Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Ο Σ Κ Α Ρ Α Ι Σ Κ Α Κ Η Σ,ο στρατηγός της Λευτεριάς,α΄ μέρος

Αδύνατος,με αδρά χαρακτηριστικά προσώπου, βαθουλωμένα μάγουλα,έντονα ζυγωματικά και κοφτερό βλέμμα.Το μουστάκι του μακρύ και γυριστό προς τα πάνω, χαρακτηριστικό των αρματολών,τα μαλλιά του  μακριά και σκούρα να πέφτουν στους ώμους. Φορεί φουστανέλα, με ένα πλούσιο κόκκινο φέσι στο κεφάλι, κεντημένο γιλέκο με χρυσοκλωστές και ζωνάρι από δέρμα. Στο στήθος οι φυσιγγιοθήκες, και γύρω του έχει περασμένες τις πιστόλες και το γιαταγάνι του.

Το βλέμμα του είναι σοβαρό, με βλέφαρα μισόκλειστα σαν να κοιτάζει στο βάθος ενός πεδίου μάχης. Το χέρι του ακουμπά στο σπαθί.

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης 

Είναι ο Γεώργιος Καραϊσκάκης, ο στρατηγός της Λευτεριάς,ο γιος της καλόγριας, η εμβληματική και ιδιόμορφη προσωπικότητα της επανάστασης. Στρατιωτική ιδιοφυΐα, ατίθασος χαρακτήρας, ακλόνητος βράχος μέχρι την τελευταία του στιγμή για την Λευτεριά των Ελλήνων. Στρατηγός και αντάρτης,πορεύτηκε μέσα από τις δυσκολίες και της συγκρούσεις θυσιάζοντας τη ζωή του στον Αγώνα των Ελλήνων.

 

Γέννηση-Οικογένεια 

Οι πληροφορίες για την γέννηση, την οικογενειακή κατάσταση αλλά και για τα παιδικά χρόνια του Καραΐσκάκη είναι σε μεγάλο βαθμό αποσπασματικές και συγκεχυμένες.

Γεννιέται γύρω στο 1789,νόθος γιος της Ζωής Διμισκή ή Ντιμισκή, από τη Σκουληκαριά της Άρτας. Η μητέρα του, μετά τον θάνατο του Ιωάννη Μαυρομματιώτη, που ήταν ο πρώτος σύζυγός της, έγινε καλόγρια. Για την ταυτότητα του πατέρα του δεν υπάρχει βεβαιότητα. Θεωρείται πιθανότερο ότι ήταν ο αρματολός του Βάλτου Δημήτριος Καραΐσκος,ενώ είναι χαρακτηριστικό ότι ο ίδιος ο Καραϊσκάκης πολύ συχνά πρόβαλλε τον εαυτό του ως νόθο. Τα παιδικά του χρόνια γεμάτα δυσκολίες και στερήσεις τα πέρασε κοντά σε μια οικογένεια Σαρακατσάνων.Χαρακτηριστικό των λίγων στοιχείων που υπάρχουν για τα πρώτα χρόνια της ζωής του είναι ότι και σήμερα ακόμα υπάρχουν περιοχές που ερίζουν ως προ τον τόπο καταγωγής του:το Μαυρομάτι Αγράφων,το γειτονικό Μουζάκι και η Σκουληκαριά Άρτας.Επίσημη γενέτειρα του ήρωα θεωρείται πάντως το Μαυρομάτι.

 

 Ο αρματολισμός στα Άγραφα

Η αντοχή του στα δεινά που ξεκινούν από τις πρώτες στιγμές της ζωής του, η συνεχής προσπάθεια για επιβίωση,η εξοικείωση με τους κινδύνους και τον θάνατο είναι οι αρετές με τις οποίες προικίζεται και με αυτές πορεύεται σε όλη του την ζωή.

Ο Καραϊσκάκης γεννιέται συνεπώς σε εκείνες τις ορεινές περιοχές όπου αναπτύσσεται ο αρματολισμός, ένα σύστημα κοινωνικής ασφάλειας που συγκροτείται σε τοπικό επίπεδο, ευνοώντας την κυριαρχία των καπεταναίων στα βουνά.Η πρώιμη ενηλικίωσή του στις αρχές της δεκαετίας του 1890 συνδέεται με την κυριαρχία του Αλή Πασά,αλλά και με τη δράση της ομάδας ενόπλων του Κατσαντώνη.Μέσα από λίγα στοιχεία που διαθέτουμε γνωρίζουμε ότι ως τις απαρχές της επανάστασης φαίνεται να εντάσσεται σε κλέφτικες ομάδες, κάποια στιγμή φυλακίζεται και συλλαμβάνεται,αργότερα υπηρετεί στις δυνάμεις του Αλή πασά στα Ιωάννινα,από όπου φεύγει για να ενσωματωθεί στην ομάδα του Κατσαντώνη.Με σχετική ακρίβεια μπορούμε να υποθέσουμε ότι ο Καραϊσκάκης βρισκόταν πλάι στον Αλή πασά στην εκστρατεία που οργάνωσε το καλοκαίρι του 1798 η Υψηλή Πύλη εναντίον του Οσμάν Πασβάνογλου, πασά του Βιδινίου.

Λέγεται πως όταν ο Αλή Πασάς ρώτησε κάποτε τον Καραϊσκάκη τι θα ήθελε να του προσφέρει, εκείνος του απάντησε: «Αν με γνωρίζεις άξιο για αφέντη, κάνε με αφέντη, αν για δούλο, κάνε με δούλο, αν για τίποτα ρίξε με στη λίμνη.»

Γύρω στο 1803 ο ήρωάς μας εντάσσεται στην ομάδα του Κατσαντώνη που είχε αρχίσει να αναγνωρίζεται ως ισχυρός κλεφτοκαπετάνιος.Το 1806 σε συμπλοκή με τους Κατσαντωναίους σκοτώνεται ο δεβέναγας των Αγράφων Βελή Γκέκας,πιθανότατα από βόλι που έριξε ο Καραϊσκάκης. Είναι η πρώτη ηρωική του πράξη που φέρνει φήμη και αναγνώριση ως ικανού κλέφτη.Μετά τον φόνο αυτόν η ομάδα του Κατσαντώνη καταδιώκεται και βρίσκει καταφύγιο στην υπό ρωσική διοίκηση Λευκάδα και συμμετέχει στην άμυνα του νησιού εναντίον των δυνάμεων του Αλή.Εκεί βρίσκεται και ο Ιωάννης Καποδίστριας αλλά και ο Δημήτριος Καραίσκος, χωρίς να γνωρίζουμε αν πατέρας και γιος έρχονται σε επαφή.

Κάποια στιγμή η ομάδα επιστρέφει στα Άγραφα,ωστόσο αρχές του 1808 συλλαμβάνεται έπειτα από συνωμοσία ο Κατσαντώνης, φυλακίζεται,βασανίζεται και εκτελείται.Την αρχηγία αναλαμβάνει ο αδελφός του Κατσαντώνη Κώστας Λεπενιώτης. Διωγμένοι και πάλι στρατολογούνται από τον Κολοκοτρώνη για λογαριασμό του ελληνικού τάγματος ατάκτων που διοικούσε ο Τσωρτς στις επιχειρήσεις των Άγγλων εναντίον των Γάλλων στη Λευκάδα. Αρκετά χρόνια μετά,το 1827 Καραϊσκάκης και Τσωρτς θα ξαναβρεθούν στην πολιορκία της Ακρόπολης. 

Γύρω στα 1810 ο Αλή πασάς προσκαλεί τους Κατσαντωναίους «να προσκυνήσουν» με αντάλλαγμα το αρματολίκι των Αγγράφων,έχοντας στο μυαλό του την εξουδετέρωση της ομάδας.Ο Καραϊσκάκης είναι ένα από τα πρωτοπαλίκαρα του αρματολικιού.Την τύχη του αδελφού του έχει και ο Λεπενιώτης,την αρχηγία κατόπιν αναλαμβάνει ο Γεώργιος Τσόγκας,ώσπου τελικά η ομάδα «προσκυνά» στον Αλή Πασά και ο Καραισκάκης εντάσσεται στα στρατιωτικά σώματα του πασά στα Ιωάννινα.Εκεί παραμένει ως τις αρχές της δεκαετίας του 1820,είναι περίπου σαράντα χρονών,έχει διανύσει αρκετές φορές τη διαδρομή Κλέφτη και Αρματολού.Σε αυτά τα χρόνια έμαθε να πολεμά,να ελίσσεται και να διαπραγματεύεται,να αντέχει στις στερήσεις και στις κακουχίες,αυτή είναι ουσιαστικά η εκπαίδευσή του πριν τον Αγώνα. 

Κατά την παραμονή του στην αυλή του Πασά, παντρεύεται την Γκόλφω Ψαρογιαννοπούλου-Σκυλοδήμου, μια όμορφη γυναίκα από γνωστή οικογένεια αρματολών, και αποκτά μαζί της τέσσερα παιδιά. Το πρωτότοκο παιδί του, ο Δημήτριος (1820-1874), ήταν άξιος συνεχιστής του έργου του, αφού έγινε στρατιωτικός και πολέμησε σθεναρά τους Τούρκους.Η σύζυγός του, Γκόλφω, έφυγε από τη ζωή το 1826, λίγο μετά την γέννηση του γιου της Σπύρου και έναν χρόνο πριν τον θάνατο του στρατηγού.

Από μικρός υπέφερε από φυματίωση, τακτικά κατέφευγε σε γιατροσόφια, αλλά και Έλληνες και ξένους γιατρούς. Νοσοκόμα του και στη συνέχεια βοηθός και επιστήθια σύμβουλός του ήταν η περίφημη Μαριώ,  τουρκοκόρη, που  τον ακολουθούσε σε όλες τις μετακινήσεις και επιχειρήσεις του. Ο Καραϊσκάκης τη βάπτισε Χριστιανή και την εμπιστευόταν όσο λίγους. Την έντυνε σαν άντρα αρματολό για να μπορεί να την παίρνει κοντά του και τη φώναζε Ζαφείρη. Αργότερα, η Μαριώ θεωρήθηκε ερωμένη του, πράγμα που δεν επιβεβαιώνεται από την επιστημονική έρευνα.

Τον Ιούλιο του 1820 ο Αλή πασάς κηρύσσεται αποστάτης από την Υψηλή Πύλη που θα στείλει στρατεύματα εναντίον του.Το γεγονός αυτό θα αποδειχτεί σημαντικό για την ευρύτερη περιοχή αλλά και συνολικά για την ελληνική επανάσταση επιταχύνοντας τις εξελίξεις.Ο Καραϊσκάκης, όπως οι περισσότεροι καπετάνιοι,άλλοτε συνεργάζεται με τον Αλή και άλλοτε με τους διώκτες του.

Η δράση του Καραΐσκάκη στα πρώτα χρόνια της επανάστασης 

Άνοιξη του 1821 ξεσπά η ελληνική επανάσταση πρώτα στη Μολδοβλαχία με τις ενέργειες του Υψηλάντη και έπειτα στον Μοριά.Ο Καραϊσκάκης  πηγαίνει αρχικά στη Βόνιτσα στο αρματολίκι του παλιού αρχηγού του,του Τσόγκα, και κατόπιν στις ορεινές επαρχίες της Άρτας.Εκεί μάλιστα τραυματίζεται περιπαίζοντας τους Τούρκους,γυρνώντας τους την πλάτη. Αυτός ο απερίσκεπτος τραυματισμός του στις 8 Ιουνίου 1821,διακωμωδώντας τον αντίπαλο,είναι χαρακτηριστικός του τρόπου που πολεμά, δηλαδή στην πρώτη γραμμή της μάχης.Το στοιχείο αυτό μεγάλωνε τον θαυμασμό,δέσμευε την αφοσίωση των στρατιωτών του προς το πρόσωπό του και επέτεινε τη μαχητικότητά τους.

Συγκροτεί την δική του ένοπλη ομάδα και προσπαθεί να επιβάλει την κυριαρχία του στα Άγραφα,αναγνωρίζεται από τις οθωμανικές αρχές ως αρματολός, γεγονός που καταδεικνύει την φήμη που είχε αρχίσει να αποκτά αλλά και την αδυναμία των τουρκικών αρχών να ελέγξουν την περιοχή.

Από τις αρχές του 1822 οι επαναστατικές αρχές προκρίνουν την κατάργηση των αρματολικιών και τη δημιουργία στρατιωτικών σωμάτων.Βέβαια όλα αυτά είναι σε ένα πολύ πρώιμο στάδιο στρατιωτικής οργάνωσης,με πολύ αδύναμη ιδιαίτερα στη Ρούμελη την ελληνική διοίκηση, όπου πολλές από τις συνηθισμένες πρακτικές συνεχίζουν να υφίστανται,όπως η διαπραγμάτευση με τις οθωμανικές αρχές, ιδίως μετά την οδυνηρή ήττα στα Πέτα (4 Ιουλίου 1822). Αυτές οι διαπραγματεύσεις,τα λεγόμενα «καπάκια» θα πρέπει να τα ερμηνεύουμε όχι με όρους πατριωτισμού ή προδοσίας ούτε με την λογική της προσχώρησης στους κατακτητές ή την οριστική εγκατάλειψη της επανάστασης,αλλά με τη λογική των ελιγμών και των στρατηγικών σχεδιασμών για την προστασία συγκεκριμένων περιοχών και την ισχυροποίηση της εξουσίας των καπεταναίων.

 

 

Η πρώτη μάχη και η Στρατηγία

Εγκατεστημένος ο Καραϊσκάκης στα Άγραφα «πολιτεύεται» τόσο με τις επαναστατικές αρχές όσο και με τις οθωμανικές. Δεν συμμετέχει στην υπεράσπιση του Μεσολογγίου παρά τις προσπάθειες του Μαυροκορδάτου,στέλνει όμως ενισχύσεις προς την ελληνική πλευρά.Η φήμη του ως σημαντικού παράγοντα των Αγράφων μεγαλώνει όταν καταδιώκει τις οθωμανικές δυνάμεις που επιχειρούν να περάσουν μέσα από τα Άγραφα στην περίφημη μάχη του Σοβολάκου τον Ιανουάριο του 1823.Σημαντική για την εξέλιξη της μάχης ήταν η νίκη του στη μονομαχία ένα Τούρκο οπλαρχηγό.Από τότε αρχίζει να ακούει με ευχαρίστηση το «Καπιτάνε» με τον οποίο όλοι τον προσφωνούν…

Στις 12 Ιανουαρίου του 1823 λαμβάνει τον βαθμό του στρατηγού,όπως και άλλοι καπεταναίοι της Δυτικής Ελλάδας.Δεν είναι βέβαιος για τις προθέσεις των οθωμανικών αρχών που φαίνεται να τον έχουν στοχοποιήσει μετά τη μάχη του Σοβολάκου αλλά και η ελληνική διοίκηση όμως έχει αμφιβολίες για τα σχέδιά του,θέλει όμως να τον εντάξει στα επιχειρησιακά της σχέδια.

Απρόοπτες εξελίξεις 

Οργανώνεται όμως μια νέα,μεγάλη εκστρατεία από τον πασά της Σκόδρας. Έχοντας διαρρήξει τις σχέσεις του με τοπικούς υποστηρικτές και με επιβαρυμένη την υγεία του,δίνει τους στρατιώτες του στον Μάρκο Μπότσαρη,εγκαταλείπει τα Άγραφα στις αρχές Αυγούστου του 1823 και παραμένει στη Μονή Προυσού. Δεν παίρνει μέρος δηλαδή στη μάχη στο Κεφαλόβρυσο για την αντιμετώπιση της οθωμανικής εκστρατείας.Τον Σεπτέμβριο 1823 πηγαίνει στα Επτάνησα αναζητώντας θεραπεία για το χρόνιο πνευμονικό νόσημα που τον ταλαιπωρεί.Κατά τη διάρκεια της απουσίας του οι ανταγωνιστές του στα Άγραφα οργανώνονται και προσπαθούν να καλύψουν το κενό του.

Στο Μεσολόγγι 

Στις αρχές Δεκεμβρίου του 1823 ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος ως διευθυντής της Δυτικής Ρούμελης συγκαλεί σύσκεψη στο Μεσολόγγι προκειμένου να ανασυγκροτηθούν οι στρατιωτικοί συσχετισμοί της ελληνικής Διοίκησης στην περιοχή,να επιμεριστούν οι αρμοδιότητες κάθε οπλαρχηγού και να σχεδιαστούν οι πολεμικές επιχειρήσεις.Η διοίκηση και ο Μαυροκορδάτος είναι πια ισχυροί, επιβάλουν τις δικές τους ρυθμίσεις και ιεραρχίες στους χώρους των ενόπλων,αναδιατάσσοντας τις συμμαχίες των καπεταναίων, προκαλώντας την αποσάθρωση των αρματολικιών, προωθώντας τη συγκρότηση των δικών τους δικτύων μεταξύ των ενόπλων.

Ο Καραϊσκάκης συμμετέχει στη σύσκεψη αποδεχόμενος ουσιαστικά τη δικαιοδοσία του Μαυροκορδάτου να ορίσει την αρχηγία στην περιοχή των Αγράφων.Η σχετική απόφαση θα είναι ασαφής με τον Καραΐσκάκη να παίρνει την εντολή να παραμείνει στο Μεσολόγγι και να περιμένει διαταγές.Η διοίκηση στη Δυτική Στερεά έχοντας πια μια στοιχειώδη οργάνωση,με την έλευση του λόρδου Βύρωνα, περιμένοντας και τα χρήματα από τα δάνεια,ενισχυμένη στρατιωτικά και με την παρουσία των Σουλιωτών είναι σε θέση να απαιτεί υπακοή και να επιβάλλει τη θέλησή της...

 

΄