Καλόγερος Σαμουήλ (1760-1803) και Σούλι : Η τελευταία πράξη πριν τον ξεριζωμό

 

Καλόγερος Σαμουήλ (1760-1803)

 

Ο καλόγερος Σαμουήλ, που με την ανατίναξη του οχυρού πύργου στο Κούγκι έγινε ένας ακόμη θρύλος των ηρώων της Επανάστασης, αποτελεί μια από τις πιο εμβληματικές μορφές της προεπαναστατικής περιόδου.

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης 

Η καταγωγή του παραμένει ιστορικά αδιευκρίνιστη· πολλές περιοχές τη διεκδικούν και οι ερευνητές εξακολουθούν να διχογνωμούν. Το πιθανότερο πάντως είναι πως κατάγονταν από κάποιο χωριό της περιοχής της Παραμυθιάς. Το πραγματικό του όνομα ήταν Σταύρος Θεμελής. Όπως συνηθιζόταν τότε, το επώνυμό του αντικαταστάθηκε από το όνομα του πατέρα του, Τριαντάφυλλου (συγκεκομμένο Ντάφλος). Έτσι ο Σταύρος Ντάφλος –με πιθανή ημερομηνία γέννησης το 1760 ή 1761– πέρασε στην ιστορία ως ο καλόγερος Σαμουήλ.

Ο Σαμουήλ ήταν ψηλός, με επιβλητικό παράστημα, ενώ τα σημάδια της ευλογιάς που είχε περάσει μικρός έμειναν για πάντα στο πρόσωπό του. Σε ηλικία περίπου δεκαπέντε ετών ακολούθησε τον Κοσμά τον Αιτωλό, ο οποίος τον εκτιμούσε ιδιαίτερα. Από το 1776 ως το 1791 τα ίχνη του χάνονται· πιθανότατα στάλθηκε από τον Κοσμά σε κάποιο μοναστήρι για να μορφωθεί και να ωριμάσει πνευματικά.

Το 1791 εμφανίζεται ξαφνικά στο Σούλι, ζώντας ασκητικά σε μια σπηλιά στο Κούγκι. Σταδιακά άρχισε να επισκέπτεται τα γύρω χωριά, συγκεντρώνοντας χρήματα με τα οποία έκτισε τον μικρό ναό της Αγίας Παρασκευής, και αργότερα το ίδιο το φρούριο του Κουγκίου.

Τον Δεκέμβριο του 1803, το Σούλι τελούσε πλέον υπό ασφυκτική πολιορκία από τον Αλή Πασά. Μετά από τρεισήμισι και πλέον δύσκολα χρόνια αγώνα, το Σούλι θα λυγίσει∙ όχι μόνο από τη συνεχή πίεση του εχθρού, αλλά και από την προδοτική φιλαρχία και φιλοπρωτία ορισμένων ηγετών του, που όξυναν τις εσωτερικές διαμάχες. Όμως ο κυριότερος λόγος της πτώσης του υπήρξε η πείνα, η σωματική και ψυχική εξάντληση, καταστάσεις που άνοιξαν τον δρόμο για εγωιστικές και ασυντόνιστες κινήσεις στους τελευταίους μήνες της πολιορκίας.

Δεν είναι απολύτως εξακριβωμένο πότε ακριβώς και αν οι Σουλιώτες αναχώρησαν όλοι μαζί ή κατά ομάδες. Πιθανότατα η αναχώρηση έγινε μεταξύ 12 και 16 Δεκεμβρίου. Αρκετές φάρες έφυγαν στις 12 του μήνα με προορισμό περιοχές που βρίσκονταν υπό τη δικαιοδοσία του Αλή, παρά τις επίμονες συμβουλές του Σαμουήλ να κατευθυνθούν όλοι προς την Πάργα. Οι αρχηγοί αυτών των φατριών είχαν επηρεαστεί από τις υποσχέσεις του Αλή ότι όχι μόνο δεν θα τους ενοχλούσε, αλλά θα τους παραχωρούσε και αρματολίκια. Η πλειονότητα των υπόλοιπων Σουλιωτών κατευθύνθηκε προς την παραλιακή πόλη της Πάργας.

Ο Σαμουήλ έμεινε τελευταίος στο Κούγκι, μαζί με λίγους συντρόφους, ηλικιωμένους και βαριά τραυματίες, για να παραδώσει την πυριτιδαποθήκη που βρισκόταν μέσα στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής. Πριν από την παράδοση, ένας από τους ανθρώπους του Αλή Πασά τον προκάλεσε, λέγοντάς του:

«Πόσα κολαστήρια στοχάζεσαι, καλόγερε, πως θα σου κάμει ο Βεζύρης όταν σε βάλει στο χέρι; Από το οποίο δεν γλιτώνεις…»

Και ο Σαμουήλ απάντησε με αξιομνημόνευτη ψυχραιμία:

«Δεν είναι άξιος ο Βεζύρης να πιάσει άνθρωπον όστις, εκτός που δεν φοβάται, γνωρίζει κι άλλον δρόμο… του θανάτου».

Λίγο μετά, ο Σαμουήλ άναψε το φυτίλι και ανατινάχθηκε μαζί με την πυριτιδαποθήκη, παρασύροντας και τους Τούρκους που είχαν εισβάλει.

Με την πράξη αυτή πέρασε στην Ιστορία ως σύμβολο ελευθερίας, αυτοθυσίας και αδούλωτου φρονήματος, χαραγμένος ανεξίτηλα στην ιστορική μνήμα του λαού μας.