Η Μάχη στο Δραγατσάνι,β΄ μέρος
Η αποτίμηση και τα συμπεράσματα της μάχης
Η ήττα στο Δραγατσάνι δεν αποτέλεσε απλώς το τέλος μιας μάχης· σηματοδότησε ουσιαστικά το τέλος της επανάστασης του Αλέξανδρου Υψηλάντη στη Μολδοβλαχία. Ο επαναστατικός στρατός διαλύθηκε και όλες οι προσπάθειες του Υψηλάντη να ανασυντάξει τις δυνάμεις του έπεσαν στο κενό. Ύστερα από τρεισήμισι μήνες σκληρών δοκιμασιών, θυσιών και συνεχών πορειών, ο αγώνας στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες είχε πλέον σβήσει.
Το επαναστατικό κίνημα στη Μολδοβλαχία, παρά την τελική του αποτυχία, προσέφερε σημαντικές υπηρεσίες στον Αγώνα των Ελλήνων. Για αρκετούς μήνες συγκέντρωσε την προσοχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας αλλά και των Μεγάλων Δυνάμεων, οι οποίες παρακολουθούσαν με ανησυχία τις εξελίξεις στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες.Έναν μήνα αργότερα, τον Μάρτιο του 1821, όταν ξέσπασε η Επανάσταση στον Μοριά, δεν δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή από την οθωμανική διοίκηση και αρχικά θεωρήθηκε ένα τοπικό, περιφερειακό γεγονός που σύντομα θα καταστελλόταν. Με τον τρόπο αυτό δόθηκε πολύτιμος χρόνος στους Έλληνες της Πελοποννήσου και της Ρούμελης να οργανώσουν τις δυνάμεις τους, να καταλάβουν στρατηγικές θέσεις και να εδραιώσουν την Επανάσταση
Τα απομεινάρια των επαναστατικών δυνάμεων διασκορπίστηκαν σε μικρές ομάδες, έχοντας ως μοναδικό στόχο την επιβίωση και τη σωτηρία. Κυνηγημένοι από τις οθωμανικές δυνάμεις, εξουθενωμένοι από τις κακουχίες και απογοητευμένοι από την κατάρρευση του κινήματος, πολλοί σκοτώθηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν. Άλλοι χάθηκαν στην προσπάθειά τους να διαφύγουν, ενώ λίγοι μόνο κατόρθωσαν να περάσουν στη Ρωσία, στην Αυστρία ή να κινηθούν νοτιότερα προς τον ελλαδικό χώρο, όπου η Επανάσταση ήταν στο αρχικό της στάδιο.
Η ήττα αυτή συνήθως αποτιμάται κυρίως μέσα από το πρίσμα της αυτοθυσίας των νεαρών Ιερολοχιτών, οι οποίοι, γεμάτοι πατριωτισμό και ενθουσιασμό, έδωσαν έναν μεγάλο αγώνα. Πέρα όμως από αυτή τη διάσταση, υπάρχουν και πολλές άλλες πλευρές της μάχης που χρήζουν ανάλυσης και εξήγησης.
γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης
Η πρώτη και βασικότερη διαπίστωση αφορά την αδυναμία της ηγεσίας του Υψηλάντη να επιβληθεί και να ομογενοποιήσει το πράγματι πολυεθνικό και ετερόκλητο στράτευμα που είχε στη διάθεσή του. Η απουσία του από το άμεσο πεδίο της μάχης, πρακτική που ήταν συνηθισμένη για τους αρχηγούς της εποχής, αλλά και η έλλειψη σαφούς ιεραρχίας συνέβαλαν στην κακοδιοίκηση και κατ’ επέκταση στην απουσία πειθαρχίας, συνοχής και αποτελεσματικού συντονισμού. Το σημαντικό λάθος του ήταν ότι δεν βρισκόταν ο ίδιος στην εμπροσθοφυλακή ή τουλάχιστον δεν είχε ορίσει τον έμπιστο και ικανό Γεωργάκη Ολύμπιο.
Ο ίδιος ο Ιερός Λόχος, το μοναδικό τακτικό σώμα του επαναστατικού στρατού, δεν ήταν ακόμη ετοιμοπόλεμος ούτε διέθετε την υποστήριξη των κατάλληλων μονάδων που θα του επέτρεπαν να αναπτυχθεί και να δράσει αποτελεσματικά. Στη μάχη αναγκάστηκε να εμπλακεί χωρίς να υπάρχει κανένα εναλλακτικό σχέδιο. Όλα ξεκίνησαν από την αυθαίρετη και απερίσκεπτη ενέργεια του Καραβιά να προκαλέσει την ανοικτή σύγκρουση χωρίς διαταγή και χωρίς κανένα σχέδιο συνεργασίας με τα υπόλοιπα τμήματα. Αποτέλεσμα ήταν να δημιουργηθεί μια αλυσίδα αρνητικών εξελίξεων από την οποία τα υπόλοιπα σώματα δεν μπορούσαν πλέον να απεμπλακούν.
Όλο το επαναστατικό εγχείρημα του Υψηλάντη αντιμετώπιζε σοβαρές δυσκολίες ήδη από τον Φεβρουάριο του 1821, όταν διέβη τον Προύθο και κήρυξε την επανάσταση. Η τελική αναμέτρηση στο Δραγατσάνι δεν πραγματοποιήθηκε σε περίοδο ανόδου της επαναστατικής δυναμικής, αλλά σε μια φάση κατά την οποία είχαν ήδη εμφανιστεί σαφή σημάδια υποχώρησης και ατονίας. Η αποκήρυξη του κινήματος από τον τσάρο Αλέξανδρο Α΄, η είσοδος των οθωμανικών στρατευμάτων στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, καθώς και η απροθυμία μεγάλου μέρους του τοπικού πληθυσμού να στηρίξει ενεργά την επανάσταση, συνέβαλαν καθοριστικά σε αυτή την εξέλιξη.
Η καθυστέρηση στη διεξαγωγή της μάχης, οι μεγάλες πορείες που είχαν προηγηθεί, η αναμονή εξελίξεων και εξωτερικής βοήθειας, αλλά και η γενικότερη κόπωση των επαναστατικών δυνάμεων δείχνουν ότι η σύγκρουση στο Δραγατσάνι δεν δόθηκε ούτε στον κατάλληλο χρόνο ούτε υπό ευνοϊκές προϋποθέσεις. Αντίθετα, αποτέλεσε μια μάχη που επιβλήθηκε από την πίεση των περιστάσεων και όχι από έναν προσεκτικό στρατηγικό σχεδιασμό.
Ο πρώτος τακτικός στρατός της Ελληνικής Επανάστασης, αποτελούμενος κυρίως από νέους σπουδαστές και ιδεολόγους εθελοντές, αφανίστηκε σχεδόν ολοκληρωτικά στα πεδία του Δραγατσανίου. Η θυσία του όμως δεν πήγε χαμένη. Το παράδειγμα της αυτοθυσίας, της πειθαρχίας και της αφοσίωσης των Ιερολοχιτών πέρασε στην ιστορία ως ένα από τα λαμπρότερα σύμβολα ηρωισμού του Αγώνα του 1821 και ενέπνευσε τις επόμενες γενιές Ελλήνων που συνέχισαν να μάχονται για την ελευθερία.
Το τέλος του Αλέξανδρου Υψηλάντη
Μέσα στο κλίμα πανικού και αποσύνθεσης που επικράτησε μετά την ήττα στο Δραγατσάνι, υπήρχε πλέον σοβαρός κίνδυνος ακόμη και για τη ζωή του Αλέξανδρου Υψηλάντη. Οι Οθωμανοί τον είχαν επικηρύξει προσφέροντας σημαντικό χρηματικό ποσό για τη σύλληψή του, ενώ κυκλοφορούσαν φήμες ότι ακόμη και άνθρωποι του στενού περιβάλλοντός του ήταν πρόθυμοι να τον προδώσουν προκειμένου να εξασφαλίσουν την αμοιβή ή τη δική τους σωτηρία.
Απογοητευμένος από την κατάρρευση του κινήματος και αντιλαμβανόμενος ότι κάθε προσπάθεια συνέχισης του αγώνα στη Μολδοβλαχία ήταν πλέον μάταιη, ο Υψηλάντης κατέφυγε στη Μονή Σέσκου. Σκοπός του ήταν να περάσει στην Αυστρία και από εκεί να μεθοδεύσει την κάθοδό του στον Μοριά για να ηγηθεί της Επανάστασης.
Πριν αναχωρήσει, αποχαιρέτησε με ιδιαίτερη συγκίνηση τον πιο πιστό και αφοσιωμένο συνεργάτη του, τον Γεωργάκη Ολύμπιο. Οι δύο άνδρες αντάλλαξαν την υπόσχεση ότι θα συναντιούνταν ξανά στην ελεύθερη Ελλάδα για να συνεχίσουν μαζί τον Αγώνα. Η υπόσχεσή τους δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ. Ο Γεωργάκης Ολύμπιος θα έβρισκε λίγο αργότερα ηρωικό θάνατο στη Μονή Σέκου, ενώ ο Αλέξανδρος Υψηλάντης θα κατέληγε στις αυστριακές φυλακές, όπου οι κακουχίες θα κλόνιζαν ανεπανόρθωτα την υγεία του, οδηγώντας τον πρόωρα στον θάνατο. Έτσι, οι δύο πρωταγωνιστές της επανάστασης στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες δεν θα συναντιούνταν ποτέ ξανά.
Ακολούθησε μυστικές διαπραγματεύσεις μεταξύ Αυστριακών και Ρώσων σχετικά με την τύχη το πρίκγιπα.Οι Ρώσοι πρότειναν να του επιτραπεί να φτάσει στο Αμβούργο και να ακολουθήσει τον δρόμο της εξορίας,όμως ο Μέτερνιχ τον ήθελε στο κελί.Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης και η συνοδεία του, ανάμεσά τους δύο από τα αδέλφια του και στενοί συνεργάτες του, παγιδεύτηκαν από τις αυστριακές αρχές και φυλακίστηκαν στο φρούριο του Μούνκατς (Munkács), στο σημερινό Μουκάτσεβο της δυτικής Ουκρανίας.
Στις ίδιες φυλακές κρατούνταν και άλλοι γνωστοί πολιτικοί κρατούμενοι και επαναστάτες της Ευρώπης. Στους Έλληνες, όμως, οι αρχές επέτρεπαν να προαυλίζονται μόνο κατά τη διάρκεια της νύχτας, ώστε να μην έρχονται σε επαφή με τους υπόλοιπους κρατουμένους.
Ο Υψηλάντης παρέμεινε φυλακισμένος για περίπου έξι χρόνια.Κατά τη διάρκεια της φυλάκισής του, αρνήθηκε δύο φορές να αποδράσει.Όταν ο αδελφός του Δημήτριος οργάνωσε σχέδιο απόδρασης, ο Υψηλάντης το απέρριψε. Στους έκπληκτους συνεργάτες του απάντησε ότι δεν μπορούσε να παραβιάσει τον λόγο της στρατιωτικής του τιμής, τον οποίο είχε δώσει στους δεσμώτες του. Παράλληλα, δεν ήταν διατεθειμένος να θέσει σε κίνδυνο τους συντρόφους του που κρατούνταν μαζί του, γνωρίζοντας ότι οι αυστριακές αρχές θα ξεσπούσαν επάνω τους την εκδίκησή τους.
Όταν αποφυλακίστηκε, τον Νοέμβριο του 1827, η υγεία του ήταν πλέον σοβαρά κλονισμένη από τις κακουχίες και τις στερήσεις της μακράς κράτησής του. Πέθανε δύο μήνες αργότερα, στις 19 Ιανουαρίου 1828, στη Βιέννη, σε ηλικία μόλις 36 ετών.
Ως τελευταία του επιθυμία ζήτησε να ταριχευθεί η καρδιά του και να μεταφερθεί στην αγαπημένη του πατρίδα, την οποία δεν πρόλαβε να δει ελεύθερη.Την επιθυμία του πραγματοποίησε ο αδελφός του Γεώργιος, ο οποίος φρόντισε ώστε η καρδιά του Αλέξανδρου να μεταφερθεί στην Αθήνα και να τοποθετηθεί στον τότε Μητροπολιτικό Ναό της Αγίας Ειρήνης, στην οδό Αιόλου.
Αργότερα, η ταριχευμένη καρδιά του Αλέξανδρου Υψηλάντη, καθώς και εκείνη του αδελφού του Γεωργίου, μεταφέρθηκαν στον Ιερό Ναό των Μεγίστων Ταξιαρχών, στην οδό Στησιχόρου, στο κέντρο της Αθήνας. Ο ναός είχε ανεγερθεί το 1854 και μέχρι σήμερα συνδέεται με τη μνήμη της οικογένειας Υψηλάντη και τον Αγώνα της Ελληνικής Επανάστασης.
Ο πρίγκιπας Αλέξανδρος Υψηλάντης υπήρξε μια προσωπικότητα που καθοδηγήθηκε από ένα ιδιαίτερο σύστημα αξιών, ασυνήθιστο ακόμη και για την εποχή του. Η ψυχή του και το πνεύμα του πάλλονταν από ενθουσιασμό, ιδεαλισμό και βαθύ πατριωτισμό, όμως στερούνταν συχνά της πολιτικής οξυδέρκειας και της πρακτικής αντίληψης που απαιτούσαν οι δύσκολες συνθήκες της εποχής. Το γεγονός αυτό τον έκανε πολλές φορές υπερβολικά αισιόδοξο και ευκολόπιστο, οδηγώντας τον σε λανθασμένες εκτιμήσεις σχετικά με τις προθέσεις συμμάχων και αντιπάλων.
Ως στρατιωτικός αρχηγός διέθετε αναμφισβήτητες αρετές, αλλά και αδυναμίες.Δυσκολευόταν να αξιολογήσει σωστά τους χαρακτήρες, στοιχείο που αποδείχθηκε ιδιαίτερα επικίνδυνο σε έναν αγώνα γεμάτο ίντριγκες, προσωπικές φιλοδοξίες και αντιπαραθέσεις.Διέθετε πειθώ, αποφασιστικότητα και τόλμη,αλλά και αδυναμία να επιβληθεί και διοικήσει ένα ετερόκλητο και συχνά απείθαρχο στράτευμα.
Ο Υψηλάντης αφιέρωσε ολόκληρη την περιουσία του στον Αγώνα. Ξόδεψε μέχρι και το τελευταίο ρούβλι της μεγάλης οικογενειακής περιουσίας για την προετοιμασία και τη διεξαγωγή της επανάστασης. Άφησε πίσω του την άνετη ζωή του Φαναριώτη πρίγκιπα, τις σχέσεις του με τους αριστοκρατικούς κύκλους της Ευρώπης, τις φιλολογικές και μουσικές συναναστροφές της Βιέννης και τις προοπτικές μιας λαμπρής στρατιωτικής σταδιοδρομίας στον ρωσικό στρατό.
Με πλήρη επίγνωση των κινδύνων, εγκατέλειψε τα προνόμια, τη δόξα και την ασφάλεια που του εξασφάλιζε η κοινωνική του θέση και επέλεξε να θέσει τον εαυτό του επικεφαλής ενός αβέβαιου και εξαιρετικά επικίνδυνου εγχειρήματος. Η επανάσταση που ξεκίνησε στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες κατέληξε σε αποτυχία, όμως η προσωπική του προσφορά, η αυταπάρνηση και η αφοσίωσή του στο ιδανικό της ελευθερίας τον κατέταξαν ανάμεσα στις σημαντικότερες μορφές του Αγώνα του 1821.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου