Κροκόδειλος Κλαδάς: Ο ΠΡΩΤΟΣ ΑΓΩΝΙΣΤΗΣ μετά την ΑΛΩΣΗ
Ο πρώτος μεταβυζαντινός αγωνιστής: Κροκόδειλος Κλαδάς
Κορυφαία μορφή της πρώιμης ένοπλης αντίστασης του μεταβυζαντινού Ελληνισμού υπήρξε ο Κροκόδειλος Κλαδάς, ένας πολεμιστής του οποίου η ζωή και η δράση ξεπερνούν τα όρια του θρύλου και στηρίζονται σε ισχυρές ιστορικές μαρτυρίες.
Μετά τις πολυετείς συγκρούσεις του Α΄ Τουρκοβενετικού Πολέμου, ο Κλαδάς αρνήθηκε να αποδεχθεί την ενσωμάτωση της Μάνης στα εδάφη του Οθωμανού επικυρίαρχου και αποφάσισε να συνεχίσει τον αγώνα, ερχόμενος σε σύγκρουση τόσο με τους Οθωμανούς όσο και με τους πρώην συμμάχους του, τους Βενετούς. Η δράση του δεν περιορίστηκε στην Πελοπόννησο, αλλά συνεχίστηκε στη Νότια Ιταλία, στην Ήπειρο και στις ακτές της Αδριατικής.
Το τέλος του υπήρξε αντάξιο της ζωής του: ηρωικό και τραγικό ταυτόχρονα, υπενθυμίζοντας ότι ακόμη και στις πιο δύσκολες και σκοτεινές εποχές, η επιθυμία για ελευθερία και αυτοδιάθεση παραμένει ζωντανή στις καρδιές των ανθρώπων.
Η οικογένεια
Ο Κροκόδειλος ή Κροκόνδειλος ή Ακροκόδυλος ή Κορκόντυλος Κλαδάς (1425-1490) ήταν Έλληνας στρατιωτικός ηγέτης, γιος του Θεόδωρου Κλαδά, αξιωματικού στην υπηρεσία των Δεσποτών του Μυστρά. Η πολεμική του δράση εκτείνεται σε μια περίοδο σχεδόν τριάντα ετών.Η απώτερη καταγωγή της οικογένειας Κλαδά εντοπίζεται στην περιοχή της Ηπείρου. Η πρώτη γραπτή αναφορά για την οικογένεια βρίσκεται στο «Χρονικό του Μορέως», όπου αναφέρεται ότι το 1296 ένας Κλαδάς κατέλαβε φράγκικο κάστρο για λογαριασμό του Βυζαντινού αυτοκράτορα. Το 1362, ο τοπικός άρχοντας Λέων Κλαδάς πραγματοποίησε δωρεά σε μοναστήρι κοντά στον Μυστρά. Το 1415, μέλος της οικογένειας Κλαδά εμφανίζεται ως υποκινητής εξέγερσης εναντίον του αυτοκράτορα Μανουήλ Β΄.
Οι Βενετοί παραχώρησαν σε πολλά μέλη της οικογένειας Κλαδά τη βενετική υπηκοότητα. Έτσι, όταν η Πελοπόννησος κατακτήθηκε από τους Οθωμανούς, αρκετά μέλη της οικογένειας κατέφυγαν στη βενετοκρατούμενη Κεφαλονιά, όπου συνέχισαν να υπηρετούν ως στρατιωτικοί διοικητές. Το επώνυμο Κλαδάς διατηρείται μέχρι και σήμερα.
Η δράση του Κροκόδειλου στην Πελοπόννησο
Ο Κροκόδειλος Κλαδάς γεννήθηκε το 1425, πιθανότατα στην Κορώνη, και από νεαρή ηλικία ακολούθησε τα βήματα του πατέρα του στη στρατιωτική σταδιοδρομία. Όταν ο πατέρας του πέθανε, το 1460, κληρονόμησε τον πατρογονικό πύργο της οικογένειας, το φρούριο του Αγίου Γεωργίου στη Μπαρδούνια της Μάνης.
Με την έκρηξη του Α΄ Τουρκοβενετικού Πολέμου, το 1463, πήρε και πάλι τα όπλα και πολέμησε επικεφαλής στρατιωτικού σώματος στο πλευρό των Βενετών. Η Βενετία έστειλε τους στρατηγούς Μπερτόλντο ντ' Έστε και Ιωάννη Κονταρίνι ως επικεφαλής των βενετικών δυνάμεων και, αναγνωρίζοντας την αφοσίωση και την προσφορά του Κλαδά, τον τίμησαν με το παράσημο του Λέοντα του Αγίου Μάρκου, με χρυσοκέντητο μανδύα και με εκτάσεις γης γύρω από την Κορώνη.
Όταν οι Βενετοί υπέγραψαν συνθήκη ειρήνης με τον Μωάμεθ Β΄ τον Πορθητή, ο Κλαδάς διατάχθηκε να σταματήσει τις εχθροπραξίες. Σύμφωνα με τους όρους της συνθήκης, η Μάνη παραδιδόταν στους Οθωμανούς. Όπως ήταν φυσικό, η απόφαση αυτή προκάλεσε την οργή των Λακώνων, οι οποίοι είχαν ήδη χύσει άφθονο αίμα πολεμώντας για την ελευθερία τους και για λογαριασμό της Βενετίας.
Ο Κροκόδειλος Κλαδάς, άρχοντας του κάστρου του Αγίου Γεωργίου ήδη από την εποχή των Παλαιολόγων, δεν διανοήθηκε να παραδοθεί, ακόμη και όταν ο Μωάμεθ επιχείρησε να τον δελεάσει με παραχωρήσεις γαιών. Αμέσως μετά την υπογραφή της συνθήκης, στις 9 Οκτωβρίου 1479, εγκατέλειψε την Κορώνη και βάδισε προς τη Μάνη, υψώνοντας το λάβαρο της εξέγερσης και καλώντας τους Έλληνες στα όπλα.
Πολλοί Έλληνες ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμά του. Σύμφωνα με ορισμένες πηγές, οι δυνάμεις του έφτασαν ακόμη και τους 16.000 άνδρες. Αφού συγκέντρωσε τη σημαντική αυτή στρατιωτική δύναμη, κινήθηκε αρχικά για την απελευθέρωση της Μάνης. Οι οθωμανικές φρουρές στα χωριά Μάνη και Μεγαλοχώρι εξουδετερώθηκαν, ενώ καταλήφθηκαν τα φρούρια Τριγοφύλου και Οιτύλου. Καταλήφθηκαν επίσης οι πύργοι της Καστανιάς, της Γαστέλας, του Λεφτινίου, της Ανδρούσας, του Βάσκου, της Πιάγας και του Παπαφίγγου, καθώς και οι ορεινές διαβάσεις του Μεγαλοβουνίου και της Μαίνας.
Δύο γνωστοί στρατιωτικοί, ο Θεόδωρος Μπούας και ο Μέξας Μποζίκης, συνένωσαν τις δυνάμεις τους με εκείνες του Κλαδά. Σύμφωνα με ορισμένες πηγές, είχαν προηγουμένως συγκρουστεί με τον Βενετό προνοητή Μπαρτολομέο Μίνιο. Οι τρεις στρατιές πραγματοποίησαν επιδρομή στην περιοχή του Άργους τον Δεκέμβριο του 1479, πριν επιστρέψουν στη Μάνη για να αντιμετωπίσουν την οθωμανική αντεπίθεση.
Ο μπεηλέρμπεης της Ρούμελης, Αλή Μπούμικο, και ο διοικητής του Μορέως, Σουλεϊμάν, διατάχθηκαν να κινηθούν εναντίον του με δύο στρατιές. Στις 19 Ιανουαρίου 1480, ο οθωμανικός στρατός προσέγγισε το Οίτυλο και ο Κλαδάς δεν δίστασε να δώσει μάχη εκ παρατάξεως. Οι Οθωμανοί ηττήθηκαν και υποχώρησαν, αφήνοντας σημαντικές απώλειες στο πεδίο της μάχης.
Ο Μωάμεθ Β΄ ανησύχησε ιδιαίτερα, καθώς φοβήθηκε ότι η Βενετία υποστήριζε κρυφά την εξέγερση. Η Βενετία όμως, εξαντλημένη από τον προηγούμενο πόλεμο, διαβεβαίωσε τον σουλτάνο ότι δεν είχε καμία σχέση με το κίνημα του Κλαδά και ήταν μάλιστα πρόθυμη να συμβάλει στην καταστολή του.
Ως ένδειξη καλής θέλησης, ο Βενετός διοικητής της Κορώνης, Νικολό Κονταρίνι, συνέλαβε τη σύζυγο και τα παιδιά του Κλαδά, καθώς και τις οικογένειες του Μπούα και του Μποζίκη. Στη συνέχεια, οι Βενετοί αποκήρυξαν τον Κλαδά, απαγορεύοντας στους υπόλοιπους Έλληνες να συμπολεμούν μαζί του, με ποινή ακόμη και τον θάνατο. Τέλος, τον επικήρυξαν προσφέροντας αμοιβή 10.000 χρυσών φράγκων, ένα τεράστιο ποσό για την εποχή.
Αφού εξασφάλισε την ουδετερότητα της Βενετίας, ο Μωάμεθ αποφάσισε να καταστείλει μόνος του την εξέγερση. Μετά την αποχώρηση του Αλή Μπούμικο, την αρχηγία των οθωμανικών επιχειρήσεων ανέλαβε ο Αχμέτ Βέης, ο οποίος κατάφερε να ανακαταλάβει τη Μάνη την άνοιξη του 1481. Ο Κλαδάς, ο οποίος αμυνόταν στο φρούριο της Καστάνιας, διασώθηκε χάρη στην επέμβαση στολίσκου του βασιλιά της Νεάπολης, Φερδινάνδου, που τον μετέφερε στη Νάπολη.
Η δράση του Κροκόδειλου στην Ήπειρο
Ο βασιλιάς της Νεάπολης υποδέχθηκε με ενθουσιασμό τον Κλαδά, καθώς σχεδίαζε στρατιωτικές επιχειρήσεις στην Ήπειρο. Ο Κλαδάς συνεργάστηκε με τον Ιωάννη Καστριώτη, γιο του Σκεντέρμπεη, και με τον δούκα της Καλαβρίας.
Η πρώτη φάση της εκστρατείας υπήρξε επιτυχής. Οι επαναστάτες κατέλαβαν την Αυλώνα και απελευθέρωσαν δεκάδες πόλεις και χωριά, μεταξύ των οποίων και τη Χειμάρρα. Σε αναγνώριση των υπηρεσιών του, ο Κλαδάς τιμήθηκε με ετήσια χορηγία και με τον τίτλο του magnifico.
Τον Αύγουστο του 1481 επέστρεψε στην Ήπειρο με νέα στρατιωτική δύναμη. Ο αιφνίδιος θάνατος του Μωάμεθ Β΄ δημιούργησε προσωρινή αναστάτωση στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και επέτρεψε στον Κλαδά να συνεχίσει τη δράση του. Κατάφερε να καταλάβει το φρούριο του Σοποτού και να αιχμαλωτίσει τον μπεηλέρμπεη της Ρούμελης, Σουλεϊμάν τον Ευνούχο.
Μετά την επικράτηση του Βαγιαζήτ Β΄ στον οθωμανικό θρόνο, οι Οθωμανοί ανασυντάχθηκαν και ανέκτησαν σταδιακά τον έλεγχο της περιοχής.
Σύμφωνα με τις επικρατέστερες πηγές, ο Κροκόδειλος Κλαδάς συνελήφθη το 1490, ενώ προετοίμαζε νέα εξέγερση στην Πελοπόννησο. Οι Οθωμανοί τον καταδίκασαν σε θάνατο και τον εκτέλεσαν με ιδιαίτερα σκληρό τρόπο.
Οι γιοι του, Εμμανουήλ και Θεόδωρος, συνέχισαν τη στρατιωτική παράδοση της οικογένειας, πολεμώντας στο πλευρό των Βενετών κατά τον Β΄ Τουρκοβενετικό Πόλεμο.
Ο Κροκόδειλος Κλαδάς υπήρξε μία από τις σημαντικότερες μορφές της πρώιμης μεταβυζαντινής αντίστασης. Η ζωή και η δράση του αποδεικνύουν ότι, ακόμη και μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, το όραμα της ελευθερίας παρέμενε ζωντανό στον ελληνικό κόσμο.
Ο Νίκος Εγγονόπουλος αφιέρωσε στον Κροκόδειλο Κλαδά το ποίημα «Περί Κροκοδείλου Κλαδά», από το οποίο προέρχονται οι γνωστοί στίχοι:
ποιος είταν ο Κροκόδειλος Κλαδάς;είταν πραγματικά κορκόδειλοςκαι ψεύτικα κι απατηλάτα κλαύματά τουμεσ' στη νύχτα;όχι: πραγματικά είταν αϊτόςπου έκλαιγε αληθινάτη νύχτα
(δηλαδή κατά της νύχτας τη διάρκειακαι για τη νύχτα της σκλαβιάςπου έπνιγε άσπλαχνα -βαρειά-ολόκληρη τη χώρα)
αλλά τα κλαύματα γι' αυτόν είσαν εκτόνωσηκάποτε τα δάκρυα στέρευανκαι μέσα του ξύπναγε ο πόθος κι η ελπίδα της αυγής:όλα να τα βαρέση χάμουκαι ν' ανοίξητα φτερά του.
Το ποίημα αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, γιατί ο Εγγονόπουλος δεν παρουσιάζει τον Κροκόδειλο Κλαδά απλώς ως έναν ιστορικό πολεμιστή, αλλά ως σύμβολο της αδιάκοπης επιθυμίας για ελευθερία και αντίστασης απέναντι στη σκλαβιά. Ο «αϊτός» του ποιήματος συμβολίζει τον άνθρωπο που αρνείται να υποταχθεί και συνεχίζει να ελπίζει στην «αυγή» της ελευθερίας.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου