Ιωάννης ΔΑΣΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ

 

Ιωάννης ΔΑΣΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ,ο ήρωας-θρύλος της Κρήτης (1722 ή 1730-1771)

 

Ήταν ο ηγέτης του πρώτου μεγάλου ξεσηκωμού της Κρήτης.Καραβοκύρης και γραμματιζούμενος έγινε θρύλος και σύμβολο για τα Σφακιά και όλη την Κρήτη.

Ήταν πλούσιος και κοσμογυρισμένος,ζούσε μια άνετη και περιπετειώδη ζωή χάρη στα τέσσερα τριίστια καράβια του,που με έδρα τα Σφακιά έπλεαν σε όλη τη Μεσόγειο και τον Εύξεινο Πόντο.Ήταν το πιο σεβαστό πρόσωπο στην ευρύτερη περιοχή των Σφακιών χάρη στη μόρφωση και στην οικονομική του δύναμη.

Την εποχή που θα ξεσπάσει η  Κρητική επανάσταση,στα 1770, οι Κρητικοί ιδίως της υπαίθρου υποφέρουν από τον τουρκικό ζυγό και τους μαζικούς εξισλαμισμούς.Μόνο οι Σφακιανοί ευημερούν και προοδεύουν.Με βάση τη λογική ο Δασκαλογιάννης θα έπρεπε να μην αλλάξει τίποτα…

Όμως ο Σφακιανός ηγέτης αφουγκράζεται τι γίνεται γύρω του,υποφέρει μαζί με τους συμπατριώτες τους.Η επανάσταση στο νησί δε θα γίνει από αυτούς που θέλουν να εκδιώξουν τον τύραννο,αλλά από αυτούς που ευημερούν.

Ο Δασκαλογιάννης με τους Σφακιανούς θα ξεσηκωθούν ξέροντας ότι οι πιθανότητες επιτυχίας είναι λίγες και ότι θα έχαναν πολλά.

Οι Σφακιανοί από την εποχή των Βενετών ασχολούνταν με τη ναυτιλία,αυτό συνεχίστηκε και στην Τουρκοκρατία.Τα βουνά τους τους προστάτευαν από τις καταπιέσεις των αγάδων και απομονωμένοι και απερίσπαστοι ναυπηγούσαν τα καράβια τους στο Μπρόσγιαλο και στον Λουτρό ταξιδεύοντες στις θάλασσες,αποκομίζοντας πλούσια κέρδη.

Η Χώρα των Σφακίων,ο Λουτρός είχαν ωραία σπίτια,οι αποθήκες ήταν γεμάτες διάφορα εμπορεύματα και οι Σφακιανοί ταξιδεύοντας γνώριζαν ανθρώπους και μάθαιναν πράγματα.Αναγκαστικά έπρεπε να μάθουν γράμματα για τις εμπορικές τους δραστηριότητες,ξένες γλώσσες,το γεγονός αυτό τους αφύπνισε την ώρα που οι συμπατριώτες τους διαβιούσαν κάτω από το γιαταγάνι των γενίτσαρων,με μόνη σκέψη την επιβίωσή τους.

Ένας από τους εγγράμματους,μορφωμένους και πολυταξιδεμένους Σφακιανούς ήταν και ο Ιωάννης Βλάχος,ο γνωστός στην Ιστορία Δασκαλογιάννης.Τον είπαν Δάσκαλο γιατί ήξερε να διαβάζει.Γεννήθηκε στην Ανώπολη το 1722 ή το 1730.Ο πατέρας του ήταν πλούσιος έμπορος και τον μόρφωσε στο εξωτερικό,στην Ιταλία.Το ανάστημά του ήταν μέτριο,αλλά ήταν εμφανίσιμος και εύχαρις.Ήξερε να μιλά και να πείθει τους συνομιλητές του.Παντρεμένος με την Σγουρομάλλινη ή Ξανθομάλλινη από το Ρέθυμνο,απέκτησε 4 κόρες και δυο γιους.Μιλούσε ρωσικά και ιταλικά,είχε τέσσερα ιστιοφόρα και ταξίδευε παντού.Χάρη στις εμπορικές του δραστηριότητες έγινε ο πρώτος άρχοντας στα Σφακιά και σε όλη την Κρήτη.

Ο Δασκαλογιάννης με πνεύμα ελεύθερο και ανοιχτό έβλεπε πώς ζούσαν στο εξωτερικό και το συνέκρινε με αυτό που περνούσαν οι Κρητικοί.Καταλάβαινε ότι αν συνεχιζόταν η τουρκική σκλαβιά,σε λίγα χρόνια δε θα απέμενε Χριστιανός στο νησί.

Με τέτοιους διαλογισμούς βρέθηκε στη σύσκεψη των Ελλήνων του εξωτερικού στο Τριέστι με την υποκίνηση του Ορλόφ,ναυάρχου του ρωσικού στόλου. για την επανάσταση της υπόδουλης Ελλάδας.Ο Δασκαλογιάννης ενθουσιάζεται και πείθεται για τις προθέσεις των Ρώσων.Γυρίζει πίσω και συγκαλεί σύσκεψη των Σφακιανών που σχεδόν παμψηφεί αποφασίζουν την επανάσταση.Την ημέρα του Ευαγγελισμού στις 25 του Μάρτη 1770 υψώνουν  την σημαία της επανάστασης στην Ανώπολη.

Στις 2 Απριλίου  με στρατό 2000 ανδρών κατεβαίνουν προς τα χωριά των Χανίων,ζητώντας συμπαράσταση και βοήθεια για τον κοινό αγώνα.Η ανταπόκριση είναι ισχνή είτε από φόβο είτε από την γνώμη των πολλών ότι οι Τούρκοι είναι ανίκητοι.Ο Δασκολογιάννης καταλαμβάνει τη Μάλαξα κα περιμένει τον ρωσικό στόλο να καταπλεύσει στον κόλπο των Χανίων,να αρχίσει τον κανονιοβολισμό από τη θάλασσα και τα παλικάρια του την επίθεση από την ξηρά,όπως είχαν συμφωνήσει στις επιστολές που είχαν ανταλλάξει με τον Ορλόφ.Οι τοπικοί αγάδες τρομοκρατήθηκαν και κλείστηκαν στα φρούρια έχοντας και αυτοί πληροφορίες για την εμπλοκή των Ρώσων.

Αλλά ο Αλεξέι Ορλόφ αντί να πλεύσει προς τα Χανιά,όπως είχε υποσχεθεί στον Δασκαλογιάννη,πλέει προς τον Τσεσμέ,όπου καταναυμάχησε τον τουρκικό στόλο.

Ο ήρωάς μας βλέπει τα σχέδια του να καταρρέουν αλλά δεν τα παρατά.Αποφασίζει να συνεχίσει τον αγώνα,μοιράζει τις δυνάμεις του,ορίζοντας αρχηγούς για να αναγκάσει τον εχθρό να διασπάσει τις δυνάμεις του.Οι Τούρκοι οργανώνουν το στρατό τους  από 12000 Τουρκουκρητικούς που διψούν για εκδίκηση.

Ομηρικές μάχες θα γίνουν στην Κράπη, ενώ οι Τούρκοι καίνε τον Καλλικράτη και το Αφέντου. Οι Σφακιανοί υποχωρούν  βράχο βράχο και το αίμα κύλά άφθονο και από τις δύο πλευρές. Οι Τούρκοι λεηλατούν την Ασκύφου και ετοιμάζονται για την επίθεση στον Εμπρός Γιαλό και τη χώρα των Σφακίων. Οι Κρητικοί τους καθυστερούν στα στενά της Ίμπρου και φυγαδεύουν πολλά γυναικόπαιδα στην Ανώπολη.Οι Οθωμανοί μετρούν 1.000 νεκρούς, αλλά ενισχύονται από Ηρακλειώτες Τούρκους και η αριθμητική τους υπεροχή είναι συντριπτική. Μεταφέρουν την έδρα της επιχείρησης στο Φραγκοκάστελο και το καλοκαίρι εξαπολύουν επίθεση με 6.000 άνδρες στην Ανώπολη. Ο Δασκαλόγιαννης τους αναχαιτίζει προσωρινά και στέλνει τα μισά γυναικόπαιδα, περίπου 2.500 ψυχές, στο Λουτρό. Άλλοι τόσοι άμαχοι όμως δεν καταφέρουν να ξεφύγουν και πολλοί αιχμαλωτίζονται. Η Ανώπολη λεηλατείται και ο Δασκαλόγιαννης τη βλέπει να καίγεται από τα απέναντι βουνά. Οι Σφακιανοί καταφεύγουν προς την Αράδαινα και δίνουν απελπισμένες μάχες στο φαράγγι, ενώ οι σφαγές των αμάχων στα Λιβανιανά και τον Άγιο Ιωάννη θα γράψουν με μαρτυρικό τρόπο τη σελίδα της εξέγερσης.

Ο Δασκαλογιάννης κάτω από το βάρος της ευθύνης για την πρωτοφανή καταστροφή της επαρχίας του,θέλει να παραδοθεί,παρά την αντίθετη γνώμη των συμπολεμιστών του.Ο πασά τον δέχεται με «σατραπικό μειδίαμα» και αρχίζει να τον ανακρίνει.Του παρουσιάζει μάλιστα την κόρη του που είχε ήδη συλληφθεί για να τον ευχαριστήσει.και έπειτα συντάσσει  τη συνθήκη ειρήνης που προέβλεπε αναγνώριση της τουρκικής διοίκησης στην Κρήτη,παραμονή του Δασκαλογιάννη για τρία χρόνια στα χέρια των Τούρκων και πολεμική αποζημίωση 500 γρόσια κάθε χρόνο.

Η συνθήκη θα γίνει δεκτή,όμως τα σχέδια του πασά ήταν να προσπαθήσει μέσω του Δασκαλογιάννη να συλλάβει και άλλους Κρητικούς αρχηγούς.

Όταν βεβαιώνεται  ότι δεν έχει να κερδίσει τίποτα από τον αιχμάλωτο Σφακιανό διατάσει το βασανιστικό του τέλος.Στις 17 Ιουνίου 1771,ημέρα Παρασκευή,αργία για τους Μουσουλμάνου,για να δουν όλοι την εκτέλεση, δένουν σφιχτά τον Δασκαλόγιαννη σε ένα ικρίωμα που στήνεται στην πλατεία του Ηρακλείου και ο δήμιος αρχίζει  να αφαιρεί με τσακμακόπετρες κομμάτια από τη σάρκα του και να τα πετάει στους συγκεντρωμένους. Φέρνουν  μπροστά του ένα μεγάλο καθρέφτη για να δει τον εαυτό του κατακρεουργημένο, αλλά και τον αδελφό του τον Σγουρομάλλη, ο οποίος είχα χάσει πια τα λογικά του. Ο Δασκαλόγιαννης πεθαίνει από ακατάσχετη αιμορραγία και το σώμα του έμεινε τρεις ημέρες εκτεθειμένο, η ταφή θα γίνειί μόνο όταν απειλούνταν πλέον με αποσύνθεση. 

Ο Αγώνας του,η θυσία του υπήρξε το πρώτο σκίρτημα της κρητικής ψυχής,χαλύβδωσαν τη ψυχή του λαού αυτού και δυνάμωσαν την  πίστη του προς την απελευθέρωση που θα έλθει στα επόμενα χρόνια.