Η έναρξη της επανάστασης στη Ρ Ο Υ Μ Ε Λ Η

 

Ταυτόχρονα με την Πελοπόννησο η επανάσταση ξέσπασε  και στην Ανατολική Στερεά,στις δυο σημαντικές πόλεις,στα Σάλωνα και στη Λιβαδειά.Στη Ρούμελη υπήρχε ένας ικανός αριθμός αρματολών και κλεφτών,πολλοί από αυτούς είχαν θητεύσει στην αυλή του Αλή πασά,ήταν εμπειροπόλεμοι,είχαν μυηθεί στη Φιλική Εταιρεία και όταν άρχισαν οι προστριβές του Αλή με τον Σουλτάνο,απομακρύνθηκαν και οργανώθηκαν στα πρώτα ένοπλα επαναστατικά σώματα.

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης  

Οι συνθήκες στη Ρούμελη ήταν τελείως διαφορετικές από αυτές που επικρατούσαν στον Μοριά. Από τότε που η Στερεά Ελλάδα έπεσε στα χέρια των Τούρκων υπέφερε από την τυραννία και την κακοδιοίκησή τους. Στις πόλεις και τις κωμοπόλεις υπήρχαν ισχυρές τουρκικές δυνάμεις. Μεγάλα στρατιωτικά τμήματα υπήρχαν σε πολλές περιοχές της Στερεάς όπως στο Ζητούνι (Λαμία). Το ίδιο συνέβαινε και στη γειτονική Θεσσαλία, στα Τρίκαλα και τη Λάρισα. 

 

Η έναρξη της επανάστασης στην Ανατολική Στερεά

Η απελευθέρωσης των Σαλώνων και της Λιβαδειάς

Λίγο πριν τον ξεσηκωμό,οι Ρουμελιώτες είχαν στραμμένη την προσοχή τους στη διαμάχη του Αλή πασά και της τουρκικής στρατιάς που είχε σταλεί εναντίον του.Ο πασάς των Ιωαννίνων,με διπλωματία προσπαθούσε να εμπλέξει τους Έλληνες,καλώντας τους σε βοήθεια,αλλά από την άλλη πλευρά είχε καταδώσει στον Σουλτάνο τα σχέδια της Φιλικής Εταιρείας.Είχε υποσχεθεί μάλιστα ότι σε περίπτωση αμνηστείας από την Υψηλή Πύλη θα εργαζόταν για την κατάστολή της εξέγερσης των Ελλήνων.

 Ωστόσο, οι Ρουμελιώτες δεν θα μπορούσαν να μείνουν  άπραγοι τη στιγμή που ήδη είχε ξεσηκωθεί ο Μοριάς.Σπουδαίοι οπλαρχηγοί όπως οι Οδυσσέας Ανδρούτσος, Αθανάσιος Διάκος, Πανουργιάς, Δυοβουνιώτης, Σκαλτσάς κ.ά. δρούσαν σε περιοχές της Στερεάς.Αυτοί είχαν τον πρώτο λόγο για την έναρξη του Αγώνα,σε αντίθεση με την Πελοπόννησο όπου τις αποφάσεις καθόριζαν πιο πολύ οι πρόκριτοι, και δεν άργησαν να πάρουν τα όπλα απελευθερώνοντας τα Σάλωνα, το Λιδορίκι, τη Λιβαδειά και τις γειτονικές περιοχές.

                                                      

Πανουργιάς

 

Στα Σάλωνα που ήταν πόλη σπουδαίας στρατηγικής σημασίας ξεχώριζε η παρουσία του Πανουργιά που είχε φτιάξει ένοπλο σώμα 80 περίπου ανδρών.Στις 24 Μαρτίου πληροφορείται τις εξελίξεις στον Μοριά και συναντά στο μοναστήρι του προφήτη Ηλία τους προκρίτους της περιοχής,κηρύσσει την επανάσταση και προσπαθεί να στρατολογήσει άνδρες και να προσεγγίσει τους Γαλαξιδιώτες για να συμμετάσχουν στην επανάσταση.Αυτοί διέθεταν καράβια που ήταν απαραίτητα για να αντιμετωπίσουν τον τουρκικό στόλο που ήταν στην Ναύπακτο.

Το σχέδιο του Πανουργιά ήταν να επιτεθούν άμεσα στα Σάλωνα,αιφνιδιάζοντας τους Τούρκους.Οι περισσότεροι πρόκριτοι και στρατιωτικοί ήταν επιφυλακτικοί,ο Πανουργιάς όμως τους έπεισε λέγοντας τους μάλιστα για να τους ξεσηκώσει ότι είδε στον Κορινθιακό να πλέουν καράβια του ρωσικού στόλου.

Η επίθεση,άψογα σχεδιασμένη και στημένη, άρχισε,οι Τούρκοι κλείστηκαν στο κάστρο, από τη μια τα κανόνια των καραβιών από το Γαλαξίδι και από την άλλη η ορμή των πολιορκητών έκαμψαν την αντίσταση των Τούρκων. Στις 10 Απριλίου,ανήμερα της Λαμπρής,η πύλη άνοιξε και τα Σάλωνα απελευθερώθηκαν.Ο  Γαλαξιδιώτης Μητρόπουλος έστησε περήφανος το λάβαρο στο πιο ψηλό σημείο των Σαλώνων.

 

Ο Νικόλαος Μητρόπουλος υψώνει τη σημαία στα Σάλωνα.

Οι εξελίξεις στη Λιβαδειά

Το κίνημα εξαπλώθηκε σε όλη την επαρχία Φωκίδας και άμεσα επαναστάτησε και η Βοιωτία.Η  πιο σημαντική πόλη της,  η Λιβαδειά στα τελευταία οθωμανικά χρόνια είχε εξελιχθεί σε σπουδαίο διοικητικό και οικονομικό κέντρο.Οι πρόκριτοι της περιοχή με δωροδοκίες και διπλωματία είχαν εξασφαλίσει για την πόλη και τους πολίτες της αρκετές ελευθερίες και προνόμια.Ο ντόπιος Αθανάσιος Ζαρείφης ήταν ο άνθρωπος της Φιλικής που είχε μυήσει πολύ κόσμο.

Το αρματολίκι της Λιβαδειάς, μετά την καταδίωξη από τους Τούρκους του Οδυσσέα Ανδρούτσου,είχε αναλάβει ο Αθανάσιος Διάκος που βρισκόταν  σε συνεννόηση με τον Πανουργιά και τον Δυοβουνιώτη για να ορίσουν τον ξεσηκωμό.Από την Πόλη μόλις είχε επιστρέψει,αρχές Μαρτίου του ΄21,ο επίσκοπος Σαλώνων Ησαΐας.Ορμητήριο των επαναστατών ήταν το ιστορικό μοναστήρι του Οσίου Λουκά στη Βοιωτία.

Ο Διάκος πληροφορείται τα νέα στον Προφήτη Ηλία  και στέλνει τον έμπιστό του Βασίλη  Μπούσγο στην Πάτρα.Στη διαδρομή,στο Γαλαξίδι,μαθαίνει την έναρξη του αγώνα στον Μοριά,αποφασίζει να γυρίσει πίσω.Στην επιστροφή, σε ένα χάνι συναντά έναν Τουρκο ταχυδρόμο που μεταφέρει για λογαριασμό της τουρκικής διοίκησης την είδηση του ξεσηκωμού στον Μοριά και τον σκοτώνει.

Ο βοεβόδας της Λιβαδειάς Χασάν Αγάς πληροφορείται το γεγονός,ζητά εξηγήσεις από τον Διάκο.Αυτός πολύ έξυπνα πείθει τον Αγά ότι η πόλη χρειάζεται την προστασία ισχυρού ένοπλου σώματος από πιθανή επίθεση της ομάδας του Ανδρούτσου.Ο Τούρκος διοικητής δίνει την άδεια στον Διάκο να στρατολογήσει 5.000 άνδρες.

Στις 27 Μαρτίου στο μοναστήρι του Οσίου Λουκά ο Ησαΐας ευλογεί το λάβαρο της επανάστασης.Στις 28 του Μάρτη αγωνιστές από όλη την Βοιωτία πολιορκούν την Λιβαδειά.Μετά από σκληρή μάχη έξω από τα κονάκια των Τούρκων και γύρω από το φρούριο και τον πύργο της Ώρας η πόλη πέφτει στα χέρια των επαναστατών την 1^η Απρίλη του 1821.Η σημαία του Αγώνα με τον Σταυρό υψώνεται στο φρούριο και αμέσως μετά ο Διάκος μιλά στους αγωνιστές από τον εξώστη της Μητρόπολης.

 Είπε ότι δεν είχε αμφιβολία για τη νίκη, πίστευε στην απελευθέρωση του Γένους γιατί ήταν θέληση Θεού. Συμβούλευσε ομόνοια και αυταπάρνηση: «Αυτά, είναι τα μόνα φοβερά όπλα εις τα χείρας λαού πολεμούντος προς απόκτησιν της ελευθερίας του». 

Πρόσθεσε ότι ο αγώνας μόλις είχε αρχίσει και έπρεπε να ετοιμαστούν για μεγάλες θυσίες. Μίλησε για την ελευθερία και τελείωσε τον λόγο του με τους στίχους του Ρήγα Φεραίου:

«Καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή,

παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή».

 

Λίγες μέρες μετά, θα γινόταν ο πρώτος μεγάλος μάρτυρας της επανάστασης όταν θα πρόβαλε ηρωική αντίσταση στην Αλαμάνα,προσπαθώντας να εμποδίσει την στρατιά του Κιοσέ Μεχμέτ και του Ομέρ Βρυώνη. 

 

 

Αθανάσιος Διάκος 

 

Στην Αττική  

 Στα τέλη του Απρίλη επαναστατεί και η Αττική.Αγρότες ξεσηκώνοντας από διάφορα μέρη του νομού και μπαίνουν στην πόλη που ήταν μια πόλη μικρή.Οι Τούρκοι κλείνονται στα τείχη της Ακρόπολης.Η πολιορκία ενισχύεται από την παρουσία πολλών νησιωτών από την Αίγινα,Κέα,Ύδρα που συνδράμουν με τα πλοία και τα κανόνια τους. 

 

 Στην Αιτωλοακαρνανία και Δυτική Ελλάδα 

Στην περιοχή της Αιτωλοακαρνανίας,αρχές του Μάρτη του ΄21,ο ισχυρός αρματολός της περιοχής Δημήτρης Μακρής επιτίθεται σε αποστολή μεταφοράς φόρων  στη διαδρομή από το Μεσολόγγι προς την Ναύπακτο.

Στις 20 Μαΐου υδραίικα και σπετσιώτικα καράβια εμφανίζονται στον Πατραϊκό κόλπο για να εμψυχώσουν και να ξεσηκώσουν τους Έλληνες της ευρύτερης περιοχής. Έτσι δίνεται το έναυσμα στους Μεσολογγίτες, με αρχηγούς τον Παλαμά και τον Μακρή, για την κατάληψη του Διοικητηρίου και την επανάσταση στην πόλη, πιθανότατα στις 22–23 Μαΐου, με τους λίγους μουσουλμάνους και τη φρουρά να αποχωρούν εσπευσμένα προς το Βραχώρι(Αγρίνιο).Τελικά θα εκδιωχθούν και από εκεί από τον Μακρή και τον Βατικιώτη.

Η επανάσταση επεκτάθηκε γρήγορα στη δυτική Στερεά και μέσα στο καλοκαίρι οι εξεγερμένοι κατέλαβαν ολόκληρη την περιοχή, με σημαντικότατη εξαίρεση τη Ναύπακτο. Σύντομα η πόλη του Μεσολογγίου άρχισε να δέχεται κύματα προσφύγων από τις βορειότερες περιοχές της Ηπείρου.Σύντομα θα μπει στο στόχαστρο των Τούρκων...