Το Τορπιλοβόλο 11 εναντίον του τουρκικού θωρηκτού

  Το  Κατόρθωμα του Νικόλαου  Βότση στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης (1912)

Τον Οκτώβριο του 1912, λίγες μόλις ημέρες μετά την έναρξη του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου, οι ελληνικές δυνάμεις προέλαυναν στα πεδία της Μακεδονίας, ενώ παράλληλα το Πολεμικό Ναυτικό δρούσε αποφασιστικά στο Αιγαίο. Ήδη από τις 8 Οκτωβρίου 1912, ο ελληνικός στόλος είχε καταλάβει τη Λήμνο, εξασφαλίζοντας έτσι έναν πολύτιμο ναύσταθμο επιχειρήσεων στο βόρειο Αιγαίο, γεγονός που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη του πολέμου.

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης 

Τη σκυτάλη της δράσης πήρε ένας τολμηρός και επιδέξιος αξιωματικός, ο υδραίος  υποπλοίαρχος Νικόλαος Βότσης, κυβερνήτης του τορπιλοβόλου υπ’ αριθμόν 11, ο οποίος,σαν ένας άλλος μπουρλοτιέρης, τη νύχτα της 18ης Οκτώβρη 1912 πραγματοποίησε μία από τις πιο παράτολμες  επιχειρήσεις στην ιστορία του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού.

 Η Ελλάδα είχε ήδη εισέλθει στον πόλεμο εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από τις 5 Οκτωβρίου 1912, σε συμμαχία με τη Σερβία, τη Βουλγαρία και το Μαυροβούνιο. Κύριος στόχος του Ελληνικού Στόλου ήταν να αποκλείσει τα τουρκικά πλοία στα Δαρδανέλια (Ελλήσποντο), ώστε να εμποδίσει τη μεταφορά στρατευμάτων και εφοδίων από τη Μικρά Ασία προς τα ευρωπαϊκά μέτωπα των μαχών.

Η Θεσσαλονίκη, πόλη με στρατηγική σημασία, βρισκόταν ακόμη υπό τουρκική κατοχή και φυλασσόταν από ισχυρές παράκτιες πυροβολαρχίες και πολεμικά πλοία, ανάμεσά τους το θωρηκτό «Φετίχ Μπουλέντ», που λειτουργούσε ως πλοίο-φρουράς στο λιμάνι.

Τα  δύο αντίπαλα πλοία

Το τορπιλοβόλο υπ’ αριθμόν 11 (Τ11) ήταν ένα μικρό, ευκίνητο πολεμικό σκάφος  κατασκευασμένο το 1905 στη Γερμανία.Είχε μήκος 37 μέτρα, πλάτος 4,5 μέτρα, ταχύτητα περίπου 30 κόμβων και πλήρωμα 17 ανδρών.Ήταν εξοπλισμένο με δύο τορπιλοσωλήνες διαμετρήματος 457 χιλιοστών και ένα ελαφρύ πυροβόλο 37 χιλιοστών.Το μέγεθος και η ταχύτητά του το καθιστούσαν ιδανικό για αιφνιδιαστικές επιθέσεις και ναυτικούς ελιγμούς υψηλού ρίσκου.

Το τορπιλοβόλο 11 είχε ως κύρια βάση επιχειρήσεων τον Μούδρο της Λήμνου,όμως, λίγο πριν από τον τορπιλισμό του «Φετίχ Μπουλέντ», είχε μεταφερθεί και αγκυροβολήσει στον Θερμαϊκό κόλπο, κοντά στο Λιτόχωρο Πιερίας.

Το τουρκικό θωρηκτό “Φετίχ Μπουλέντ” (Feth-i Bülend) ήταν ένα παλαιό θωρηκτό-κανονιοφόρος του οθωμανικού στόλου, βρετανικής ναυπήγησης του 1870.Είχε εκτόπισμα 2.700 τόνων, ισχυρή θωράκιση και έφερε πυροβόλα των 150 και 120 χιλιοστών.Ωστόσο, τα τέσσερα κύρια πυροβόλα των 150 χιλιοστών είχαν αφαιρεθεί και μεταφερθεί στα πυροβολεία του Μεγάλου Καραμπουρνού, προκειμένου να ενισχύσουν τον οπλισμό του φρουρίου και να καταστήσουν τα στενά του Θερμαϊκού «αδιάβατα» για τα ελληνικά πλοία,πληροφορία που την γνώριζε ασφαλώς ο Νικόλαος Βότσης.Παρά την παλαιότητά του και τη μερική του αφοπλισμό, το “Φετίχ Μπουλέντ” συνέχιζε να χρησιμοποιείται ως πλοίο-φρουράς στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης και θεωρούνταν ακόμη υπολογίσιμος στόχος.

                        Ο Βότσης ελέγχει τις τορπίλες 

 

Η επικίνδυνη αποστολή

Ο προβολέας του Καραμπουρνού, ιδιαίτερα ισχυρός, άναβε κάθε βράδυ και επόπτευε περιστροφικά την είσοδο του Θερμαϊκού κόλπου. Η δέσμη του φωτός έφτανε μέχρι το Ελευθεροχώρι-παραλία Βρωμερής(Λιτόχωρο), όπου αγκυροβολούσε το τορπιλοβόλο υπ’ αριθμόν 11, σε απόσταση περίπου δέκα ναυτικών μιλίων από τη Θεσσαλονίκη.

Απέναντι από το Καραμπουρνού, στις εκβολές του Αξιού ποταμού, υπήρχε φάρος, ενώ η θάλασσα εκεί παρουσίαζε μεταβαλλόμενο βάθος εξαιτίας των προσχώσεων του ποταμού. Επιπλέον, ο κόλπος ήταν ναρκοθετημένος από τους Τούρκους, γεγονός που καθιστούσε κάθε επιχείρηση ιδιαίτερα επικίνδυνη.

Γύρω στις 9:20 το βράδυ της 18ης Οκτωβρίου 1912, το Τ11 απέπλευσε από το Ελευθεροχώρι με όλα τα φώτα καλυμμένα, κινούμενο με μικρή ταχύτητα και απόλυτη σιγή.

Ο Νικόλαος Βότσης που είχε πάρει πληροφορίες από ψαράδες, αποφάσισε να εισέλθει στον κόλπο από τα δυτικά, μακριά από το Καραμπουρνού, ελέγχοντας συνεχώς το βάθος των νερών και αποφεύγοντας τις νάρκες.Με βάση τις οδηγίες των ψαράδων, ο Βότσης γνώριζε με ακρίβεια τη θέση του τουρκικού θωρηκτού «Φετίχ Μπουλέντ», το σχήμα και το μέγεθος του οποίου είχε μελετήσει προσεκτικά.

Στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης βρίσκονταν εκείνη τη νύχτα και δύο ξένα πολεμικά πλοία, ένα αγγλικό και ένα ρωσικό, τα οποία διακρίνονταν αμυδρά μέσα στο σκοτάδι και την ομίχλη.

Για να αποφύγει οποιοδήποτε ατύχημα, ο Βότσης αποφάσισε να επιτεθεί από την ανατολική πλευρά, όπου βρίσκονταν τα ξένα πλοία, ώστε το Τ11 να είναι στραμμένο προς την έξοδο του λιμανιού και να διευκολυνθεί η διαφυγή του μετά την επίθεση.

Στις 11:20, το πλήρωμα του τορπιλοβόλου διέκρινε καθαρά τον όγκο του «Φετίχ Μπουλέντ».Το πλοίο πλησίασε σε απόσταση περίπου 150 μέτρων και ο Βότσης έδωσε διαταγή για εκτόξευση δύο τορπιλών.Οι εκρήξεις που ακολούθησαν συγκλόνισαν το λιμάνι και προκάλεσαν πανικό στα τουρκικά πληρώματα.

Το τορπιλοβόλο 11 απομακρύνθηκε αμέσως, χωρίς να μπορέσει να διαπιστώσει αν το θωρηκτό είχε βυθιστεί ολοκληρωτικά.Για αρκετές ημέρες επικρατούσε αβεβαιότητα σχετικά με την τύχη του στόχου, μέχρι να επιβεβαιωθεί η ολοκληρωτική βύθισή του.

Η διαφυγή δεν ήταν εύκολη. Βοήθησε σε αυτό ο πανικός των Τούρκων και η τύχη.Ο προβολέας  του Καραμπουρνού εντόπισε για λίγο το μικρό σκάφος, χωρίς όμως να το αναγνωρίσει μέσα στον γενικό πανικό.Ο Βότσης απέδωσε τη σωτηρία του πληρώματός του στο μικρό βύθισμα του πλοίου και στην τύχη, καθώς πέρασαν ανάμεσα από νάρκες που θα μπορούσαν να είχαν εκραγεί. 

Το τορπιλοβόλο 11 επέστρεψε στη Βρωμερή Κατερίνης, όπου το περίμενε τηλεγράφημα του Υπουργείου Ναυτικών που ανακαλούσε την επιχείρηση, καθώς υπήρχε φόβος για τουρκικά αντίποινα και σφαγές στη Θεσσαλονίκη.

Ήταν όμως πλέον αργά· η αποστολή είχε ολοκληρωθεί με απόλυτη επιτυχία.Τα συγχαρητήρια δεν άργησαν να φτάσουν.Ο ναύαρχος Παύλος Κουντουριώτης, διοικητής του ελληνικού στόλου και θείος του Βότση, πληροφορήθηκε το κατόρθωμα του ανιψιού του επί του θωρηκτού «Αβέρωφ», αγκυροβολημένου στον Μούδρο της Λήμνου.

Στην αναφορά του στο υπουργείο Ναυτικών μεταξύ άλλων έγραψε ο Βότσης: «…Διήλθον απαρατήρητος μεταξύ Καραβοφανάρου και Βαρδάρη. Κατόπιν έφθασα εις τον λιμένα της Θεσσαλονίκης και την 11ην και 20΄ διέκρινα άνευ αμφιβολίας το τουρκικόν θωρηκτόν εις την δυτική άκραν του κυματοθραύστου. Εις την αντίθετον δεξιάν άκραν υπήρχε ρωσσικόν πολεμικόν, υποθέτω, και άλλα σκάφη. Εχώρησα ηρέμως, πάντοτε απαρατήρητος, και κατηύθυνα την πρώραν εις το μέσον του θωρηκτού. Εξεσφενδόνισα πρώτον την δεξιάν πρωραίαν τορπίλλην την 11ην και 35΄ από αποστάσεως 150 μέτρων. Έστρεψα είτα ολίγον αριστερά προχωρών και εξεσφενδόνισα την αριστεράν τορπίλλην. Ανεπόδισα τότε ολοταχώς όπως απομακρυνθώ της εκρήξεως…».

Το κατόρθωμα του Νικόλαου Βότση έστειλε ένα ισχυρό μήνυμα της ελληνικής παρουσίας στη Θεσσαλονίκη, σε μια κρίσιμη στιγμή, όταν ακόμη δεν ήταν βέβαιο αν η πόλη θα κατέληγε σε ελληνικά ή βουλγαρικά χέρια.Η επιτυχία του ενίσχυσε το ηθικό του στρατού και του λαού, απέδειξε την τόλμη και την ικανότητα του Πολεμικού Ναυτικού, και προκάλεσε αναστάτωση στις τουρκικές αρχές της Θεσσαλονίκης, που συνειδητοποίησαν πως η πτώση της πόλης ήταν πλέον αναπόφευκτη.Λίγες ημέρες αργότερα, στις 26 Οκτωβρίου 1912, η Θεσσαλονίκη θα παραδινόταν  στον Ελληνικό Στρατό, 

 Μετά τον τορπιλισμό

Το τορπιλοβόλο 11 συνέχισε την υπηρεσία του στο Πολεμικό Ναυτικό για μερικά χρόνια και αποσύρθηκε τη δεκαετία του 1920.Δεν διασώθηκε, αλλά το όνομά του και του κυβερνήτη του τιμήθηκαν με νεότερη τορπιλάκατο “Βότσης”.

 Το «Φετίχ Μπουλέντ» βυθίστηκε στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Μετά την απελευθέρωση, το ναυάγιο ανελκύστηκε και διαλύθηκε, καθώς αποτελούσε εμπόδιο στη ναυσιπλοΐα.

 

Ο ήρωας  Νίκος Β Ο Τ Σ Η Σ

Ο Νικόλαος Βότσης (1877–1931) αναδείχθηκε σε σύμβολο ναυτικής ανδρείας, και το όνομά του συνδέθηκε για πάντα με την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης. Στη λαϊκή φαντασία της εποχής, λόγω και της καταγωγής του από την Ύδρα, η μορφή του ταυτίστηκε με εκείνη των μεγάλων καπετάνιων του 1821.

Στην προβλήτα του λιμανιού, κοντά στον Λευκό Πύργο, βρίσκεται χάλκινη προτομή του Βότση πάνω σε μαρμάρινη βάση, με επιγραφή που τιμά το κατόρθωμά του.

Στο Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος στον Πειραιά φυλάσσονται αντίγραφο του τορπιλοβόλου 11 και προσωπικά αντικείμενά του, υπενθυμίζοντας τη γενναιότητα του Έλληνα αξιωματικού που τόλμησε να δράσει μέσα στην καρδιά του εχθρού, πλέοντας στα αβαθή νερά του Θερμαϊκού για την ελευθερία της Μακεδονίας.