H MAXH στο ΔΡΑΓΑΤΣΑΝΙ,α μέρος

 Η ΗΤΤΑ στο Δραγατσάνι

Η ΘΥΣΙΑ του ΙΕΡΟΥ ΛΟΧΟΥ

Τέσσερις μήνες μετά την κήρυξη του επαναστατικού κινήματος στη Μολδοβλαχία, ο ηγέτης της Ελληνικής Επανάστασης Αλέξανδρος Υψηλάντης, επικεφαλής του στρατού που ο ίδιος οργάνωσε, θα δώσει μια καθοριστική μάχη στο Δραγατσάνι. Η ήττα, παρά την ηρωική αντίσταση των Ιερολοχιτών, θα έρθει ως  συνέπεια λανθασμένων χειρισμών, έλλειψης συντονισμού και παραβίασης των διαταγών της ηγεσίας. Αποτέλεσμα θα είναι η διάλυση του Ιερού Λόχου και η σταδιακή κατάπνιξη της επανάστασης στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες.

Την ίδια όμως στιγμή που η επανάσταση στη Μολδοβλαχία οδηγούνταν προς το τέλος της, στον Μοριά, στη Ρούμελη και στα νησιά του Αιγαίου ο Αγώνας συνεχιζόταν με αυξανόμενη ένταση. Οι πρώτες σημαντικές ελληνικές νίκες, η άλωση της Καλαμάτας, οι επιτυχίες στη Στερεά Ελλάδα και η πολιορκία της Τριπολιτσάς έδειχναν ότι η Επανάσταση είχε πλέον ριζώσει στον ελλαδικό χώρο. 

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης

Η επανάσταση του Αλέξανδρου Υψηλάντη στη Μολδοβλαχία ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 1821 με στόχο να αποτελέσει το έναυσμα μιας γενικότερης βαλκανικής εξέγερσης κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Βασικό στήριγμά της υπήρξε ο Ιερός Λόχος, το πρώτο τακτικό στρατιωτικό σώμα της Ελληνικής Επανάστασης. Ωστόσο, η αποκήρυξη του κινήματος από τον Τσάρο, η απροθυμία των ντόπιων πληθυσμών να το στηρίξουν και η είσοδος ισχυρών οθωμανικών δυνάμεων στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες αποδυνάμωσαν σημαντικά την προσπάθεια. Το πολυεθνικό και ετερόκλητο στράτευμα του Υψηλάντη αντιμετώπιζε προβλήματα πειθαρχίας, συνοχής και συντονισμού, ενώ η συνεργασία με τον τοπικό οπλαρχηγό Βλαδιμηρέσκου κατέληξε σε ρήξη. Τον Ιούνιο του 1821 οι εξελίξεις οδήγησαν στη Μάχη του Δραγατσανίου.

Κοντά στις όχθες του ποταμού Όλτου, περίπου 115 χιλιόμετρα δυτικά του Βουκουρέστι και 55 χιλιόμετρα από το Ρίμνικο, βρισκεται το Δραγατσάνι. Ο αρχηγός των οθωμανικών δυνάμεων, Κεχαγιά Βεγής, φθάνοντας στο Πιτέστι πληροφορήθηκε ότι ο επαναστατικός στρατός είχε υποχωρήσει προς το Ρίμνικο. Σύμφωνα με τις διαταγές που έλαβε, άφησε περίπου 3.000 άνδρες για την παρακολούθηση και αντιμετώπιση των επαναστατών και επέστρεψε στο Βουκουρέστι.

Η εξέλιξη αυτή έδινε την εντύπωση ότι δεν υπήρχε άμεσος και σοβαρός κίνδυνος για τον στρατό του Αλέξανδρος Υψηλάντης. Οι συνεχείς βροχοπτώσεις και οι πολύωρες πορείες είχαν εξαντλήσει τους άνδρες, ενώ η χαλάρωση της πειθαρχίας και οι λιποταξίες συνεχίζονταν. Η δύναμη του στρατού ανερχόταν περίπου σε 5.000 πεζούς και 2.000 ιππείς. Επρόκειτο όμως για ένα ετερόκλητο στράτευμα, αποτελούμενο από άνδρες διαφορετικής προέλευσης και στρατιωτικής εμπειρίας. Η μοναδική πραγματικά πειθαρχημένη και αξιόμαχη μονάδα ήταν οι νεαροί εθελοντές του Ιερός Λόχος.

Αριθμητικά οι επαναστάτες φαινόταν να υπερτερούν των οθωμανικών δυνάμεων που βρίσκονταν απέναντί τους. Όμως, πέρα από τους αριθμούς, καθοριστική σημασία είχε το γεγονός ότι οι αντίπαλοι διέθεταν επαγγελματίες στρατιώτες τακτικού στρατού, με πολεμική εμπειρία, εκπαίδευση και καλύτερη οργάνωση.

Ακριβώς επειδή οι οθωμανικές δυνάμεις ήταν σχετικά περιορισμένες, απέφευγαν να στρατοπεδεύουν εκτεθειμένες στην ύπαιθρο.Είχαν διασκορπιστεί σε μονές, αγροκτήματα και αρχοντικά σπίτια της ευρύτερης περιοχής του Δραγατσανίου, όπου μπορούσαν να προστατεύονται καλύτερα και να ελέγχουν αποτελεσματικότερα τις κινήσεις των επαναστατών.

Το Δραγατσάνι βρισκόταν σε πεδινή έκταση και ο Υψηλάντης θεωρούσε ότι αποτελούσε κατάλληλη περιοχή για τη διεξαγωγή μιας μάχης την οποία θα μπορούσε να διευθύνει αποτελεσματικά και να ελέγχει προσωπικά. Είχε μάλιστα στείλει άνδρες με γνώσεις μηχανικής να εξετάσουν την περιοχή και να εντοπίσουν το καταλληλότερο σημείο για την ανάπτυξη των δυνάμεών του.

Το δάσος που βρισκόταν κοντά στην πεδιάδα παρείχε τη δυνατότητα παρακολούθησης των εχθρικών κινήσεων, κάλυψης, ελιγμών και εκτέλεσης αιφνιδιαστικών επιθέσεων. Για τον λόγο αυτό διέταξε τον Νικόλαο Υψηλάντη, διοικητή του Ιερού Λόχου, καθώς και τους Γεώργιο Ολύμπιο και Βασίλειο Καραβιά με το ιππικό, να καταλάβουν στρατηγικές θέσεις γύρω από το Δραγατσάνι.

Ο Γεωργάκης Ολύμπιος τοποθέτησε την κύρια δύναμή του στα βόρεια της περιοχής, ενώ ο Νικόλαος Υψηλάντης με τον Ιερό Λόχο και ο Καραβιάς με το ιππικό του ανέλαβαν θέσεις στα βορειοανατολικά, κοντά στο Δραγατσάνι. Ο ίδιος ο Αλέξανδρος Υψηλάντης βρισκόταν σε γειτονικό χωριό, από όπου σκόπευε να παρακολουθεί την εξέλιξη της επιχείρησης και να παρεμβαίνει ανάλογα με τις συνθήκες που θα διαμορφώνονταν στο πεδίο της μάχης.

Οι διαταγές του ήταν απολύτως σαφείς: καμία επιθετική ενέργεια δεν έπρεπε να πραγματοποιηθεί χωρίς προηγούμενη εντολή του. Στόχος του ήταν να συγκεντρωθούν πρώτα όλες οι επαναστατικές δυνάμεις,να πάρουν χρόνο ξεκούρασης και στη συνέχεια να δοθεί η μάχη.

Από τις 3 έως τις 6 Ιουνίου 1821, παρά τις συνεχείς βροχοπτώσεις που δυσχέραιναν τις μετακινήσεις, τα επαναστατικά σώματα συνέχισαν να καταφθάνουν στην περιοχή. Ο Ιερός Λόχος, καθώς και οι πεζικάριοι του Ιωάννη Κολοκοτρώνη και του Γεράσιμου Ορφανού, ολοκλήρωσαν σταδιακά την προώθησή τους προς το Δραγατσάνι. Οι άνδρες ήταν καταπονημένοι από τις πορείες, μουσκεμένοι από τη βροχή και αντιμετώπιζαν σοβαρές ελλείψεις σε τρόφιμα. Ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα αποτελούσε το γεγονός ότι πολλά από τα όπλα και τα πυρομαχικά τους είχαν βραχεί, γεγονός που καθιστούσε αβέβαιη την αποτελεσματικότητά τους σε περίπτωση μάχης.

Η διαταγή του Αλέξανδρου Υψηλάντη παρέμενε αμετάβλητη και ξεκάθαρη: καμία επιθετική  κίνηση δεν έπρεπε να γίνει πριν από τις 8 Ιουνίου 1821. Μια απερίσκεπτη και επιπόλαιη ενέργεια όμως θα αποβεί μοιραία για  όλη την επιχείριση...

Στις 7 Ιουνίου 1821 ο  Καραβιάς, παρά τη ρητή εντολή που του είχε μεταφέρει ο Γεωργάκης Ολύμπιος, αποφάσισε να κινηθεί εναντίον των Οθωμανών που βρίσκονταν οχυρωμένοι σε μονή περίπου δέκα χιλιόμετρα από το Δραγατσάνι.Σύμφωνα με μαρτυρίες βρισκόταν υπό την επήρεια μέθης. Είτε παρασυρμένος από τη φιλοδοξία μιας εύκολης νίκης είτε από τις οθωμανικές προκλήσεις και τους εμπρησμούς σπιτιών στην περιοχή,η ενέργεια του  ερχόταν σε πλήρη αντίθεση με τις διαταγές του Αλέξανδρου Υψηλάντη.

Οι επανειλημμένες επιθέσεις του εναντίον των οχυρωμένων Οθωμανών δεν έφεραν κάποιο ουσιαστικό αποτέλεσμα. Όταν κατέφθασαν  οθωμανικές ενισχύσεις, οι άνδρες του βρέθηκαν σε  δύσκολη θέση. Περίπου 150 ιππείς σκοτώθηκαν και ο ίδιος, μαζί με όσους απέμειναν, κατέφυγε σε γειτονικό δάσος εγκαταλείποντας το πεδίο της μάχης.

Την εξέλιξη αυτή παρακολουθούσε ο Νικόλαος Υψηλάντης. Την ύστατη στιγμή προσπάθησε να αποτρέψει τον Καραβιά από την επίθεση, εκείνος όμως τον διαβεβαίωνε ότι οι Οθωμανοί υποχωρούσαν και τον παρότρυνε να κινηθεί και ο ίδιος με τον Ιερό Λόχο. Όταν  είδε το ιππικό του Καραβιά να υποχωρεί άτακτα και τους άνδρες του να κινδυνεύουν με ολοκληρωτική καταστροφή, αποφάσισε να οδηγήσει τους Ιερολοχίτες στη μάχη, παραβαίνοντας και ο ίδιος τις διαταγές. Σύντομα τον ακολούθησαν και ορισμένα από τα υπόλοιπα επαναστατικά σώματα.

Οι νεαροί Ιερολοχίτες, εξαντλημένοι από τις συνεχείς πορείες.μες στη βροχή,στη λάσπη, οδηγήθηκαν σε μια μάχη όπου οι πιθανότητες επιτυχίας ήταν από την αρχή ελάχιστες. Περίπου 800 άνδρες καλούνταν να αντιμετωπίσουν σε ανοικτό πεδίο σχεδόν 2.000 Οθωμανούς, καλύτερα εξοπλισμένους, ξεκούραστους και με σημαντική υπεροχή σε ιππικό. Την ίδια στιγμή ο Καραβιάς, που είχε προκαλέσει την έναρξη της σύγκρουσης, είχε ήδη αποχωρήσει από το πεδίο της μάχης.

Η προέλαση των Ιερολοχιτών στην πεδιάδα μετατράπηκε γρήγορα σε αγώνα επιβίωσης. Παραταγμένοι σε τετράγωνο σχηματισμό, βάδιζαν ο ένας δίπλα στον άλλον,με υψηλό φρόνημα. Όταν όμως επιχείρησαν να χρησιμοποιήσουν τα πυροβόλα και τα τουφέκια τους, διαπίστωσαν ότι τα βρεγμένα φυτίλια και η πυρίτιδα είχαν καταστήσει μεγάλο μέρος του οπλισμού τους σχεδόν άχρηστο. Οι λίγες βολές που εκτελέστηκαν δεν ήταν αρκετές για να αναχαιτίσουν τον εχθρό.

Την ίδια ώρα έφθασε στο πεδίο της μάχης ο Γεωργάκης Ολύμπιος επικεφαλής ενός πολυεθνικού σώματος ενόπλων.Όμως η κατάσταση είχε πλέον ξεφύγει από κάθε έλεγχο. Μέσα στη σύγχυση, τον πανικό και την απογοήτευση που επικρατούσαν, οι περισσότεροι άνδρες αρνήθηκαν να εμπλακούν αποφασιστικά στη μάχη.Μια σφαίρα χτύπησε το άλογο του Ολύμπιου,αναγκάζονταν τον να καθυστερήσει λίγο. Παρά τις εκκλήσεις και τις προσπάθειες του  να συγκρατήσει τις δυνάμεις του, μεγάλο μέρος τους διασκορπίστηκε στις γύρω περιοχές.

Κόντρα σε όλα , οι Ιερολοχίτες κατόρθωσαν να αποκρούσουν την πρώτη έφοδο του οθωμανικού ιππικού. Με τα τουφέκια τους συχνά άχρηστα από τη βροχή, πολεμούσαν σώμα με σώμα, χρησιμοποιώντας ακόμη και τις λόγχες τους. Παρά τις επανειλημμένες προτάσεις παράδοσης από τον Καρά Φεΐζ, ο οποίος εγγυόταν τη ζωή τους σε περίπτωση που κατέθεταν τα όπλα, οι νεαροί μαχητές αρνήθηκαν να υποχωρήσουν ή να παραδοθούν.

Ο Νικόλαος Υψηλάντης ζητούσε επίμονα ενισχύσεις από τα υπόλοιπα ελληνικά σώματα, όμως καμία ουσιαστική βοήθεια δεν έφθανε. Δεν υπήρχε οργανωμένο σχέδιο υποχώρησης και η έκβαση της μάχης φαινόταν πλέον προδιαγεγραμμένη.

Η σύγκρουση συνεχιζόταν με αμείωτη σφοδρότητα. Το οθωμανικό πεζικό εξαπέλυε καταιγιστικά πυρά από όλες τις πλευρές, ενώ τα κύματα του εχθρικού ιππικού διαδέχονταν το ένα το άλλο σε αλλεπάλληλες επιθέσεις. Οι Ιερολοχίτες, περικυκλωμένοι και απομονωμένοι, συνέχισαν να μάχονται με  πειθαρχία και γενναιότητα. Από ένα σημείο και μετά όμως  η μάχη μετατράπηκε ουσιαστικά σε σφαγή.

Οι νεαροί άνδρες του Ιερού Λόχου παρέμειναν στις θέσεις τους μέχρι τέλους.Οι περισσότεροι  έπεσαν από τις βολές και τα σπαθιά των αντιπάλων, ενώ σχεδόν ολόκληρη η ηγεσία τους  εξοντώθηκε. Ανάμεσα στους νεκρούς βρίσκονταν πολλοί αξιωματικοί, υπαξιωματικοί και ο σημαιοφόρος του σώματος. Ο ίδιος ο Νικόλαος Υψηλάντης κινδύνευσε να σκοτωθεί ή να αιχμαλωτιστεί και σώθηκε χάρη στην επέμβαση του μπουλούμπαση Στόικο Πάβλοβιτς.

Τα σώματα τους δεν βρήκαν ποτέ τάφο. Έμειναν άταφα στο πεδίο της μάχης, βορά στα όρνια και τα άγρια ζώα. Οι Οθωμανοί έστειλαν τα κεφάλια και τις γλώσσες τους ως τρόπαια στην Κωνσταντινούπολη, για να παρουσιαστούν στον Σουλτάνο ως απόδειξη της καταστολής της εξέγερσης.

Ανάμεσα στους πεσόντες βρισκόταν ο  πλούσιος Ελβετός φιλέλληνας Ιάκωβος Μπορντιέρ, ο οποίος είχε εγκαταλείψει την πατρίδα του για να πολεμήσει στο πλευρό των Ελλήνων, προσφέροντας τελικά τη ζωή του στον Αγώνα. Όσοι αιχμαλωτίστηκαν μεταφέρθηκαν στην Κωνσταντινούπολη,για να οδηγηθούν τελικά  στην αγχόνη.

Οι λιγοστοί επιζώντες κατόρθωσαν να υποχωρήσουν προς ένα μικρό ανάχωμα, όπου ο Βλάχος οπλαρχηγός Ιόν Χόρκα με περίπου πενήντα ενόπλους κάλυψε την υποχώρησή τους και απέτρεψε την ολοκληρωτική εξόντωσή τους. Με τη συνδρομή του Γεωργάκη Ολυμπίου και ενός Σέρβου αρχιμανδρίτη, 136 Ιερολοχίτες κατόρθωσαν να διαφύγουν.Ανάμεσά τους  και ο υπασπιστής του Υψηλάντη Γεώργιος Λασσάνης και ο πρωτεργάτης της Φιλικής Εταιρειας Αθανάσιος Τσακάλωφ.

Ο ίδιος ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, οδηγώντας τις τελευταίες διαθέσιμες δυνάμεις προς το Δραγατσάνι, συνάντησε καθ’ οδόν τους άνδρες του Καραβιά και των άλλων επαναστατικών σωμάτων, οι οποίοι υποχωρούσαν ηττημένοι και πανικόβλητοι. Προσπάθησε με κάθε τρόπο να τους σταματήσει όμως οι εκκλήσεις και οι διαταγές του έπεσαν στο κενό. Τη στιγμή εκείνη αποκαλύφθηκαν όλες οι αδυναμίες του ετερόκλητου εκείνου στρατεύματος: η πολεμική απειρία, η έλλειψη πειθαρχίας, η ανεπαρκής εκπαίδευση και η απουσία ενιαίας διοίκησης και συνοχής.

Η αποσύνθεση ήταν  πλήρης.Όλοι αλλά αναζητούσαν τρόπο διαφυγής προς τα αυστριακά σύνορα,ενώ αρκετοί άρχισαν να επιδίδονται σε ληστείες. Βαθιά απογοητευμένος, ο Υψηλάντης κατευθύνθηκε προς το Ρίμνικο, όπου εξέδωσε την τελευταία του διακήρυξη προς τους αγωνιστές. Σε αυτήν καταδίκαζε με σκληρούς χαρακτηρισμούς όσους είχαν παραβεί τις διαταγές του και είχαν εγκαταλείψει το πεδίο της μάχης, αποκαλώντας τους προδότες και φυγόμαχους. Από την άλλη μεριά τόνιζε τη θυσία των Ιερολοχιτών, οι οποίοι παρέμειναν στις θέσεις τους και πολέμησαν μέχρι τέλους, προσφέροντας τη ζωή τους για την ελευθερία της πατρίδας.

Οι Οθωμανοί, ενθαρρυμένοι από την ανέλπιστη νίκη τους στο Δραγατσάνι, επιχείρησαν να καταδιώξουν τους υποχωρούντες επαναστάτες και να συλλάβουν τον ίδιο τον Αλέξανδρο Υψηλάντη. Για μία ακόμη φορά, καθοριστική αποδείχθηκε η συμβολή του Βλάχου οπλαρχηγού Ιόν Χόρκα, ο οποίος με τους άνδρες του κάλυψε αποτελεσματικά την υποχώρηση των ελληνικών δυνάμεων και συνέβαλε αποφασιστικά στη διάσωση πολλών αγωνιστών από την αιχμαλωσία ή τον θάνατο.

Συνεχίζεται...