Ο αγώνας στη Μακεδονία αποτέλεσε μια δύσκολη αλλά σημαντική προσπάθεια επέκτασης της εξέγερσης στη βόρεια Ελλάδα. Η περιοχή βρισκόταν κοντά σε ισχυρά οθωμανικά κέντρα, όπως η Θεσσαλονίκη αλλά και κοντά στο κέντρο της οθωμανικής αυτοκρατορίας, την Κωνσταντινούπολη, γεγονός που δυσχέραινε την επιτυχία των επαναστατών.
Η επανάσταση θα ξεκινήσει στη Μακεδονία χάρη στον ενθουσιασμό και τον ζήλο του Εμμανουήλ Παπά, του πιο σημαντικού αγωνιστή της περιοχής.
Ο Εμμανουήλ Παπάς (1772-1821) γεννήθηκε στο χωριό Δοβίστα Σερρών που σήμερα φέρει τιμητικά το όνομά του. Καταγόταν από πλούσια και αρχοντική οικογένεια και ασχολήθηκε με το εμπόριο και τις τραπεζικές δραστηριότητες. Η μεγάλη κτηματική και χρηματική περιουσία που απέκτησε τον έκαναν σημαντικό οικονομικό παράγοντα και τον καθιέρωσαν ως ένα είδος τραπεζίτη των Οθωμανών αρχόντων της περιοχής, δανείζοντάς τους σημαντικά ποσά για τις συναλλαγές τους.Απέκτησε έτσι την εμπιστοσύνη όχι μόνο των Ελλήνων τους οποίους στήριζε αλλά και προστάτευε από τις αυθαιρεσίες των Τούρκων, αλλά και των ίδιων των κατακτητών και έχαιρε εξαιρετικής εκτίμησης.
Τη διετία 1817-1819 ήταν τραπεζίτης στην Κωνσταντινούπολη. Τα πρώτα σύννεφα στις σχέσεις του με την Οθωμανική αυτοκρατορία, εμφανίστηκαν το 1819. Εκείνη τη χρονιά ο Παπάς που ανυπομονούσε να δει την Ελλάδα ελεύθερη μυήθηκε τη φιλική Εταιρεία και προσέφερε ένα μεγάλο ποσό ύψους 1.000 γροσιών για την ενίσχυση του αγώνα. Λέγεται ότι σχεδίασε ακόμη και τη δολοφονία του ίδιου του Σουλτάνου,κάτι που τελικώς δεν έγινε.
Ο αγώνας στη Μακεδονία
Ο αγώνας στη Μακεδονία συνιστούσε μια πρόκληση για τα σχέδια των επαναστατών. Οι δυσκολίες ήταν μεγάλες λόγω της άμεσης γειτνίασης με το πολιτικοστρατιωτικό κέντρο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, την Κωνσταντινούπολη, αλλά και της παρουσίας σημαντικών δυνάμεων στη μεγαλύτερη πόλη, τη Θεσσαλονίκη.
Παρά ταύτα, ο Δημήτριος Υψηλάντης, που είχε κατέβει από τη Ρωσία στην Ελλάδα, μαζί με άλλους οπλαρχηγούς, μεταξύ των οποίων και ο Κασομούλης, προετοίμαζαν την εξάπλωση της Επανάστασης ως προέκταση του επαναστατικού κινήματος του Αλέξανδρου Υψηλάντη στη Μολδοβλαχία.
Συγκεκριμένα, θα επιχειρούνταν εξέγερση στην περιοχή του Ολύμπου, στη Χαλκιδική, στο Άγιον Όρος, αλλά και στην Ανατολική Μακεδονία. Παράλληλα, θα καταλαμβάνονταν οι διαβάσεις του Αξιού, των Τεμπών, τα στενά της Καστοριάς και οι φυσικά οχυρές θέσεις στο Βέρμιο και στη Σιάτιστα, προκειμένου να αποκλειστεί η Θεσσαλονίκη και να αναγκαστούν οι Τούρκοι να την παραδώσουν.
Και ενώ οι οπλαρχηγοί του Ολύμπου θα φανούν διστακτικοί και αναβλητικοί,ο Εμμανουήλ Παππάς θα αναδειχτεί σε πρωτεργάτη του Αγώνα στη Μακεδονία. Εκτελώντας τις διαταγές του Αλέξανδρο Υψηλάντη φεύγει από την Κωνσταντινούπολη για να οργανώσει τον επαναστατικό αγώνα στη Μακεδονία.Αγοράζει όπλα και πολεμοφόδια, ναυλώνει ένα καράβι και αναχωρεί στις 23 Μαρτίου 1821 για το Άγιο Όρος συνοδευόμενος από τον υπασπιστή του Ιωάννη Χατζηπέτρου, τον γραμματικό του Ιωάννη Οικονόμου και τον γιο του Γιαννάκη. Αποβιβάζεται στη μονή Εσφιγμένου, της οποίας ο ηγούμενος Ιωακείμ ήταν Φιλικός και τον υποδέχεται με ενθουσιασμό.
Από εκεί πλέον δίνει το έναυσμα για την επανάσταση στη στις 17 Μαΐου 1821, ύστερα από την ανακήρυξή του ως αρχηγός του Αγώνα στη Μακεδονία από τον Μητροπολίτη Μαρωνείας Κωνσταντίνο και μαζί με τους 2.500 άνδρες του αναλαμβάνει δράση. Όλη η Χαλκιδική επαναστατεί,τα χωριά αλλά και τα μοναστήρια.Στα μέσα Μαΐου οι κάτοικοι του Πολύγυρου κηρύττουν την επανάσταση.Εξοντώνουν την μικρή φρουρά και επιτίθενται στον στρατό που έχει σταλεί από τη Θεσσαλονίκη.Την 1 Ιουνίου 1821 απελευθερώνεται η Ιερισσός.
Ο Παπάς στέλνει τηλεγράφημα στον Υψηλάντη ζητώντας του υποστήριξη με πλοία αλλά και πολεμικό υλικό. Ο Μακεδόνας οπλαρχηγός ξοδεύει όλη του τη περιουσία υπέρ του αγώνα ,ωστόσο οι ενισχύσεις που ζητά δεν θα έρθουν ποτέ.
Την ίδια εποχή όλη σχεδόν η Ελλάδα βρίσκεται σε επαναστατικό αναβρασμό,ωστόσο η εγγύτητα της Μακεδονίας στην Τουρκία και η παρουσία τουρκικών πληθυσμών θα είναι αξεπέραστα εμπόδια για την επιτυχία του αγώνα.Ο Τούρκος διοικητής της Θεσσαλονίκης έχει ήδη κινητοποιηθεί για την καταστολή του κινήματος.Έχει ήδη αρχίσει και τα αντίποινα,συλλαμβάνοντας και εκτελώντας πρόκριτους και τον επίσκοπο Κίτρους στην Πιερία.
Στις 11 Σεπτεμβρίου ο Εμμανουήλ Παπάς διορίζεται από τον Δημήτριο Υψηλάντη επίσημα αρχηγός και διοικητής των στρατιωτικών δυνάμεων του Αγίου Όρους, της Κασσάνδρας και της Θεσσαλονίκης. Δίνει μάχες, επιχειρεί αποβάσεις στην Κασσάνδρα και αποκρούει τους Τούρκους προκαλώντας τους σοβαρές απώλειες. Ο ξεσηκωμός, ο αγώνας και οι θυσίες όλων των επαναστατημένων Μακεδόνων στη Χαλκιδική είναι μεγάλος. Είναι όμως άνισος και αδυσώπητος μπροστά στις υπέρτερες δυνάμεις των Οθωμανών που κατέφτασαν ακόμη και από τη Θράκη για να καταστείλουν την επανάσταση.Γι' αυτό και η επανάσταση στη Χαλκιδική θα συρρικνωθεί γρήγορα και οι επαναστάτες θα περάσουν για διάστημα τεσσάρων μηνών αποκλεισμένοι στις χερσονήσους της περιοχής.
Μπορεί να ήταν ολιγόμηνος αλλά ήταν και σκληρός ο αγώνας στην Μακεδονία,στηρίχτηκε μόνο από τις οικονομικές δυνάμεις του Εμμ. Παπά ο οποίος αγόρασε όλα τα όπλα και πολεμοφόδια και συντήρησε ολόκληρη την επαναστατημένη περιοχή χωρίς καμία βοήθεια από υπόλοιπη επαναστατημένη Ελλάδα.
Οι τουρκικές δυνάμεις που ενισχύθηκαν με την αποστολή ισχυρής στρατιάς από την Κωνσταντινούπολη, θα σταματήσουν τον ανεκπαίδευτο και μαθημένο μόνο στον κλεφτοπόλεμο στρατό του Παππά και θα τον αποκλείσουν στην Κασσάνδρα.Οι Έλληνες θα ηττηθούν στη μάχη που έγινε στις 30 Οκτωβρίου. Ο Παπάς μόλις που κατάφερε να γλιτώσει και αναγκάστηκε να εγκατασταθεί στη μονή Εσφιγμένου στο άγιο Όρος. Στις Σέρρες συνέλαβαν την οικογένειά του, έκαψαν το σπίτι του και δήμευσαν την περιουσία του. Για να ξεφύγει αποφασίζεται η μεταφορά του στην Ύδρα. Η υγεία του,σωματική και ψυχική, είχε κλονιστεί. Δεν άντεξε και πέθανε στο καράβι από καρδιακή προσβολή. Τον έθαψαν στην Ύδρα με όλες τις τιμές.
Το 1843 αναρτήθηκε στο Ελληνικό Βουλευτήριο το όνομά του ως ένας από τους πρωταγωνιστές της ελληνικής επανάστασης.Στις 17/5/1966 τα οστά του μεταφέρθηκαν στις Σέρρες και τοποθετήθηκαν στη βάση του ανδριάντα του ήρωα, που κοσμεί την κεντρική πλατεία Ελευθερίας της πόλης.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου