Βασίλειος Β΄, ο αυτοκράτορας-πολεμιστής,Α΄ μέρος

Η πιο γνωστή απεικόνιση του Βασιλείου Β΄ είναι αυτή από ένα εικονογραφημένο Ψαλτήριο. Η εικόνα του αυτοκράτορα είναι χαρακτηριστική. Ο Χριστός από τον ουρανό τοποθετεί το στέμμα στο κεφάλι του, ενώ οι αρχάγγελοι τού παραδίδουν τα σύμβολα της εξουσίας. Ο Βασίλειος παρουσιάζεται κυρίαρχος μέσα σε χρυσό φόντο, πλαισιωμένος από έξι στρατιωτικούς αγίους, ενώ στα πόδια του βρίσκονται υποταγμένοι οι εχθροί του. Με τον τρόπο αυτό επιβάλλει και προβάλλει την εξουσία του τόσο στους υπηκόους του όσο και στους κατανικημένους αντιπάλους του.

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης

Πόσο διαφορετική είναι αυτή η εικόνα από τις γνωστές απεικονίσεις των πρώτων Βυζαντινών αυτοκρατόρων με τη σφαίρα και το σκήπτρο. Από την εικόνα αυτή καταλαβαίνουμε αμέσως ότι έχουμε μπροστά μας έναν πολεμιστή αυτοκράτορα, κάτι απόλυτα συμβατό με ολόκληρη τη ζωή και τη δράση του.

Υπήρξαν και άλλοι σπουδαίοι στρατιωτικοί αυτοκράτορες, όπως ο Ηράκλειος, ο Νικηφόρος Φωκάς και ο Ιωάννης Τσιμισκής. Ο Βασίλειος όμως φαίνεται να τους ξεπερνά. Και δεν είναι μόνο τα μεγάλα πολεμικά του κατορθώματα και η υποταγή των Βουλγάρων. Στα σχεδόν πενήντα χρόνια που βασίλεψε μεγάλωσε και στερέωσε τα σύνορα της αυτοκρατορίας, αντιμετώπισε εσωτερικές εξεγέρσεις και ισχυρούς εχθρούς και παρέδωσε το Βυζάντιο ισχυρότερο από όσο το είχε παραλάβει.

Παράλληλα υπήρξε ικανός διπλωμάτης. Στα χρόνια του πραγματοποιήθηκε ο εκχριστιανισμός των Ρως, ενώ προσπάθησε να περιορίσει τη δύναμη των μεγάλων γαιοκτημόνων και να προστατεύσει τους μικρότερους καλλιεργητές. Και, όσο παράξενο ίσως ακούγεται για έναν αυτοκράτορα που πέρασε τόσο μεγάλο μέρος της ζωής του σε πολέμους και εκστρατείες, η εποχή του υπήρξε περίοδος ακμής και για τα γράμματα και τις τέχνες.

Το μεγάλο του λάθος ήταν ότι δεν φρόντισε για τη διαδοχή του. Δεν παντρεύτηκε, δεν απέκτησε παιδιά και, όταν πέθανε το 1025, άφησε πίσω του μια πανίσχυρη αυτοκρατορία, χωρίς όμως έναν αντίστοιχα ισχυρό διάδοχο που θα μπορούσε να συνεχίσει το έργο του.

Το Βυζάντιο,όπως ήταν,όταν πέθανε ο Βασίλειος ο Β΄

 Από τον Νικηφόρο Φωκά και τον Τσιμισκή στον νεαρό αυτοκράτορα-Τα πρώτα χρόνια του Βασιλείου

Το 963 μ.Χ. πεθαίνει αιφνίδια ο αυτοκράτορας Ρωμανός Β΄. Ο μεγαλύτερος γιος του, ο Βασίλειος, ήταν μόλις πέντε ετών, ενώ ο μικρότερος αδελφός του, Κωνσταντίνος, ήταν περίπου τριών. Η αδελφή τους Άννα είχε γεννηθεί μόλις δύο ημέρες πριν από τον θάνατο του πατέρα τους.Η μητέρα τους, Θεοφανώ, μια ιδιαίτερα δυναμική και πολιτικά επιδέξια γυναίκα, βρέθηκε ξαφνικά με δύο ανήλικους αυτοκράτορες. Λίγους μήνες αργότερα παντρεύτηκε τον μεγάλο στρατηγό Νικηφόρο Φωκά, που μόλις είχε ανακαταλάβει την Κρήτη από του 961. Ο Φωκάς στέφθηκε αυτοκράτορας, ενώ τα δικαιώματα του Βασιλείου και του Κωνσταντίνου στον θρόνο διατηρήθηκαν.

Ο μικρός Βασίλειος θα μεγαλώσει  στη σκιά δύο μεγάλων  αυτοκρατόρων, του Νικηφόρου Φωκά και κατόπιν του Ιωάννη Τσιμισκή, αλλά και μέσα σε ένα περιβάλλον ανατροπών, δολοφονιών και συνωμοσιών, στις οποίες πρωταγωνίστρια ήταν  η ίδια η μητέρα του. Το 969 ο Νικηφόρος Φωκάς δολοφονήθηκε και την εξουσία κατέλαβε ο Ιωάννης Τσιμισκής.Όταν πέθανε και ο Τσιμισκής, το 976, ο Βασίλειος ήταν πλέον περίπου δεκαοκτώ ετών και μπορούσε να αναλάβει ο ίδιος την εξουσία.Στα χρόνια εκείνα της νεότητας ο Βασίλειος δεν έδειχνε ότι θα γινόταν ο στιβαρός και αποφασιστικός αυτοκράτορας των επόμενων ετών.Αν και ευφυής,ενδιαφερόταν περισσότερο για τις διασκεδάσεις και το κυνήγι.

Για μια δεκαετία περίπου ο παρακοιμώμενος Βασίλειος Λεκαπηνός θα ασκούσε ουσιαστικά τη διοίκηση στο όνομά του, ενώ παράλληλα είχαν ήδη εκδηλωθεί στασιαστικές κινήσεις από τον Βάρδα Σκληρό. Την ίδια περίοδο η κατάσταση στα σύνορα γινόταν όλο και πιο δύσκολη. Στην Ανατολή συνεχιζόταν η αντιπαράθεση με τις μουσουλμανικές δυνάμεις, ενώ στα Βαλκάνια οι Βούλγαροι, εκμεταλλευόμενοι τις εσωτερικές αναταραχές του Βυζαντίου, είχαν επεκτείνει σημαντικά την κυριαρχία τους σε περιοχές που προηγουμένως ελέγχονταν από την αυτοκρατορία.

Το 985 αποτελεί ουσιαστικά το σημείο από το οποίο ο Βασίλειος Β΄ ανέλαβε προσωπικά τα ηνία της αυτοκρατορίας. Για να γίνει όμως πραγματικός κυρίαρχός της, θα έπρεπε να δώσει έναν σκληρό αγώνα, που θα σημάδευε ολόκληρη τη μετέπειτα ζωή και τον τρόπο διακυβέρνησής του. Πρώτα έπρεπε να απομακρύνει τον πανίσχυρο παρακοιμώμενο Βασίλειο Λεκαπηνό, που μέχρι τότε ασκούσε ουσιαστικά τη διοίκηση στο όνομά του, αλλά και να κρατήσει τον αδελφό του Κωνσταντίνο μακριά από την ουσιαστική διακυβέρνηση.

Ο παρακοιμώμενος ήταν έμπειρος, πανίσχυρος και μηχανορράφος. Είχε αναμειχθεί  στις συνωμοσίες και δολοφονίες και δεν ήταν καθόλου δημοφιλής στον λαό.. Ο νεαρός Βασίλειος όμως δεν ήταν πλέον διατεθειμένος να κυβερνά κάποιος άλλος στο όνομά του. Το 985 τον απομάκρυνε οριστικά από την εξουσία και ανέλαβε ο ίδιος τη διακυβέρνηση.

 Η μάχη με την στρατιωτική αριστοκρατία

Η πιο δύσκολη όμως κατάσταση που θα αντιμετώπιζε ήταν οι πανίσχυροι στρατηγοί και αριστοκράτες, που διέθεταν τεράστια δύναμη και ήταν έτοιμοι να αμφισβητήσουν ακόμη και τον θρόνο του. Στην παράδοση του Βυζαντίου τέτοιες καταστάσεις δεν ήταν ασυνήθιστες, ιδιαίτερα όταν στον θρόνο βρισκόταν ένας νέος και άπειρος αυτοκράτορας. Ισχυροί στρατηγοί, έχοντας μεγάλη περιουσία και επιρροή στον στρατό, μπορούσαν εύκολα να θεωρήσουν ότι είχαν και οι ίδιοι δικαίωμα στον αυτοκρατορικό θρόνο. Άλλωστε, ο ίδιος ο Βασίλειος είχε μεγαλώσει βλέποντας  τον Νικηφόρο Φωκά και τον Ιωάννη Τσιμισκή, να καταλαμβάνουν την αυτοκρατορική εξουσία.

Ο Βασίλειος λοιπόν παράλληλα με τους εξωτερικούς εχθρούς , έπρεπε  να επιβάλει την εξουσία του στο εσωτερικό της ίδιας του της αυτοκρατορίας.Η  απειλή θα προερχόταν από δύο μέλη της πανίσχυρης στρατιωτικής αριστοκρατίας της Μικράς Ασίας, τον Βάρδα Σκληρό και τον Βάρδα Φωκά. Οι δύο άνδρες, αν και υπήρξαν αντίπαλοι μεταξύ τους, θα προχωρούσαν σε ανοιχτές εξεγέρσεις εναντίον της κεντρικής εξουσίας.

Οι εξεγέρσεις αυτές φαίνεται πως τον  επηρέασαν βαθιά τον χαρακτήρα του και κυρίως τον τρόπο με τον οποίο θα κυβερνούσε από εκεί και πέρα. Είχε πλέον καταλάβει από πρώτο χέρι πόσο επικίνδυνος μπορούσε να γίνει ένας στρατηγός όταν συγκέντρωνε στα χέρια του μεγάλη στρατιωτική δύναμη, πλούτο και προσωπική επιρροή.

Χαρακτηριστική είναι η διήγηση του ιστορικού Μιχαήλ Ψελλού. Σύμφωνα με αυτήν, μετά την ήττα του ο Βάρδας Σκληρός έδωσε στον αυτοκράτορα μια σειρά από συμβουλές για το πώς θα μπορούσε να διατηρήσει την εξουσία του. Τον συμβούλεψε να μην επιτρέπει στους στρατηγούς και στους ισχυρούς αξιωματούχους να αποκτούν υπερβολική δύναμη και πλούτο, να απομακρύνει όσους γίνονταν υπερβολικά φιλόδοξοι, να κρατά κλειστά τα σχέδιά του και να εμπιστεύεται μόνο λίγους ανθρώπους.

Η αποτυχία στη Βουλγαρία

Ο εικοσιεπτάχρονος Βασίλειος, με το που ανέλαβε προσωπικά τη διακυβέρνηση, εξόρισε τον Λεκαπηνό και, με την απειρία που ακόμη είχε, προσπάθησε να πετύχει μια γρήγορη επιτυχία απέναντι στους επικίνδυνους Βουλγάρους. Η εκστρατεία όμως που θα οργανώσει το 986, στην οποία ο ίδιος τέθηκε επικεφαλής, θα καταλήξει σε αποτυχία. Πολιόρκησε τη Σαρδική, τη σημερινή Σόφια, χωρίς όμως να καταφέρει να την καταλάβει και αναγκάστηκε να διατάξει την επιστροφή του στρατού.

Κατά την επιστροφή, στις ορεινές διαβάσεις της Πύλης του Τραϊανού, θα δεχτεί αιφνιδιαστική επίθεση από τον Βούλγαρο ηγέτη Σαμουηλ και θα υποστεί βαριά ήττα με μεγάλες απώλειες. Ο ίδιος ο Βασίλειος θα καταφέρει με δυσκολία να διαφύγει. Ήταν η πρώτη μεγάλη προσωπική στρατιωτική αποτυχία του και ένα σκληρό μάθημα για τον νεαρό αυτοκράτορα.

         

Συμμαχία με τους Ρώσους-Εκχριστιανισμός 

Με την επιστροφή του από την αποτυχημένη εκστρατεία στη Βουλγαρία, ο Βασίλειος θα βρεθεί αντιμέτωπος με μια ακόμη μεγαλύτερη απειλή για την εξουσία του. Οι δύο ισχυρότεροι στρατηγοί της Μικράς Ασίας, ο Βάρδας Σκληρός και ο Βάρδας Φωκάς, θεώρησαν ότι τώρα ήταν η κατάλληλη ευκαιρία να αμφισβητήσουν την εξουσία του νόμιμου αυτοκράτορα. Η βαριά ήττα του στη Βουλγαρία είχε κλονίσει το κύρος του και έδειχνε να τους προσφέρει την ευκαιρία που περίμεναν.

Οι δύο άνδρες ήρθαν αρχικά σε συνεννόηση, όμως η συνεργασία τους δεν κράτησε πολύ. Ο Φωκάς παραμέρισε τον Σκληρό και ανέλαβε μόνος του την εξέγερση, έχοντας σημαντική υποστήριξη από στρατεύματα και ισχυρές οικογένειες της Μικράς Ασίας. Η κατάσταση για τον Βασίλειο γινόταν πλέον εξαιρετικά επικίνδυνη, καθώς ο Φωκάς ανακηρύχθηκε αυτοκράτορας και οι δυνάμεις του άρχισαν να κινούνται προς την Κωνσταντινούπολη.

 Ο Βασίλειος αναγκάστηκε να αναζητήσει βοήθεια από τον πρίγκιπα Βλαδίμηρο του Κιέβου,τον ηγέτη των Ρως που κυβερνούσε στη σημερινή Ουκρανία. Ο Βλαδίμηρος συμφώνησε να του στείλει ένα ισχυρό σώμα περίπου 6.000 πολεμιστών, ζητώντας όμως ως αντάλλαγμα κάτι εξαιρετικά σημαντικό: να παντρευτεί την αδελφή του αυτοκράτορα, Άννα την Πορφυρογέννητη αλλά και να βαπτιστεί ο ίδιος χριστιανός και να εκχριστιανίσει τον λαό του.

Οι σχέσεις ανάμεσα στο Βυζάντιο και τους Ρως δεν ξεκινούσαν βέβαια από την εποχή του Βασιλείου. Ήδη από την εποχή της πριγκίπισσας Όλγας του Κιέβου είχαν γίνει σημαντικά βήματα προσέγγισης. Η Όλγα είχε ασπαστεί τον χριστιανισμό και επισκέφθηκε την Κωνσταντινούπολη τον 10ο αιώνα, όπου έγινε δεκτή με ιδιαίτερες τιμές από τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Ζ΄ Πορφυρογέννητο. Η προσπάθειά της όμως να εδραιώσει τον χριστιανισμό στους Ρως δεν είχε ακόμη γενικευμένο αποτέλεσμα.

Για τον Βασίλειο η απόφαση δεν ήταν εύκολη. Μια πορφυρογέννητη Βυζαντινή πριγκίπισσα δεν δινόταν εύκολα ως σύζυγος σε έναν ξένο ηγεμόνα που οι Βυζαντινοί θεωρούσαν ακόμη «βάρβαρο».Το ίδιο απρόθυμη και αρνητική ήταν η αδελφή του,στη δύσκολη όμως θέση που βρισκόταν ο Βασίλειος αναγκάστηκε να δεχτεί.

.Με τη βοήθεια των Ρως οι στασιαστές ηττήθηκαν και ο αυτοκράτορας ήταν αναγκασμένος να στείλει την αδερφή του στο Κίεβο.Ο γάμος όμως με την Άννα καθυστερούσε. Σύμφωνα με μία από τις επικρατέστερες ερμηνείες, ο Βλαδίμηρος, θεωρώντας ότι ο Βασίλειος δεν τηρούσε τη συμφωνία, κατέλαβε τη βυζαντινή Χερσώνα στην Κριμαία και με τον τρόπο αυτό πίεσε τον αυτοκράτορα να εκπληρώσει την υπόσχεσή του.

Για τον Ρώσο ηγεμόνα ένας βασιλικός γάμος με μια πορφυρογέννητη πριγκίπισσα σήμαινε πολλά. Πάνω απ’ όλα του έδινε μεγάλη αίγλη και κύρος και νομιμοποιούσε ακόμη περισσότερο τη δική του εξουσία. Η πριγκίπισσα Άννα τελικά, συνοδευόμενη από πολυμελή βυζαντινή αντιπροσωπεία, έφθασε στη Χερσώνα, όπου πραγματοποιήθηκε ο γάμος, και στη συνέχεια ακολούθησε τον Βλαδίμηρο στο Κίεβο. Ήταν ένα ακόμη χαρακτηριστικό παράδειγμα της λεγόμενης «διπλωματίας των γάμων».Μόνο που εδώ είχαμε και θρησκευτική διπλωματία. Γιατί ο γάμος αυτός συνδέθηκε με τη βάπτιση του Βλαδίμηρου και την ουσιαστική μεταστροφή των Ρως από τις παγανιστικές λατρείες στον χριστιανισμό. Μια στρατιωτική και δυναστική συμφωνία κατέληξε έτσι να έχει τεράστιες θρησκευτικές και ιστορικές συνέπειες.

Οι επώδυνες αυτές εμπειρίες θα αλλάξουν τον Βασίλειο. Θα τον μετατρέψουν σε έναν αυστηρό, αποφασιστικό και ιδιαίτερα δύσπιστο ηγέτη, αποφασισμένο να διατηρήσει τη θέση του απρόσβλητη και να αφοπλίσει ή να εξουδετερώσει κάθε δύναμη που μπορούσε να απειλήσει την εξουσία του. Οι εξεγέρσεις των μεγάλων στρατηγών τού είχαν δείξει πόσο εύκολα ένας ισχυρός στρατιωτικός ή μια μεγάλη αριστοκρατική οικογένεια μπορούσε να στραφεί ακόμη και εναντίον του ίδιου του αυτοκράτορα.

Τώρα μπορούσε πλέον να αφιερωθεί στην αντιμετώπιση των εξωτερικών εχθρών της αυτοκρατορίας, αλλά και στο εσωτερικό έργο της διακυβέρνησης. Γνώριζε πολύ καλά πλέον ότι η δύναμη της αυτοκρατορίας δεν εξαρτιόταν μόνο από τις νίκες στα πεδία των μαχών, αλλά και από την ισχυρή κεντρική εξουσία, τον έλεγχο των μεγάλων αριστοκρατικών οικογενειών, την οικονομία και έναν ισχυρό στρατό, πιστό πρώτα απ’ όλα στον ίδιο τον αυτοκράτορα.

Ποιος ήταν ο Βασίλειος ο Β΄ 

Ο Μιχαήλ Ψελλός σπουδαίος Βυζαντινός λόγιος, φιλόσοφος, ιστορικός και χρονογράφος του 11ου αιώνα ήταν ακόμη παιδί, περίπου επτά ετών, όταν το 1025 πέθανε ο Βασίλειος Β΄.Μπορεί να μην τον γνώρισε,ανήκε  όμως στη γενιά που μεγάλωσε στη σκιά του Βουλγαροκτόνου, όταν η μνήμη του ήταν ακόμη ζωντανή στην Κωνσταντινούπολη.

Αρκετές δεκαετίες αργότερα, στη Χρονογραφία του, ο Ψελλός μάς άφησε μια από τις πιο ζωντανές περιγραφές του Βασιλείου. Δεν περιγράφει μόνο τον αυτοκράτορα και τον τρόπο με τον οποίο κυβερνούσε, αλλά ακόμη το πρόσωπο, το σώμα, το βλέμμα, τις κινήσεις και τις καθημερινές του συνήθειες. Μέσα από την αφήγησή του εμφανίζεται ένας άνθρωπος λιτός, αυστηρός και δύσπιστος, που είχε εγκαταλείψει τις απολαύσεις της νεότητάς του και είχε αφιερώσει σχεδόν ολόκληρη τη ζωή του στη διακυβέρνηση και στον πόλεμο:

“… Στους περισσότερους ανθρώπους της γενιάς μας έδινε την εντύπωση του στρυφνού και άξεστου στη συμπεριφορά ανθρώπου, οξύθυμου, επίμονου, λιτοδίαιτου, που αποστρέφονταν κάθε είδους μαλθακότητα. Εγώ ο ίδιος συμπέρανα πως δεν ήταν καθόλου έτσι κατ΄ αρχάς, αλλά από μια ζωή φιλήδονη και τρυφηλή, μεταβλήθηκε σε άνθρωπο ενεργητικότατο, σα να εστύφησαν το χαρακτήρα του οι περιστάσεις, και αποδυνάμωσαν τη χαυνότητα.

Όταν ο αυτοκράτορας Βασίλειος αντιλήφθηκε την ποικιλομορφία των διοικητικών καθηκόντων, απαρνήθηκε κάθε μαλθακότητα. Περιφρόνησε κάθε κόσμημα σωματικό. Ούτε στόλιζε καδένες το δέρμα του, ούτε με τιάρες τα μαλλιά του, ούτε λαμπροντυνόταν με καταπόρφυρες χλαμύδες. Πέταξε μακριά τα περιττά δαχτυλίδια, και όλες τις πολύχρωμες εσθήτες, παρουσιάζονταν πάντα σκεπτικός και περίφροντις.

Και ενώ άφησε τον ομομήτριό του αδελφό Κωνσταντίνο να απολαμβάνει την ομορφιά των λειμώνων και τις τέρψεις των κυνηγίων και των λουτρών ο ίδιος έσπευσε στα σύνορα για να απαλλάξει την αυτοκρατορία από τους πέριξ εχθρούς.

Τα μάτια του ήταν χαρωπά και ακτινοβολούσαν. Τα φρύδια του ήταν μικρά και όχι αγριωπά, τοξωτά προς τα πάνω τόνωναν την περηφάνια του. Τα μάτια του πάλι δεν ήταν βαθιά μέσα στο πρόσωπο, πράγμα που δήλωνε πανουργία και βιαιότητα, ακτινοβολούσαν με αρρενωπή λάμψη. Το πρόσωπό του ήταν σα να είχε χαραχτεί γύρω από το κέντρο ενός τέλειου κύκλου κι ενωνόταν με τους ώμους με ένα εύρωστο όχι πολύ μακρύ αυχένα. Το στέρνο του πάλι ούτε προεξείχε ούτε βαθούλωνε, αλλά είχε μια συμμετρία διαστάσεων. Το ύψος του ήταν κατά τι λιγότερο του μετρίου αλλά με αρμονική αναλογία του έδινε μια στάση ευθυτενή.

Αν κάποιος τον συναντούσε πεζό έμοιαζε με ένα κοινό άνθρωπο από τους γύρω μας. Πάνω στη σέλα όμως έδινε την εντύπωση ενός αγάλματος από αριστοτέχνη γλύπτη. Κι όταν κρατούσε τα χαλινάρια του αλόγου, εφορμούσε επιτιθέμενος έμενε αλύγιστος άκαμπτος είτε κατηφόριζε είτε ανηφόριζε. Όταν πάλι επιθεωρούσε το άλογό του, μπορούσε να τινάζεται ψηλά σα να είχε φτερά, ιππεύοντας και αφιππεύοντας με την ίδια μεγαλοπρέπεια.

Στη γηρατειά του αραίωσε κάπως το γένι κάτω απ΄ το σαγόνι. Οι τρίχες όμως από τις παρειές μάκρυναν πολύ, πύκνωσαν και πλήθυναν, φαινόταν πως είχε γένια παντού. Συνήθιζε μάλιστα να τα περιστρέφει με τα δάχτυλά του όταν έβραζε από θυμό ή έδινε ακροάσεις ή συλλογιζόταν κάτι βαθιά.

Συνήθιζε να βάζει τα χέρια του στα ισχία οσάκις λύγιζε τους αγκώνες. Δεν μιλούσε με ευχέρεια, ούτε επεξεργαζόταν τους λόγους του, ούτε έδινε μήκος κατάλληλο στις φράσεις του, κι έκανε ολιγόλεπτες παύσεις ανάμεσά τους σα να μιλούσε κάποιος χωριάτης και όχι ένας μορφωμένος άνδρας. Δεν γελούσε μάλιστα, αλλά κάγχαζε με έναν τρόπο που έκανε όλο το σώμα του να συσπάται…”.

Ο Βασίλειος στρατιώτης – Ο αυτοκράτορας των εκστρατειών

Ο Βασίλειος Β΄ υπήρξε πάνω απ’ όλα ένας πολεμιστής αυτοκράτορας. Ένα μεγάλο μέρος της ζωής του το πέρασε μακριά από την Κωνσταντινούπολη, στα στρατόπεδα και στα πεδία των μαχών. Δεν ήταν ο αυτοκράτορας που παρέμενε ασφαλής στο παλάτι και ανέθετε στους στρατηγούς του τη διεξαγωγή των πολέμων. Ο ίδιος ήθελε να είναι επικεφαλής, να έχει τον έλεγχο και την ευθύνη των επιχειρήσεων. Δεν ήθελε πλέον να εξαρτάται από έναν πανίσχυρο στρατηγό που θα μπορούσε κάποια στιγμή να στραφεί εναντίον του. Ήθελε ο στρατός να υπακούει πρώτα στον ίδιο τον αυτοκράτορα. Έλεγχε προσωπικά τις επιχειρήσεις και εμπιστευόταν συγκεκριμένους στρατηγούς, χωρίς όμως να τους επιτρέπει εύκολα να αποκτήσουν ανεξέλεγκτη δύναμη.

Η μεγάλη ήττα που γνώρισε στην αρχή της βασιλείας του, στην Πύλη του Τραϊανού το 986, αποτέλεσε ένα σημαντικό μάθημα. Με τα χρόνια απέκτησε μεγάλη στρατιωτική εμπειρία και έγινε περισσότερο προσεκτικός και μεθοδικός. Κατάλαβε ότι οι πόλεμοι δεν κερδίζονταν μόνο με μεγάλες μάχες, αλλά και με πειθαρχία, σωστή προετοιμασία, ανεφοδιασμό και επιμονή.

Ήταν ιδιαίτερα απαιτητικός από τους στρατιώτες του, αλλά πρώτα απ’ όλα ήταν απαιτητικός από τον ίδιο του τον εαυτό. Μοιραζόταν μαζί τους τις κακουχίες των εκστρατειών, τις μεγάλες πορείες, το κρύο και τις δύσκολες συνθήκες. Γι’ αυτό και απέκτησε μεγάλο κύρος και σεβασμό ανάμεσα στους άνδρες του.

Ο πόλεμος για τον Βασίλειο δεν ήταν μια σειρά από εντυπωσιακές νίκες.Ήταν  ένας αγώνας φθοράς, υπομονής και επιμονής. Μπορούσε να πολεμά τον ίδιο αντίπαλο για χρόνια, να καταλαμβάνει σταδιακά φρούρια και περάσματα και να επιστρέφει ξανά και ξανά μέχρι να πετύχει τον στόχο του. Αυτό θα φανεί περισσότερο από οπουδήποτε αλλού στον μακροχρόνιο αγώνα του εναντίον των Βουλγάρων.

Ο πόλεμος  ήταν πραγματικό του περιβάλλον, όχι το παλάτι και η πολυτέλεια της αυτοκρατορικής αυλής. Η εικόνα του έφιππου Βασιλείου προκαλούσε δέος και είναι ίσως αυτή που ταιριάζει περισσότερο στον χαρακτήρα και σε ολόκληρη τη ζωή του. Πάνω στο άλογο, ανάμεσα στους στρατιώτες του και καθ’ οδόν για μια ακόμη εκστρατεία.

 

Συνεχίζεται...