O Mέγας Κωνσταντίνος: Η ζωή και το έργο του

  O Mέγας Κωνσταντίνος: Η ζωή και το έργο του

 

του Θάνου Δασκαλοθανάση

 Α΄ μέρος

 

Η κρίσιμη επιλογή

 

 

            «Εντυπωσιασμένος από τη θέση αυτή της πόλης αποφάσισε να την επεκτείνει και να την κάνει κατάλληλη για τόπο διαμονής ενός βασιλέα… Κι επειδή φιλοδοξούσε να επεκτείνει πολύ την πόλη, την περιέβαλλε με ένα επιπλέον τείχος… κι έπιασε έτσι όλο τον Ισθμό από την μια θάλασσα ως την άλλη. Με τον τρόπο αυτό, αφού δημιούργησε μια πόλη ασύγκριτα μεγαλύτερη από την παλιά, έχτισε εκεί τα ανάκτορά του, όχι πολύ υποδεέστερα από αυτά της Ρώμης, κι επίσης καλλώπισε έξοχα τον Ιππόδρομο ενσωματώνοντας σ΄ αυτόν, τον ναό των Διοσκούρων»                                                                                           Ζώσιμος Νέα Ιστορία

           

Δυο ονόματα για την ίδια πόλη, Κωνσταντινούπολη, Ιστανμπούλ για τους σύγχρονους κατοίκους της. Παλάτια, κτίρια, μουσουλμανικά τεμένη που φτιάχτηκαν εδώ από το 1453 από τους Οθωμανούς κατακτητές της. Όμως δίπλα σε αυτά, άλλα φανερά, αλλά κρυμμένα, πάνω και κάτω από τη γη, υπάρχουν τα απομεινάρια   του κόσμου του Βυζαντίου. όλα ξεκίνησαν όταν ο Κωνσταντίνος αποφάσισε να μεταφέρει την πρωτεύουσα της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας από την παρηκμασμένη Δύση στην πλούσια Ανατολή. Τι ήταν αυτό που τον παρακίνησε; Πώς πήρε μια τόσο σημαντική απόφαση;   

                                 

  Ο Κωνσταντίνος, αυτοκράτορας της Δύσης

      Σύμφωνα με την επικρατέστερη ιστορική άποψη ο Μέγας Κωνσταντίνος γεννήθηκε στη Ναϊσό (Νις) της Σερβίας πιθανότατα το 272. Ήταν γιος του Κωνστάντιου Χλωρού, ενός Ρωμαίου αξιωματικού που αργότερα έγινε αυτοκράτορας της Δύσης, και της Ελένης, κόρης ενός ξενοδόχου. Η Ελένη καταγόταν από τη Βιθυνία της Μ.Ασίας και παρά την ταπεινή της καταγωγή, είχε ισχυρό χαρακτήρα και πολλές δυνατότητες. Ο Κωνσταντίνος πέρασε τα παιδικά του χρόνια κοντά στη μητέρα του αφού στο μεταξύ  ο πατέρας του παντρεύτηκε την Θεοδώρα κόρη του αυτοκράτορα της δύσης Μαξιμιανού. Η Ελένη ήταν πιστή χριστιανή και αναμφισβήτητα γαλούχησε τον μικρό Κωνσταντίνο στα νάματα του χριστιανισμού. Σε αυτά τα πρώτα χρόνια της ζωής του Κωνσταντίνου θα πρέπει να αναζητήσουμε τη ροπή του Κωνσταντίνου στον Χριστιανισμό.

    Όταν ήταν νέος, είχε υπηρετήσει στην Ανατολή υπό τις διαταγές του Διοκλητιανού και του Γαλέριου, δείχνοντας το θάρρος και τις ικανότητές του την εποχή που ο πατέρας του ήταν Καίσαρας της Δύσης. Ακριβώς την κατάλληλη στιγμή της Διαδοχής διέφυγε στη δύση για να συναντήσει τον πατέρα του κι από τότε η σταδιοδρομία του στέφτηκε από μια σειρά αδιάκοπων επιτυχιών.

    Η Επικράτεια που διοικούσε ως Αύγουστος της Δύσης ήταν οι ρωμαϊκές επαρχίες της Βρετανίας της Γαλλίας της Γερμανίας και της Ισπανίας. Αμέσως με επικεφαλής τον ίδιο ξεκίνησε εκκαθαριστικές επιχειρήσεις κατά μήκος των συνόρων για να απωθήσει τους Γερμανούς επιδρομείς. Διεξήγαγε εκστρατεία εναντίον  και των Φράγκων και εγκαταστάθηκε στα Τρέβηρα της Γερμανίας. Προσπάθησε να ανοικοδομήσει και να φέρει μια σταθερότητα στην περιοχή του, ενώ ήταν πάντα έτοιμος να αποκρούει οποιαδήποτε εχθρική επίθεση. Από τότε βγήκε η φήμη του τρομερού και αδίστακτου στρατηλάτη που χρησιμοποιούσε οποιαδήποτε μορφή βίας για να πετύχει το στόχο του.

 

Η μάχη της Μιλβίας Γέφυρας- το σημάδι του σταυρού.

    Οι Λυκοφιλίες των τεσσάρων Αύγουστων με συνεχείς τακτικισμούς και ίντριγκες οδήγησαν σε συμμαχία τον Κωνσταντίνο και τον Λικίνιο εναντίον του Μαξέντιου και του Μαξιμινου Δάια. Μολονότι ο Κωνσταντίνος είχε μικρότερο στρατό από τον Μαξέντιο, έκανε το πρώτο βήμα και προέλασε εναντίον του. Την άνοιξη του 312  διέβη με το στρατό τις Άλπεις εισβάλλοντας στην Ιταλία. Σαρώνοντας οτιδήποτε έβρισκε μπροστά του με αυτοπεποίθηση έφτασε έξω από τη Ρώμη.

    Στη διάρκεια της εκστρατείας ο Κωνσταντίνος ισχυρίστηκε ότι είδε ένα όραμα: Ένα φωτεινό σταυρό να διαγράφεται πάνω από τον ήλιο. Αμέσως μετά, στο όνειρό του, εμφανίστηκε ο Χριστός και του ζήτησε να καθιερώσει το σταυρό ως σύμβολο του στρατού του. Ο συνδυασμός  του ήλιου με το σταυρό είναι σημαντικός. Ο Κωνσταντίνος μπορεί να είχε πάρει χριστιανική κατήχηση από τη μεριά της μητέρας του, αλλά δεν έπαυε να είναι εθνικός με ιδιαίτερη αφοσίωση στο θεό ήλιο. Κάνοντας πράξη τα οράματά του έδωσε διαταγή οι στρατιώτες, που στην πλειοψηφία τους ήταν ειδωλολάτρες, να αναρτήσουν το χριστιανικό σύμβολο στα λάβαρα και στις ασπίδες τους. Ο ίδιος αργότερα έγραψε πάνω από το σταυρό:<<Εν τούτω νίκα». Ήταν ένα μονόγραμμα που αποτελείτο από μια σύνθεση των δύο πρώτων γραμμάτων του ονόματος του Χριστού που δεν είχε χρησιμοποιηθεί νωρίτερα από τους Χριστιανούς. Ήταν η πρώτη, έμμεση βέβαια αναγνώριση της καινούριας θρησκείας.

 

 

              Η αποφασιστική μάχη με τα στρατεύματα του Μαξεντίου δόθηκε έξω από τη Ρώμη, σε μια γέφυρα του Τίβερη ποταμού που έφερε το όνομα Μουλβία. Μετα από αυτή τη νίκη ο Κωνσταντίνος μπήκε θριαμβευτής στην αιώνια πόλη τον Οκτώβριο του 312. Ήταν πια κυρίαρχος ολόκληρου του δυτικού τμήματος της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

              Από τη στιγμή εκείνη και μετά ο Κωνσταντίνος άρχισε να ευνοεί τον χριστιανισμό χωρίς ποτέ να απαρνηθεί ανοιχτά το Θεό Ήλιο, διατηρώντας έτσι μια ισορροπία. Τοποθέτησε δίπλα του Χριστιανούς ιερείς ως συμβούλους, αποκατέστησε την εκκλησιαστική περιουσία και άρχισε να οικοδομεί χριστιανικούς ναούς.

 

Το διάταγμα των Μεδιολάνων

          

         Το 313 ο Κωνσταντίνος συναντήθηκε στα Μεδιόλανα(Μιλάνο) με τον ισχυρό άνδρα της ανατολής Λικίνιο. Κατά τη διάρκεια της συνάντησης αυτής αφού σύναψαν συμμαχία, συνυπέγραψαν το Διάταγμα της Ανεξιθρησκίας που διακήρυσσε την ελεύθερη λατρεία όλων των θρησκειών, συνεπώς και του χριστιανισμού, με την προϋπόθεση ότι οι πιστοί, όποιο θεό κι αν πίστευαν θα προσεύχονταν για την ευημερία της αυτοκρατορίας και του αυτοκράτορά της. Οι δύο αυτοκράτορες αποφάσισαν να εξασφαλίσουν την ειρήνευση και την ασφάλεια των υπηκόων τους. Αρχικά επικράτησε μια έκπληξη κι ένα μούδιασμα για τις αλλαγές αυτές που ήταν δύσκολο να τις κατανοήσουν οι οπαδοί της παλιάς θρησκείας. Σίγουρο είναι ότι με την απόφασή του αυτή ο Κωνσταντίνος, ανεξάρτητα από τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις  έκανε ένα σημαντικό βήμα για την αναγνώριση της χριστιανικής πίστης ευνοώντας έμπρακτα τους χριστιανούς. Σταμάτησαν οι διωγμοί, ανοίχτηκαν εκκλησίες, οι χριστιανοί γίνονταν δεκτοί στο στρατό, καθιερώθηκε η γιορτή του Πάσχα.

Ας αναλογιστούμε πόσο επίκαιρη παραμένει η συγκεκριμένη απόφαση και πόσο αναγκαία είναι για την κοινωνική ειρήνη.     

 

Ο Κωνσταντίνος μονοκράτορας

           

           Για τον Κωνσταντίνο και τα σχέδιά του η Δύση δεν ήταν αρκετή. Ζώντας για καιρό στην Ανατολή έιχε καταλάβει την υπεροχή της έναντι της Δύσης. Δε θα αργήσει να εμπλακεί σε νέο εμφύλιο με τον Λικίνιο που στο μεταξύ είχε γίνει μονοκράτορας της ανατολής. Ο τελευταίος άρχισε να παραβιάζει την ανεξιθρησκία που όριζε το Διάταγμα των Μεδιολάνων διώκοντας του χριστιανούς. Ήταν η αφορμή που ζητούσε ο Κωνσταντίνος για να κινηθεί εναντίον του. Ο εμφύλιος πόλεμος θα πάρει θρησκευτικά χαρακτηριστικά ανάμεσα στη νέα και στη παλιά θρησκεία. Η πρώτη σύγκρουση θα γίνει στην Αδριανούπολη το Ιούλιο του 324 όπου ο στρατός του Κωνσταντίνου θα τρέψει σε φυγή τις Δυνάμεις του Λικίνιου. Θα  ακολουθήσει μια ναυμαχία στα στενά του Βοσπόρου αλλά  η αποφασιστική μάχη θα γίνει στη Χρυσούπολη στην ασιατική ακτή του Βοσπόρου όπου ο Κωνσταντίνος  θα σημειώσει μια ακόμα νίκη. Ηταν περίπου 50 ετών, μονοκράτορας ολόκληρης της αυτοκρατορίας. Είχε διασχίσει έφιππος όλα τα μήκη και πλάτη ρωμαϊκού κόσμου, τον οποίο αι κυβερνούσε και θα άλλαζε ριζικά με τις αποφάσεις του μέχρι το θάνατό του το 337.