Δημήτριος Καμπέρος – Ο πρωτοπόρος των ελληνικών αιθέρων

 Στις 13 Μαΐου 1912, ο υπολοχαγός Δημήτριος Καμπέρος απογειώθηκε από το Παλαιό Φάληρο και πραγματοποίησε την πρώτη πτήση στρατιωτικού αεροπλάνου στην Ελλάδα. Ήταν η στιγμή που η χώρα έκανε το πρώτο της βήμα στους αιθέρες και μπήκαν τα θεμέλια της ελληνικής στρατιωτικής αεροπορίας.

Πετώντας με αεροσκάφος τύπου Farman, ο νεαρός αξιωματικός εντυπωσίασε με την τόλμη και την αποφασιστικότητά του. Λίγους μήνες αργότερα, στους Βαλκανικούς Πολέμους, οι αποστολές και τα τολμηρά αεροπορικά εγχειρήματά του θα τον μετατρέψουν σε θρυλική μορφή.

Ο ατίθασος χαρακτήρας, τα εντυπωσιακά ακροβατικά και η περιφρόνηση του κινδύνου τού χάρισαν το προσωνύμιο «Τρελοκαμπέρος», μια έκφραση που έμεινε ζωντανή μέχρι σήμερα για να χαρακτηρίζει έναν παράτολμο και ατρόμητο άνθρωπο.

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης

Αξιωματικός του Πυροβολικού

Γεννημένος στην Ύδρα των μεγάλων καπεταναίων το 1883, από οικογένεια με ρίζες στους αγώνες της Επανάστασης, ο Δημήτρης Καμπέρος μεγάλωσε στον Πειραιά και από νεαρός ακολούθησε καριέρα στρατιωτικού.

Στις αρχές του 20ού αιώνα εισήχθη πρώτος στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων και αποφοίτησε το 1905 ως ανθυπολοχαγός του Πυροβολικού με την 5η τάξη Ευελπίδων. Οι ανώτεροί του γρήγορα διέκριναν την ενεργητικότητα, την τόλμη και την αποφασιστικότητά του, χαρακτηριστικά που τον έκαναν να ξεχωρίζει ανάμεσα στους νεότερους αξιωματικούς του ελληνικού στρατού.

 Η "γέννηση" της Αεροπορίας

Την ίδια περίοδο η Ευρώπη γνώριζε ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις και η αεροπορία έκανε τα πρώτα της βήματα.Μόλις το 1903 είχε καταγραφεί στην ιστορία  η πρώτη επιτυχημένη πτήση με αεροπλάνο από τους αδερφούς Wright στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ στη Γαλλία οι πρώτες επιτυχημένες -προσπάθειες έγιναν το 1907-1908.

  Το αεροπλάνο εκείνη την εποχή αποτελούσε μια εντελώς νέα εφεύρεση και ήταν συνδεδεμένο με μεγάλο κίνδυνο και αβεβαιότητα. Οι πτήσεις ήταν δύσκολες, τα αεροσκάφη εύθραυστα και κάθε απογείωση μπορούσε να αποβεί μοιραία. Πολύ γρήγορα όμως οι στρατιωτικοί αντιλήφθηκαν ότι το νέο αυτό μέσο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και στον πόλεμο, κυρίως για αναγνώριση, παρακολούθηση των κινήσεων του εχθρού και μεταφορά πληροφοριών.

Πιλότος 

Το 1911, στο πλαίσιο της μεγάλης προσπάθειας εκσυγχρονισμού των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων ενόψει των επικείμενων Βαλκανικών Πολέμων, η κυβέρνηση του Ελευθέριου   Βενιζέλου αποφάσισε τη δημιουργία αεροπορικής υπηρεσίας στον Ελληνικό Στρατό με τη βοήθεια γαλλικής στρατιωτικής αποστολής. Η απόφαση αυτή επρόκειτο να αλλάξει οριστικά τη ζωή του Δημήτρης Καμπέρος και να τον οδηγήσει στους ουρανούς ως έναν από τους πρώτους Έλληνες αεροπόρους.

Λίγο αργότερα, μετά τη συμφωνία που υπογράφηκε με τον γαλλικό οίκο Farman, η Ελλάδα προχώρησε στην αγορά διπλάνων τύπου Henri Farman έναντι 123.000 φράγκων. Ο Δημήτρης Καμπέρος υπηρετούσε ως αξιωματικός του Πυροβολικού όταν επιλέχθηκε, το 1911, ανάμεσα στους έξι Έλληνες αξιωματικούς που στάλθηκαν στη Γαλλία για να εκπαιδευτούν στη νέα και πρωτοποριακή τότε τέχνη της αεροπορίας.Η εκπαίδευσή τους πραγματοποιήθηκε στο αεροπορικό κέντρο του Henri Farman, ενός από τους σημαντικότερους πρωτοπόρους της ευρωπαϊκής αεροπορίας.

Παλαιό Φάληρο 13 Μαΐου 1912. Ο Υπολοχαγός αεροπόρος Δημήτριος Καμπέρος ετοιμάζεται να εκτελέσει την πρώτη του πτήση στην Ελλάδα. Ο Γάλλος μηχανικός Σεβώ δίνει τις τελευταίες οδηγίες.

Η πρώτη πτήση

Τον Μάιο του 1912 πραγματοποιήθηκαν στο λεκανοπέδιο της Αττικής τα πρώτα στρατιωτικά γυμνάσια με τη συμμετοχή αεροπλάνου, γεγονός πρωτόγνωρο για την Ελλάδα. Το ενδιαφέρον του κόσμου ήταν τεράστιο, καθώς χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώνονταν για να δουν από κοντά τα παράξενα «ιπτάμενα μηχανήματα» που μέχρι τότε έμοιαζαν περισσότερο με θαύμα παρά με πραγματικότητα.

Η μεγάλη στιγμή για τον Δημήτρης Καμπέρο ήρθε στις 14 Μαΐου 1912, όταν απογειώθηκε από το Παλαιό Φάληρο με προορισμό τα στρατιωτικά γυμνάσια στα Κιούρκα. Κατά τη διάρκεια της πτήσης όμως το αεροπλάνο αντιμετώπισε σοβαρό πρόβλημα και κατέπεσε κοντά στο Καπανδρίτι. Ο Καμπέρος σώθηκε κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή, πηδώντας από μικρό ύψος πριν τη συντριβή.

Αντί όμως να εγκαταλείψει, έδειξε αμέσως το πείσμα και την αποφασιστικότητά του. Δανείστηκε ένα ποδήλατο, επέστρεψε στην Αθήνα για να βρει τον μηχανικό του και μαζί γύρισαν στο σημείο της πτώσης, όπου κατάφεραν να επισκευάσουν το αεροπλάνο μέσα σε λίγες ώρες. Ο ίδιος μάλιστα θυμόταν αργότερα με χιούμορ εκείνη τη στιγμή γράφοντας πως έμοιαζε «με αεροπόρο πάνω σε ποδήλατο».

Την επόμενη κιόλας ημέρα πέταξε ξανά, αποδεικνύοντας ότι δεν φοβόταν τον κίνδυνο. Οι συνεχείς επιδείξεις και οι τολμηροί ελιγμοί του πάνω από την Αθήνα και τον Πειραιά εντυπωσίαζαν τα πλήθη, που συνέρρεαν στο αεροδρόμιο του Φαλήρου για να παρακολουθήσουν τις πτήσεις του. Συχνά μάλιστα πετούσε τόσο χαμηλά πάνω από τα σπίτια ώστε οι κάτοικοι τον παρακολουθούσαν με κομμένη την ανάσα.

Από αυτές τις παράτολμες πτήσεις γεννήθηκε και το περίφημο προσωνύμιο «Τρελοκαμπέρος», το οποίο του έδωσαν οι κάτοικοι του Πειραιά θαυμάζοντας την τόλμη και την αψηφισιά του απέναντι στον κίνδυνο.Από  τότε ο λαικός αυτός χαρακτηρισμός θα μείνει στη γλώσσα μας.

Ο «Δαίδαλος» μόλις προσγειώθηκε, ενώ στρατιώτες τον κρατούν από την ουρά για να μην παρασυρθεί από τον άνεμο. 

 Η ιδέα του υδροπλάνου

Ο Δημήτρης Καμπέρος δεν ήταν μόνο τολμηρός πιλότος αλλά και ιδιαίτερα διορατικός. Κατάλαβε πολύ νωρίς ότι, σε μια χώρα γεμάτη θάλασσες και νησιά όπως η Ελλάδα, το αεροπλάνο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί καλύτερα αν είχε τη δυνατότητα να προσθαλασσώνεται και να αποθαλασσώνεται.

Γι’ αυτό ζήτησε επίμονα από το Υπουργείο Στρατιωτικών την άδεια να μετατρέψει το αεροπλάνο «Δαίδαλος» σε υδροπλάνο. 

Η βασική αλλαγή που έκανε σε συνεργασία με Γάλλους μηχανικούς  ήταν ότι αφαίρεσαν τους τροχούς προσγείωσης και στη θέση τους τοποθέτησαν ειδικούς πλωτήρες. Οι πλωτήρες αυτοί, κατασκευασμένοι από ελαφριά αλλά ανθεκτικά υλικά, επέτρεπαν στο αεροπλάνο να επιπλέει και να κινείται πάνω στο νερό χωρίς να βυθίζεται. Παράλληλα έγιναν ενισχύσεις στο κάτω μέρος του αεροσκάφους ώστε να αντέχει τις προσθαλασσώσεις και τα χτυπήματα των κυμάτων.

Έτσι ο «Δαίδαλος» μετατράπηκε στο πρώτο ελληνικό υδροπλάνο. Στις 22 Ιουνίου 1912 πραγματοποίησε με επιτυχία την πρώτη του αποθαλάσσωση από τον φαληρικό όρμο, παρουσία του Ελευθέριος Βενιζέλος και ανώτατων αξιωματικών. Λίγες ημέρες αργότερα ο Καμπέρος πέταξε μέχρι την Ύδρα και επέστρεψε κάνοντας μια  από τις πρώτες πτήσεις στον κόσμο με αυτό το νέο μέσο.

Όπως είχε πει:

«Βγαίνοντας έξω από τον “Δαίδαλο”, μου ανακοίνωσαν ότι είχα κατακτήσει το παγκόσμιο ρεκόρ ταχύτητας. Πετούσα με την απίστευτη ταχύτητα των 110 χλμ./ώρα και σε ύψος μόλις 20 μέτρων, με μέση ταχύτητα 93 χλμ./ώρα. Εκείνη την ημέρα δεν πατούσα στη γη από τη χαρά μου· πετούσα. Στα 29 μου ένιωθα τόσο δυνατός και περήφανος που είχα προσφέρει τόσα πολλά στην πατρίδα μου. Είχα πετύχει ευρωπαϊκό ρεκόρ υδροπλάνου».

Οι εφημερίδες της εποχής έγραφαν: «Νέος άθλος του αεροπόρου μας κ. Καμπέρου – ιλιγγιώδης πτήσις εξ Ύδρας εις Φάληρον».

Η ελληνική κυβέρνηση ήταν πλέον έτοιμη να προχωρήσει στην παραγγελία υδροπλάνων, όμως τα σχέδια αυτά αναβλήθηκαν εξαιτίας του πολέμου.

Η αεροπορία στους βαλκανικούς πολέμους

Ορμητήριο του λόχου αεροπλάνων ήτα η Λάρισα κι από εκεί εκτελούνταν καθημερινά αναγνωριστικές αποστολές. Η δράση της αεροπορίας εγκαινιάζεται τη πρώτη μόλις μέρα του πολέμου,στις 5 Οκτωβρίου 1912   με την αποστολή αναγνώρισης των θέσεων του εχθρού.Ο υπολοχαγός Καμπέρος με τον Φαρμάν του αναγνωρίζει με επιτυχία την παραμεθόριο περιοχή δίνοντας πολύτιμες πληροφορίες στο Γενικό Στρατηγείο και στον Αρχιστράτηγο Κωνσταντίνο.Μαζί του ο Καμπέρος είχε και μικρές αυτοσχέδιες βόμβες.Πετώντας πάνω από τα κεφάλια των Τουρκων έριχνε τις βόμβες που αν και δεν προκαλούσαν σημαντικές ζημιες,έριχναν το ηθικο του εχθρού.Aυτή η πτήση του Καμπέρου είναι ίσως η πρώτη σε παγκόσμιο επίπεδο αεροπορικη πολεμική αποστολη.

Μετά τις μεγάλες νίκες του ελληνικού στρατού στο μέτωπο της Μακεδονίας και την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκη, ο Λόχος Αεροπορίας μεταφέρθηκε στο μέτωπο της Ηπείρου, όπου συνεχίζονταν οι επιχειρήσεις εναντίον των ισχυρών οχυρώσεων του Μπιζανίου. Η μεταφορά των αεροπλάνων ήταν ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς η περιοχή της Ηπείρου είχε έντονο ορεινό όγκο και δεν υπήρχαν κατάλληλοι δρόμοι ή εγκαταστάσεις. Για τον λόγο αυτό τα αεροσκάφη αποσυναρμολογήθηκαν και μεταφέρθηκαν τμηματικά με πλοία, άμαξες και ζώα μεταφοράς μέχρι να φτάσουν κοντά στο μέτωπο, όπου συναρμολογήθηκαν ξανά.

Στην Ήπειρο προέκυψε σοβαρή διαφωνία σχετικά με την επιλογή της θέσης του αεροδρομίου. Ο Γάλλος αεροπόρος Μπαρές, που συμμετείχε στον Λόχο Αεροπορίας, υποστήριζε ότι το αεροδρόμιο έπρεπε να κατασκευαστεί κοντά στην Πρέβεζα, ώστε να υπάρχει μεγαλύτερη ασφάλεια και καλύτερη υποστήριξη. Αντίθετα, ο Δημήτρης Καμπέρος θεωρούσε απαραίτητο να δημιουργηθεί πολύ πιο κοντά στο πεδίο των μαχών, στην περιοχή Πέντε Πηγάδια, ώστε τα αεροπλάνα να μπορούν να προσφέρουν άμεση αναγνώριση και υποστήριξη στις ελληνικές δυνάμεις.

Τελικά επικράτησε η άποψη του Γάλλου αξιωματικού. Ο Καμπέρος, απογοητευμένος από την απόφαση αλλά και πιστός στις δικές του αντιλήψεις για τη χρήση της αεροπορίας στον πόλεμο, παραιτήθηκε από τον Λόχο Αεροπορίας και επέστρεψε στο Όπλο του Πυροβολικού.Λίγο αργότερα και αφού είχε παραιτηθεί ο Καμπέρος,θα δημιουργηθεί ένα προκεχωρημένο φυλάκιο κοντά στη έδρα της διοικησης στο χάνι Εμίν Αγά,για να δικαιωθεί η άποψη του Έλληνα αεροπόρου. Παρ’ όλα αυτά ο Δημήτρης Καμπέρος , είχε ήδη καταγραφεί στην ιστορία ως ένας από τους σημαντικότερους πρωτοπόρους της ελληνικής αεροπορίας.

Μετά τον πόλεμο

Μετά το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων, ο Δημήτριος Καμπέρος επέστρεψε στην αεροπορία και με δική του πρωτοβουλία οργανώθηκε το πρώτο Εκπαιδευτικό Κέντρο Στρατιωτικής Αεροπορίας, αρχικά στη Θεσσαλονίκη και αργότερα στη Λάρισα. Εκεί, ως διοικητής και βασικός εκπαιδευτής, ανέλαβε την εκπαίδευση νέων αεροπόρων και την προσπάθεια ανασυγκρότησης της ελληνικής στρατιωτικής αεροπορίας, η οποία μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους βρισκόταν σε πολύ δύσκολη κατάσταση λόγω οικονομικών προβλημάτων και έλλειψης μέσων.

Το 1917, κατά την περίοδο του Εθνικού Διχασμού, ο Καμπέρος παραιτήθηκε από το στράτευμα. 

 Το 1927 ίδρυσε την Αεροπορική Ένωση Πειραιώς, ενώ το 1932 επέστρεψε στη νεοσύστατη ανεξάρτητη Πολεμική Αεροπορία ως Υποδιοικητής της Σχολής Αεροπορίας. Παρά την ηλικία του συνέχισε να πετά και να εκπαιδεύει νέους αεροπόρους, συμβάλλοντας σημαντικά στην ανάπτυξη της ελληνικής αεροπορίας. Το 1934 αποστρατεύθηκε οριστικά, αλλά παρέμεινε ενεργός στην ανεμοπορία και στην εκπαίδευση νέων χειριστών μέχρι λίγο πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο άνθρωπος, που πρώτος αναφέρεται στα χρονικά ότι έριξε χειροβομβίδες πάνω από τον εχθρό - αν και ο ρόλος τότε των αεροπλάνων ήταν αναγνωριστικός - έφυγε από την ζωή άδοξα και αθόρυβα ένα από τα ερεβώδη βράδια της κατοχής: Πέθανε σε ηλικία 59 ετών από ασφυξία λόγω διαρροής αερίου, καθώς είχε ανάψει το γκάζι για να ζεστάνει γάλα και αποκοιμήθηκε...