Η έναρξη του Αγώνα στον Μοριά,Αχαΐα, Μάνη,Καλαμάτα

 

Μάρτιος του ’21: Η τοποθεσία αλλά και ο ακριβής χρόνος έναρξης του Αγώνα έχουν αποτελέσει αιτία διαφωνιών ανάμεσα στους ιστορικούς. Το βέβαιο είναι ότι σε πολλές περιοχές του Μοριά και της Ρούμελης είχαν ήδη αρχίσει πολεμικές ετοιμασίες και καλλιεργούνταν έντονο επαναστατικό κλίμα.

Είχαν προηγηθεί συζητήσεις και μυστικές συσκέψεις, με σημαντικότερη εκείνη στη Βοστίτσα. Παράλληλα, είχε κατέβει στον Μοριά ο Παπαφλέσσας, ο οποίος με την ορμητικότητα και τον ενθουσιασμό του ενίσχυσε το επαναστατικό φρόνημα, παρόλο που συχνά παρεξηγούνταν.

Προς τα τέλη Φεβρουαρίου είχε ήδη ξεσπάσει το επαναστατικό κίνημα του Αλέξανδρου Υψηλάντη στη Μολδοβλαχία. Την ίδια περίοδο, η παρουσία του Χουρσίτ Πασάς στα Ιωάννινα, για την αντιμετώπιση του Αλή Πασά, φαινόταν να ευνοεί την επανάσταση, καθώς αποδυνάμωνε την οθωμανική παρουσία στον Μοριά.

Όλη η προεργασία της Φιλικής Εταιρείας, η στρατολόγηση πολλών μελών, το παράδειγμα των Σουλιώτών που είχαν αντισταθεί σε έναν ισχυρό πασά όπως ο Αλή Πασάς, και κυρίως η συνειδητοποίηση ότι οι Έλληνες έπρεπε να κινηθούν στηριζόμενοι στις δικές τους δυνάμεις, χωρίς να αναμένουν ξένη βοήθεια, οδήγησαν τελικά στην έκρηξη του Αγώνα.

Η επανάσταση εκδηλώθηκε με επίκεντρο τον Μοριά και τη Ρούμελη, χωρίς να υστερούν και άλλες περιοχές, όπως η Μακεδονία με τον Εμμανουήλ Παπά. 

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης 

 

Η επανάσταση αρχίζει...

Στην Πελοπόννησο ιδίως υπήρχε μεγάλος αριθμός Ελλήνων που είχαν μυηθεί στη Φιλική εταιρεία.Ανάμεσά τους ήταν ιερείς και πρόκριτοι που είχαν και οικονομική δυνατότητα αλλά και μεγάλο κύκλο γνωριμιών.

Στον Μοριά τον Νοέμβρη του 1820 είχε κατέβει ο Χουρσίτ πασάς,για να ελέγξει την κατάσταση,έχοντας ως προορισμό μετά την Ήπειρο για να «νουθετήσει» τον Αλή.Σύμφωνα με τον Παλαιών Πατρών Γερμανό οι κεφαλές,οι αρχηγοί  κατάφεραν να μείνουν «συνεσταλμένοι»,καθησυχάζοντας τον Χουρσίτ που τον Γενάρη αναχώρησε για την Ήπειρο.

Στον Μοριά έρχεται ο Παπαφλέσσας με αποστολή να προετοιμάσει την έναρξη του αγώνα αλλά και την άφιξη κατόπιν του αρχηγού της επανάστασης,του Αλέξανδρου Υψηλάντη.Ο ενθουσιώδης και εκρηκτικός χαρακτήρας του είχε προκαλέσει ανησυχία αλλά και φόβο μην εκτεθούν οι χριστιανικοί πληθυσμοί σε πρώιμο κίνδυνο.

Ο Παπαφλέσσας αφού κινήθηκε σε περιοχές της βόρειας Πελοποννήσου συναντήθηκε με τους Φιλικούς και κατέληξε στη Βοστίτσα(Αίγιο).Εκεί στη περίφημη σύσκεψη που έγινε,παρά τις ενστάσεις και τις διαφωνίες,φαίνεται υπήρξε μερική συμφωνία για την εντατικοποίηση των προετοιμασιών και την έναρξη του αγώνα στα τέλη του Μάρτη.Χρειαζόταν ακόμη χρόνος και για τις ετοιμασίες αλλά και για να επαληθευτούν τα λεγόμενα του Παπαφλέσσα σχετικά με την ετοιμότητα όλων (Ρούμελη,νησιά κ.ά.) για τον αγώνα.

Ο φλογερός και ενθουσιώδης Παπαφλέσσας συνέχισε τις κινήσεις του ξεσηκώνοντας τους απλούς ανθρώπους, εμφυσώντας τους επαναστατική αλλά και πολεμική διάθεση.Το φιτίλι είχε ανάψει και ήταν φανερό ότι η έναρξη δεν εξαρτιόταν πια μόνο από τις αποφάσεις κληρικών και προκρίτων αλλά ίσως από τυχαίο γεγονός…

Μετά τη συνέλευση στη Βοστίτσα, ο Παπαφλέσσας διέσχισε την Πελοπόννησο και συναντήθηκε με τον Κολοκοτρώνη, ο οποίος από τον Ιανουάριο, αν και διωκόμενος, είχε περάσει από τα Επτάνησα στη Μάνη. Συναντήθηκε επίσης με τον Αναγνωσταρά και τον Νικηταρά.Από κοινού συμφώνησαν ότι το σύνθημα της Επανάστασης θα δινόταν στην Καλαμάτα. Για την πολεμική προπαρασκευή προχώρησαν στη συγκρότηση του πρώτου στρατοπέδου στο μοναστήρι του Προφήτη Ηλία, κοντά στην Καλαμάτα.

Στους Τούρκους υπάρχει έκδηλη ανησυχία από όλες αυτές τις κινήσεις και ο τοποτηρητής του Χουρσίτ καλεί τους προκρίτους στην Τριπολιτσά για να ελέγξει τις προθέσεις τους.Το σκεπτικό του ήταν ότι μόνο αυτοί μπορούσαν να αποφασίσουν τον όποιο ξεσηκωμό.Όσοι τελικά πήγαν,κρατήθηκαν όμηροι και με το ξέσπασμα του Αγώνα θανατώθηκαν στα μπουντρούμια από τους Τούρκους.

Το γεγονός αυτό αντί να φρενάρει,επιταχύνει τις εξελίξεις.Όλοι  τώρα πια βλέπουν ότι η έναρξη του Αγώνα είναι επιβεβλημένη.Μέσα στο δεκαήμερα 15 με 25 Μαρτίου η Επανάσταση ξεσπά σε διαφορετικά σημεία της Πελοποννήσου

 Οι περισσότεροι πρόκριτοι της Αχαΐας δεν πάνε στην Τρίπολη,στο κάλεσμα των Τούρκων.Συγκεντρώνονται στις 10 ή 13 Μαρτίου στην Αγία Λαύρα,συσκέπτονται και μετά διασκορπίζονται για να συντονίσουν τη δράση τους με τις λογής ένοπλες ομάδες που έχουν σχηματιστεί.Οι ομάδες αυτές είχαν αρχίσει ήδη τη δράση τους στήνοντας ενέδρες σε μουσουλμάνους παρακινημένοι από τον Παπαφλέσσα και κάποιους προκρίτους.Ο βοεβόδας των Καλαβρύτων εγκλωβίζεται στον πύργο του,κάποιοι Τούρκοι φευγουν στη Ρούμελη.

Αντίθετα στην Πάτρα στις 21 Μαρτίου κλείστηκαν στο φρούριο και άρχισαν πρώτοι τις εχθροπραξίες κατά των χριστιανών.Τους αντιμετώπισαν ντόπιοι αλλά και Επτανήσιοι,αναγκάζοντάς τους να επιστρέψουν στο κάστρο. Στις 23 Μαρτίου εισήλθαν στην πόλη ένοπλοι Έλληνες παρακινημένοι από τον Παλαιών Πατρών Γερμανό,ενώ μια μέρα μετά ήρθαν ο Ανδρέας Λόντος,ο Γερμανός,ο Ανδρέας Ζαίμης κ.ά. Στην πλατεία του Αγίου Γεωργίου έγινε σύσκεψη,έγινε Δοξολογία,συγκροτήθηκε Διευθυντήριο και σχεδιάστηκε η πολιορκία του φρουρίου.

Η έλλειψη πολεμικής πείρας αλλά και οι πρώτες έριδες και διαφωνίες από την πρώτη στιγμή θα εμφανιστούν.Έτσι σχετικά εύκολα ο Γιουσούφ πασάς περνά την Ρούμελη και φτάνει στην Πάτρα καταστέλλοντας τις επαναστατικές κινήσεις.Λίγο αργότερα καταφτάνει και ο Μουσταφάμπεης καταπνίγοντας την επανάσταση στη Βοστίτσα.

Παρόμοια ήταν η κατάσταση στις βόρειες και κεντρικές επαρχίες του Μοριά.Θα χρειαζόταν λίγες εβδομάδες και μια στοιχειώδη οργάνωση αλλά και η αρχηγία του Κολοκοτρώνη για να έλθουν οι πρώτες νίκες στο Βαλτέτσι και στα Δολιανά που θα δώσουν πνοή στην Επανάσταση.

Η επανάσταση στη Μάνη

Η σημασία της Μάνης και ο ρόλος που μπορούσε να διαδραματίσει είχε επισημανθεί από πολύ έγκαιρα και όχι βέβαια τυχαία.Το υψηλό πολεμικό φρόνημα και το μαχητικό και επαναστατικό πνεύμα των Μανιατών σε συνδυασμό με την αυτονομία  και το «άβατο» για τους Τούρκους καθιστούσταν τη Μάνη τον ιδανικό τόπο για την  εναρξη του Αγώνα. 

 Από  τον χειμώνα του ΄21 υπήρχαν στη Μάνη ένοπλα σώματα,πολλοί Φιλικοί είχαν καταφύγει εκεί,ανάμεσά τους βέβαια ξεχώριζε η ηγετική μορφή του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη που μέλημά του ήταν να οργανώσει αλλά και να μονιάσει τους μονίμως διαφωνούντες Μανιάτες.

Στη Μάνη τοπικός ηγεμόνας ήταν ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης που ανέλαβε το 1815 από τον Σουλτάνο το αξίωμα του Μπέη.Είχε μεγάλη επιρροή  και σεβασμό όχι μόνο από τους Έλληνες αλλά και από τους Τούρκους,είχε ήδη μυηθεί αλλά και μυήσει πολλούς Μανιάτες στη Φιλική.Ήταν συνετός και σοβαρός,δεν ενθουσιαζόταν εύκολα,διορατικός και πάνω από όλα ένθερμος πατριώτης.

Ο μπέης της Μάνης είχε ήδη κινήσει τις υποψίες των Τούρκων.Είχε αρνηθεί να παραδώσει στους Τούρκους τον Κολοκοτρώνη και τον Παπαφλέσσα τους οποίου τους λόγους περί εμπλοκής της Ρωσίας δεν πολυπίστευε,έχοντας γνώση του παρελθόντος και προσπαθούσε να μάθει περισσότερα από τον ίδιο τον Καποδίστρια.Πολύ σημαντική ήταν η επιστολή που έστειλε εκ μέρους της "Μεσσηνιακής Γερουσίας" που εκπροσωπούσε,προς όλα τα χριστιανικά κράτη της Ευρώπης με την οποία ζητούσε την  αρωγή προς τον ελληνικό αγώνα.

Τελικά ο πολυμήχανος Παπαφλέσσας  θα παρασύρει και τον Μπέη στα σχέδιά του,εμπλέκοντας τον στην εισαγωγή ενός φορτίου με όπλα.Αφελώς ο βοεβόδας της Καλαμάτας Σουλειμάν Αγάς θα ζητήσει ενισχύσει από τον Μπέη,ο οποίος θα στείλει στην Καλαμάτα τον γιο του Ηλία επικεφαλής 200 Μανιατών για να «προστατέψει» την πόλη.

 

Οι Μανιάτες οπλαρχηγοί ήταν πλέον πεπεισμένοι για την έναρξη του Αγώνα.Σύμφωνα και με την τοπική παράδοση στις 17 του Μάρτη στην Αρεόπολη οι καπεταναίοι της Μάνης με επικεφαλής τον Κατσάκο Μαυρομιχάλη κήρυξαν την επανάσταση.Στη μικρή πλατεία στη θέση Κοτρώνι,μπροστά στο ναό υψώθηκε η επαναστατική σημαία από λευκό ύφασμα και μαύρο σταυρό με τους ιερείς να ευλογούν και τους επαναστάτες να δίνουν ιερό όρκο.

Σε όλον τον Μοριά οι επαναστάτες αρχίζουν να πολιορκούν τα φρούρια, στα οποία καταφεύγουν οι Τούρκοι που ζούσαν στην ύπαιθρο. Ιδιαίτερη κινητικότητα παρατηρείται προς την Τρίπολη, η οποία αποτελεί το διοικητικό και στρατιωτικό κέντρο των Οθωμανών στον Μοριά.

Τα νέα  κυκλοφορούν γρήγορα, ότι η επανάσταση έχει εξαπλωθεί σε πολλές περιοχές και ότι Φράγκοι και Ρώσοι πρόκειται σύντομα να κατέβουν για να πολεμήσουν στο πλευρό των Ελλήνων. Οι φήμες αυτές πανικοβάλλουν τους Τούρκους και ταυτόχρονα ενισχύουν το ηθικό των Ελλήνων.

Στην Καλαμάτα... 

Ο Χουρσίτ είχε φύγει στην Ήπειρο,η Καλαμάτα διέθετε μια μικρή φρουρά και ο δρόμος ήταν ανοικτός για την κατάληψή της.

Ήδη η πόλη ήταν περικυκλωμένη από ένοπλα σώματα που ενθαρρυμένα από την παρουσία του Ηλία Μαυρομιχάλη ανυπομονούσαν να εισέλθουν.Οι πρόκριτοι της Καλαμάτας ευφυώς σκεπτόμενοι ζήτησαν από τον Αγά να ζητήσει τη βοήθεια του Πετρόμπεη,όπως και έγινε.

Στις 22 Μαρτίου στρατιά 2.500 ανδρών ξεκίνησε από τη Μάνη με επικεφαλής τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη,μαζί με τον Κολοκοτρώνη και άλλους καπεταναίους  Την 23^η Μάρτίου οι επαναστάτες εισήλθαν  στην Καλαμάτα χωρίς να πέσει ούτε ένα βόλι.

Συστάθηκε η Μεσσηνιακή Γερουρία με αρχηγό τον Πετρόμπεη ο οποίος συνέταξε και απέστειλε στους Ευρωπαίους έγγραφο (προειδοποίησιν εις τας ευρωπαϊκάς αυλάς)  ζητώντας τους να συνδράμουν στον αγώνα.Αυτό αποτελεί και το πρώτο διπλωματικό κείμενο των επαναστατών.Ένα δεύτερο κείμενο στάλθηκε τον Μάιο  μέσω του Κοραή προς τους Αμερικανούς για τη δική τους κινητοποίηση και βοήθεια.

Στην Ανατολική Μάνη η παρουσία ενός σώματος 1500 Τούρκων αλλά και ο καλά οχυρωμένος Μυστράς θα έκανε πιο δύσκολη την κατάσταση.Ωστόσο οι συνεχιζόμενες φήμες για εμπλοκή των Ευρωπαίων αλλά και των Αμερικάνων πανικόβαλαν τους Τούρκους που σιγά σιγά άρχισαν να εγκαταλείπουν την περιοχή.

Εκεί όμως που θα γίνει ξεκάθαρος σε όλους τους οπλαρχηγούς ο ρόλος που θα έπαιζε ο Κολοκοτρώνης στην επανάσταση που μόλις ξεκινούσε, ήταν το μεγάλο συμβούλιο των οπλαρχηγών που έγινε στην Καλαμάτα για να σχεδιαστεί η στρατηγική που θα ακολουθούσαν οι επαναστάτες.

Ο Μαυρομιχάλης και οι άλλοι αρχηγοί άρχισαν να υποστηρίζουν τη γνώμη ότι έπρεπε να χτυπήσουν τα κάστρα της Μεσσηνίας πρώτα να τα πολιορκήσουν, να τα πάρουν κι ύστερα να τραβήξουν για την Τριπολιτσά.

Ο Κολοκοτρώνης στρατηγικά σκεπτόμενος υποστήριξε ότι στόχος,δύσκολος αλλά πολύ μεγάλος,έπρεπε να είναι η Τριπολιτσά,έπειτα όλες οι γύρω περιοχές θα έπεφταν εύκολα και ουσιαστικά θα ελευθερωνόταν όλος ο Μοριάς.

Ο Κολοκοτρώνης καλούσε τους οπλαρχηγούς να ξεκινήσουν τον αγώνα επιχειρώντας να καταφέρουν άμεσα ένα ισχυρό πλήγμα στην κεντρική αρτηρία των Οθωμανών στην Πελοπόννησο, την Τριπολιτσά. Οι περισσότεροι όμως οπλαρχηγοί διαφώνησαν  επειδή θεώρησαν μεγάλο και ακατόρθωτο το εγχείρημα, προτιμώντας τις μικρές και σίγουρες κινήσεις.

 

Ξεκινούσε έτσι η πρώτη μεγάλη διαμάχη μεταξύ του Κολοκοτρώνη και των υπόλοιπων οπλαρχηγών για το ποια στρατηγική θα ακολουθούσαν οι Έλληνες. Μια διαμάχη στην οποία ο Κολοκοτρώνης δεν είχε σκοπό να κάνει πίσω και που στο τέλος βέβαια θα δικαιωνόταν με την απελευθέρωση της Τρίπολης και την στερέωση της επανάστασης.