Ο Αριστόδημος και ο Εύρυτος,δυο από τους 300

 Η διαφορετική ιστορία δυο Σπαρτιατών ανδρών

Στη περίφημη μάχη των Θερμοπυλών το 480 π.Χ., ανάμεσα στους 300 Σπαρτιάτες του βασιλιά Λεωνίδα που έμειναν μαζί με τους 700 Θεσπιείς και έδωσαν τον υπέρτατο αγώνα μέχρι τελικής πτώσεως, παρά το ότι γνώριζαν τον σίγουρο χαμό τους, υπήρξαν οι περιπτώσεις δύο αντρών που έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω της διαφορετικής επιλογής που έκαναν σε ένα κοινό τους πρόβλημα.

 

γράφει ο Θάνος  Δασκαλοθανάσης 

Οι δύο αυτοί Σπαρτιάτες ήταν ο Εύρυτος και ο Αριστόδημος. Κοινό στοιχείο τους ήταν ότι αντιμετώπιζαν σοβαρά προβλήματα με τα μάτια τους, που σχεδόν τους είχαν επιφέρει τύφλωση. Ο Λεωνίδας, βλέποντας την κατάστασή τους, τους έστειλε στο κοντινό χωριό Άλπη για θεραπεία. Ωστόσο, οι δύο άνδρες αντέδρασαν διαφορετικά στην εντολή του βασιλιά τους.

Ο Ευρύτος, μόλις αντιλήφθηκε ότι οι Σπαρτιάτες ετοιμάζονταν για την τελική μάχη, που σήμαινε ουσιαστικά αυτοθυσία στο πεδίο, αποφάσισε να μην μείνει πίσω. Ζήτησε από τον είλωτά του να τον οδηγήσει πίσω στο στενό των Θερμοπυλών και, αν και σχεδόν τυφλός, όρμησε στη μάχη. Πολέμησε ηρωικά ώσπου έπεσε νεκρός, τιμώντας την πατρίδα του και μένοντας στη μνήμη των συμπολεμιστών του ως παράδειγμα αυταπάρνησης και γενναιότητας.

Ο Αριστόδημος, αντίθετα, δεν γύρισε πίσω. Παρέμεινε στην Άλπη και έτσι σώθηκε. Όταν επέστρεψε στη Σπάρτη, όμως, βρέθηκε αντιμέτωπος με τον  κώδικα τιμής της πόλης του.Δικάστηκε για δειλία,αλλά τελικά αθωώθηκε.Οι συμπολίτες του όμως τον περιφρονούσαν, δεν του μιλούσαν, δεν του έδιναν φωτιά για το κοινό γεύμα και τον αποκαλούσαν «ὁ τρέσας», δηλαδή ο δειλιάσας. Για έναν Σπαρτιάτη, αυτή η κοινωνική απομόνωση ήταν χειρότερη και από τον ίδιο τον θάνατο.

 Κατά μια άλλη εκδοχή  και οι δυο ήταν αγγελιοφόροι και απουσίαζαν από τις Θερμοπύλες για να μεταφέρουν κάποιο μήνυμα.Ο Εύρυτος τάχυνε την επιστροφή του για να προλάβει τη μάχη,ο Αριστόδημος καθυστέρησε,δεν πρόλαβε τελικά και έτσι επέζησε. 

Ένα χρόνο αργότερα, στη μάχη των Πλαταιών (479 π.Χ.), ο Αριστόδημος θέλησε να αποκαταστήσει το όνομά του και να αποδείξει την αξία του. Μπήκε στη μάχη με παράφορη μανία, όρμησε εναντίον των Περσών, σκότωσε πολλούς και τελικά έπεσε πολεμώντας. Με τον θάνατό του κατάφερε να εξιλεωθεί, όμως οι Σπαρτιάτες έκριναν με τον δικό τους αυστηρό τρόπο: αναγνώρισαν μεν την ανδρεία του, αλλά δεν του απέδωσαν τον τίτλο του «ἀρίστου», γιατί θεώρησαν πως η μανία με την οποία πολέμησε δεν προερχόταν από ψύχραιμο θάρρος, αλλά από την ανάγκη να ξεπλύνει τη ντροπή της δειλίας.

Έτσι, ο Ευρύτος έμεινε στη μνήμη ως ο πραγματικός ήρωας που επέλεξε τον θάνατο παρά την αρρώστια του, ενώ ο Αριστόδημος έμεινε ως μια τραγική και αντιφατική μορφή: άνθρωπος που στην αρχή λύγισε, αλλά στο τέλος θυσιάστηκε για να αποκαταστήσει την τιμή του.

 

Γράφει ο Ηρόδοτος για την περίπτωση των δυο αυτών στρατιωτών:

«Από τους τριακόσιους Σπαρτιάτες δύο είχαν αρρωστήσει από οφθαλμία και βρίσκονταν στη διαταγή να φύγουν από το στρατόπεδο. Ο ένας, ο Ευρύτος, μόλις έμαθε για την επίθεση, διέταξε τον είλωτα να τον πάει στη μάχη· έτσι, τυφλός, όρμησε εναντίον του εχθρού και σκοτώθηκε. Ο άλλος, ο Αριστόδημος, δεν έδειξε τόλμη και σώθηκε, για να επιστρέψει αργότερα στη Σπάρτη. Εκεί βίωσε μεγάλη ατίμωση και τον αποκαλούσαν δειλό».

 

Ένα χρόνο αργότερα, στις Πλαταιές, ο Ηρόδοτος λέει πως ο Αριστόδημος πολέμησε με υπερβολικό πάθος και σκοτώθηκε. Όμως οι Σπαρτιάτες, ενώ αναγνώρισαν την ανδρεία του, δεν του έδωσαν τον τίτλο του πιο γενναίου.

«Από τους Σπαρτιάτες που διακρίθηκαν περισσότερο στη μάχη των Πλαταιών ήταν ο Αριστόδημος, ο οποίος, θέλοντας να εξιλεωθεί για τη δειλία του στις Θερμοπύλες, όρμησε μανιασμένα στον αγώνα και σκοτώθηκε· οι συμπολίτες του όμως έλεγαν ότι δεν είχε δείξει αληθινή ανδρεία, αλλά ότι έδρασε παρακινημένος από την επιθυμία να πεθάνει και να ξεφύγει από την κατηγορία. Έτσι, τον τίτλο του γενναιότερου τον έδωσαν σε άλλον».