και την Εκκλησία. Ο Βασίλειος δεν ήθελε τα μοναστήρια και οι εκκλησιαστικοί οργανισμοί να συγκεντρώνουν συνεχώς μεγάλες εκτάσεις γης σε βάρος των μικρών αγροτών. Με τη Νεαρά του 996 έβαλε περιορισμούς στην απ όκτηση γης από μοναστήρια. Δεν ήταν εναντίον της Εκκλησίας· στόχος του ήταν να εμποδίσει τη συγκέντρωση υπερβολικά μεγάλης περιουσίας και δύναμης στα χέρια λίγων.

Χαρακτηριστικό είναι το περιστατικό με τον Ευστάθιο Μαλεΐνο, έναν από τους πλουσιότερους γαιοκτήμονες της Μικράς Ασίας και άνθρωπο που είχε συνδεθεί με τον Βάρδα Φωκά.Επιστρέφοντας από εκστρατεία στην Ανατολή, ο Βασίλειος φιλοξενήθηκε στα τεράστια κτήματά του. Ο πλούτος και η δύναμη του Μαλεΐνου τον εντυπωσίασαν αλλά και τον ανησύχησαν, καθώς μπορούσε με δικά του μέσα να συντηρήσει τον αυτοκράτορα και τη μεγάλη συνοδεία του.Ο Βασίλειος, έχοντας ακόμη νωπή την εμπειρία των εξεγέρσεων, τον πήρε μαζί του στην Κωνσταντινούπολη, όπου παρέμεινε υπό επιτήρηση μέχρι τον θάνατό του. Στη συνέχεια η μεγάλη περιουσία του περιήλθε στο κράτος.

Το αλληλέγγυον

Περίπου το 1002, ο Βασίλειος προχώρησε ακόμη περισσότερο, επιβάλλοντας στους Δυνατούς το αλληλέγγυον. Με το μέτρο αυτό οι πλούσιοι γαιοκτήμονες επιβαρύνονταν με φορολογικές υποχρεώσεις φτωχότερων φορολογουμένων που αδυνατούσαν να πληρώσουν.

Βασική του επιδίωξη ήταν να αυξήσει τα αποθέματα του θησαυροφυλακίου, ιδιαίτερα σε μια εποχή κατά την οποία ο Βασίλειος προετοιμαζόταν και διεξήγε τον μακροχρόνιο και πολυδάπανο πόλεμο εναντίον των Βουλγάρων.

Οι αντιδράσεις των Δυνατών ήταν μεγάλες. Στο πλευρό τους τάχθηκε ακόμη και ο Πατριάρχης Σέργιος Β΄, ο οποίος προσπάθησε να πετύχει την κατάργηση του μέτρου. Το αλληλέγγυον παρέμεινε σε ισχύ όσο ζούσε ο Βασίλειος. Είναι χαρακτηριστικό ότι μετά τον θάνατό του η πολιτική αυτή άρχισε γρήγορα να εγκαταλείπεται. Το 1028 ο Ρωμανός Γ΄ Αργυρός κατάργησε το αλληλέγγυον, ανακουφίζοντας τους μεγάλους γαιοκτήμονες από αυτή την υποχρέωση.

Οικονομία – Ένας αυτοκράτορας που γέμισε το ταμείο

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία της βασιλείας του Βασιλείου Β΄ ήταν η οικονομική κατάσταση στην οποία άφησε την αυτοκρατορία. Παρά το γεγονός ότι πολεμούσε σχεδόν αδιάκοπα και οι εκστρατείες του απαιτούσαν τεράστια ποσά, κατάφερε να δημιουργήσει μεγάλα οικονομικά αποθέματα.

Ο Βασίλειος ήταν ιδιαίτερα αυστηρός στη διαχείριση των κρατικών χρημάτων. Δεν αγαπούσε την πολυτέλεια και τις υπερβολικές δαπάνες της αυλής. Σε συνδυασμό με τη φορολογική του πολιτική και τα μέτρα απέναντι στους ισχυρούς, το κράτος εξασφάλισε σημαντικά έσοδα. Παράλληλα, οι κατακτήσεις που ακολούθησαν, η επέκταση των συνόρων και η εδραίωση της ειρήνης σε πολλές περιοχές έφεραν νέα έσοδα και οικονομική ευημερία.

Έτσι, παρά τους συνεχείς και πολυδάπανους πολέμους, όταν πέθανε το 1025, ο Βασίλειος Β΄ άφησε γεμάτα τα ταμεία της αυτοκρατορίας.

Οι πόλεμοι του Βασιλείου Β΄

Ένα μεγάλο μέρος της βασιλείας του Βασιλείου Β΄ σημαδεύτηκε από εκτεταμένους και σχεδόν συνεχείς πολέμους. Ο αυτοκράτορας πέρασε μεγάλο μέρος της ζωής του μακριά από την Κωνσταντινούπολη, επικεφαλής στρατιωτικών επιχειρήσεων στα Βαλκάνια, στη Συρία και στον Καύκασο. Ο μεγαλύτερος και πιο μακροχρόνιος από όλους  ήταν ο πόλεμος εναντίον των Βουλγάρων και του ισχυρού ηγεμόνα τους, Σαμουήλ.Ο Βασίλειος έστρεφε το ενδιαφέρον των ισχυρών γαιοκτημόνων προς τις νέες κατακτήσεις και τις νέες γαίες, στα Βαλκάνια και στην Ανατολή. Έτσι τους είχε συμμάχους στις εκστρατείες του και τους αποθάρρυνε από την αγορά γης σε βάρος των μικρών καλλιεργητών.

Αποφασισμένος να μεγαλώσει και να ισχυροποιήσει την αυτοκρατορία, ξεκίνησε μετά την επικράτησή του στους εσωτερικούς αντιπάλους μια συστηματική επεκτατική δράση, εντάσσοντας προοδευτικά στη βυζαντινή κυριαρχία εκτεταμένες περιοχές των Βαλκανίων και του Καυκάσου, ενώ ενίσχυσε και τη βυζαντινή παρουσία στη Νότια Ιταλία.

Στην Ανατολή σημαντική βάση ήταν η Αντιόχεια, η μεγάλη πόλη της Συρίας που είχε ανακαταληφθεί από τους Βυζαντινούς το 969, επί Νικηφόρου Φωκά. Από εκεί το Βυζάντιο μπορούσε να ελέγχει τη βόρεια Συρία και να επεμβαίνει βαθύτερα στην περιοχή.

Το 995, όταν οι Φατιμίδες απείλησαν το Χαλέπι, ο Βασίλειος κινήθηκε με μεγάλη ταχύτητα από τα Βαλκάνια προς τη Συρία και έφτασε ο ίδιος στην περιοχή, αναγκάζοντας τους αντιπάλους να υποχωρήσουν. Η βυζαντινή στρατιωτική δύναμη εμφανιζόταν και πάλι βαθιά στη Συρία, σε περιοχές όπου η αυτοκρατορία είχε δώσει μεγάλους αγώνες ήδη από την εποχή του Ηρακλείου.

Παράλληλα, τμήματα του Καυκάσου, που βρίσκονταν υπό την κυριαρχία ή την επιρροή γεωργιανών και αρμενικών ηγεμονιών, ενσωματώθηκαν σταδιακά στην αυτοκρατορία. Όλα αυτά επιτεύχθηκαν χάρη σε έναν συνδυασμό διπλωματίας και στρατιωτικών επιχειρήσεων, μια πολιτική που επέτρεψε στον Βασίλειο να επεκτείνει σημαντικά τα σύνορα της αυτοκρατορίας.

Στη Νότια Ιταλία ο Βασίλειος ενίσχυσε τις βυζαντινές κτήσεις στην Απουλία και την Καλαβρία, ενώ συνεργάστηκε και με τους Βενετούς για την αντιμετώπιση των μουσουλμανικών επιδρομών. Ο μεγάλος του στόχος όμως ήταν ακόμη πιο φιλόδοξος: η ανακατάληψη της Σικελίας. Το 1025, σε ηλικία περίπου 67 ετών, προετοίμαζε μεγάλη εκστρατεία εναντίον των μουσουλμάνων του νησιού. Ο θάνατός του, τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους, δεν του επέτρεψε να πραγματοποιήσει το τελευταίο μεγάλο στρατιωτικό του σχέδιο.

Για του πολέμους με τους Βούλγαρους και τη μάχη στο Κλειδί διαβάστε....

..https://ellinoniroes.blogspot.com/2026/07/1014.html Λιγότερ

..https://ellinoniroes.blogspot.com/.../1014_01006448668.html