Ο Κρητικός Λαός στη Μάχη της Κρήτης

   

Η Μάχη της Κρήτης δεν υπήρξε μόνο μια μεγάλη στρατιωτική αναμέτρηση του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά και μια μοναδική στιγμή λαϊκής αντίστασης. Για πρώτη φορά σε τόσο μεγάλη κλίμακα, ένας ολόκληρος πληθυσμός συμμετέχει αυθόρμητα και μαζικά στην άμυνα του τόπου του απέναντι σε έναν σύγχρονο και πανίσχυρο στρατό εισβολής. Η συμμετοχή των Κρητικών στη μάχη αποτέλεσε ένα από τα πιο ξεχωριστά και συγκλονιστικά στοιχεία της σύγκρουσης και άφησε βαθύ αποτύπωμα τόσο στους συμμάχους όσο και στους ίδιους τους Γερμανούς.

Οι ίδιοι οι Γερμανοί παραδέχονταν ότι στην Κρήτη «τα πάντα πολεμούσαν». Η λαϊκή αυτή αντίσταση, βαθιά ριζωμένη στην ιστορία και στην παράδοση του νησιού, αποτέλεσε ένα από τα πιο ξεχωριστά και συγκλονιστικά χαρακτηριστικά της μάχης και αιφνιδίασε πλήρως τη γερμανική στρατιωτική διοίκηση.

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης

Ο Κρητικός λαός, αδιαφορώντας για τα πιθανά, σκληρά αντίποινα, πολέμησε ηρωικά ίσως και απερίσκεπτα, αλλά πάντα τίμια μπρος στις μεγάλες παραδόσεις του. Ήταν άοπλος, ανεφοδίαστος, αβοήθητος, χωρίς επιμελητεία, χωρίς ελπίδα. Κι όμως  από την πρώτη κιόλας στιγμή ορθώνει το ανάστημά του απέναντι στον εισβολέα. Δίπλα στους κανονικούς στρατιώτες, οι Κρητικοί,απλοί πολίτες, χωρικοί, αγρότες, γέροντες αλλά και γυναίκες.με δικά τους όπλα ή χρησιμοποιώντας σφεντόνες, ξύλα, μαχαίρια και γεωργικά εργαλεία, ακόμη και άοπλοι πολλές φορές, ελπίζοντας ότι θα αρπάξουν το όπλο του εχθρού, προσπαθούν να σταματήσουν τους Γερμανούς. Το παράδειγμά τους αποτελεί μοναδικό φαινόμενο στην ιστορία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία της μάχης. Από την πρώτη στιγμή, σε όλα τα επίκαιρα σημεία του νησιού, στήνονται πρόχειρα μετερίζια για την αντιμετώπιση του από αέρος επιδρομέα, επανδρωμένα από ντόπιους ελεύθερους σκοπευτές οπλισμένους με παλιά τουφέκια ή ακόμη και ραβδιά.

Η έλλειψη οπλισμού υπήρξε ένα από τα πιο δραματικά στοιχεία της Μάχη της Κρήτης. Οι περισσότεροι κάτοικοι του νησιού ήταν πρόθυμοι να πολεμήσουν, όμως δεν υπήρχαν αρκετά όπλα για να εξοπλιστούν. Μεγάλο μέρος του πολεμικού υλικού και των όπλων που βρίσκονταν στις στρατιωτικές αποθήκες της Κρήτη είχε ήδη μεταφερθεί στην ηπειρωτική Ελλάδα κατά τη διάρκεια του Ελληνοϊταλικού Πολέμου. Έτσι, χιλιάδες Κρητικοί που ζητούσαν να συμμετάσχουν στην άμυνα του νησιού έμεναν σχεδόν άοπλοι.Είναι γεγονός ότι το καθεστώς του  Μεταξά αλλά και ο ίδιος ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄ αντιμετώπιζαν με επιφυλακτικότητα και καχυποψία τις κινήσεις των Κρητικών. Υπήρχε ο φόβος ότι, αν ο πληθυσμός οπλιζόταν μαζικά, θα μπορούσαν να εκδηλωθούν πολιτικά ή στρατιωτικά κινήματα. Για τον λόγο αυτό παρατηρήθηκαν παλινωδίες, καθυστερήσεις και αστοχίες τόσο στην έγκαιρη διανομή όπλων όσο και στην οργάνωση του ντόπιου πληθυσμού πριν από τη Μάχη της Κρήτης.

«Ας είχαν ένα όπλο!» ήταν η φράση που ακουγόταν παντού εκείνες τις ημέρες, αποτυπώνοντας την αγωνία αλλά και την αποφασιστικότητα των κατοίκων να πολεμήσουν τον εισβολέα με κάθε τρόπο.

Ο ακριβής αριθμός των ελεύθερων σκοπευτών που ενεπλάκησαν στη δεκαήμερη μάχη είναι δύσκολο να υπολογισθεί.Στο Καστέλι και στα Πλακάλωνα Κισσάμου,στα Φλώρια,την Αγριοκεφάλα και το φαράγγι Κανδάνου στο Σέλινο,στον Γαλατά,στην Αγιά,στον Αλικιανό,στο Λατζιμά και στα Περιβόλια Ρεθύμνου,στη Χανιόπορτα,στο Μασταμπά και τον Προφήτη Ηλία στο Ηράκλειο,σε δεκάδες χωριά και τοποθεσίες πολίτες ενεπλάκησαν μεμονομένα ή με μικρές ομάδες με τους κατακτητές,σε αρκετές περιπτώσεις ακόμα και σε πραγματικες μάχες. Ο αριθμός τους ήταν περίπου 6.000.Αρχηγοί των ομάδων ήταν παλιοί καπετάνιοι,απόστρατοι αξιωματικοί,κάποτε και ιερείς,αξιωματικοί της χωροφυλακής.Αντιλαμβάνεται κανείς ότι αν όλοι αυτοί είχαν οργανωθεί και εξοπλιστεί κατάλληλα,η ίδια η έκβαση της Μάχης θα ήταν διαφορετική.

Κρητικός βοσκός ασκείται στην σκοποβολή

Οι Κρητικοί αισθάνονται οργή, καθώς ούτε η εξόριστη ελληνική κυβέρνηση ούτε οι Βρετανοί φρόντισαν να τους εξοπλίσουν επαρκώς κατά τη δεκαήμερη αυτή μάχη. Παρ’ όλα αυτά, σχηματίζονται δεκάδες αυτοσχέδιες ομάδες πολιτών στους τρεις βασικούς τομείς των συγκρούσεων: στα Χανιά, στο Ρέθυμνο και στο Ηράκλειο.

Η αντίσταση που συναντούν οι Ναζί από τα συμμαχικά στρατεύματα αλλά και τους ένοπλους πολίτες καθηλώνει αρχικά τα σχέδιά τους. Χάρη όμως στις συνεχείς ενισχύσεις από αέρος, οι Γερμανοί κατορθώνουν τελικά να εδραιωθούν στα βόρεια παράλια των Χανίων. Από εκεί ανασυντάσσονται και προχωρούν προς την ενδοχώρα, υποστηριζόμενοι από μηχανοκίνητα μέσα. Οι εξορμήσεις τους, ωστόσο, παραμένουν εξαιρετικά επικίνδυνες, καθώς οι Κρητικοί, που στο μεταξύ έχουν εξοπλιστεί με όπλα-λάφυρα από τις πρώτες  συγκρούσεις, συνεχίζουν να τους προκαλούν σημαντικές απώλειες.

Ονομαστές παραμένουν οι μάχες στην Αγριοκεφάλα και στα Φλώρια της επαρχίας Σελίνου στις 23 και 24 Μαΐου, όπου οι Γερμανοί αποδεκατίζονται, ενώ ο οπλαρχηγός Νικόλαος Φραγκιουδάκης καταλαμβάνει τη γερμανική σημαία. Οι Γερμανοί πιστεύουν ότι πίσω από τους Κρητικούς βρίσκονται οργανωμένες βρετανικές δυνάμεις, την ώρα που οι Βρετανοί έχουν ήδη αρχίσει να υποχωρούν.

Στη μάχη γύρω από τον Γαλατά, κρίσιμο σημείο για την άμυνα των Χανίων, οι κάτοικοι της περιοχής επιτίθενται στους Γερμανούς αλεξιπτωτιστές με κάθε διαθέσιμο μέσο. Υπάρχουν μαρτυρίες σύμφωνα με τις οποίες ηλικιωμένοι και νέοι χρησιμοποιούν πέτρες, μαχαίρια και γεωργικά εργαλεία για να αντιμετωπίσουν ένοπλους στρατιώτες, ενώ σε πολλές περιπτώσεις συλλαμβάνουν ή σκοτώνουν αλεξιπτωτιστές αμέσως μόλις προσγειώνονται.

Στον Άγιο Γεώργιο Αλατσάτων, κοντά στο Ηράκλειο, όταν Γερμανοί αλεξιπτωτιστές πέφτουν στην περιοχή, οι κάτοικοι, αν και σχεδόν άοπλοι, σπεύδουν να υπερασπιστούν το χωριό τους. Ενώνονται με τις λίγες ελληνικές και συμμαχικές δυνάμεις και αντιστέκονται σθεναρά, προκαλώντας σοβαρές απώλειες στους εισβολείς.

Ανάλογη είναι η εικόνα και στα Πεζά του Ηρακλείου. Αγρότες με παλιά τουφέκια και κυνηγετικά όπλα στήνουν ενέδρες στα χωράφια, ενώ γυναίκες και παιδιά βοηθούν μεταφέροντας πυρομαχικά και περιθάλποντας τραυματίες.

Στην περιοχή του Μάλεμε, στόχο της σημαντικότερης γερμανικής επίθεσης, οι κάτοικοι των γύρω χωριών — όπως ο Πλατανιάς και ο Ταυρωνίτης — συμμετέχουν ενεργά στις συγκρούσεις. Κρυμμένοι σε χωράφια και ελαιώνες, επιτίθενται σε απομονωμένους Γερμανούς στρατιώτες, ενώ πολλές οικογένειες προστατεύουν και τροφοδοτούν Έλληνες και Νεοζηλανδούς στρατιώτες που συνεχίζουν να μάχονται στην περιοχή.

Στη Μάχη της Κρήτης ξεχώρισαν πολλοί τοπικοί οπλαρχηγοί και καπετάνιοι που οργάνωσαν αυθόρμητα ένοπλες ομάδες πολιτών και αντιστάθηκαν στους Γερμανούς αλεξιπτωτιστές. Ο Μανώλης Μπαντουβάς συγκρότησε ισχυρές ομάδες στην περιοχή του Ηράκλειο και συμμετείχε ενεργά στις μάχες εναντίον των εισβολέων. Ο Νικόλαος Φραγκιουδάκης διακρίθηκε στις συγκρούσεις στην Αγριοκεφάλα και στα Φλώρια Σελίνου, όπου οι Κρητικοί προκάλεσαν σημαντικές απώλειες στους Γερμανούς. Παράλληλα, δεκάδες τοπικοί καπετάνιοι, χωρικοί και κάτοικοι από τα χωριά γύρω από το Μάλεμε, τον Γαλατάς και τα Χανιά οργάνωσαν ενέδρες και επιθέσεις εναντίον των γερμανικών τμημάτων, αποδεικνύοντας ότι απέναντι στους εισβολείς δεν στεκόταν μόνο ένας στρατός αλλά ένας ολόκληρος λαός αποφασισμένος να πολεμήσει.

Πολλά χωριά οργανώνονται αυθόρμητα. Στήνονται αυτοσχέδιες περιπολίες, φυλάκια και ενέδρες χωρίς καμία επίσημη στρατιωτική καθοδήγηση. Αν και οι Κρητικοί έχουν μακρά παράδοση αγώνων εναντίον των Οθωμανών, στη μάχη αυτή επιδεικνύουν ακόμη μεγαλύτερη γενναιότητα. Υπάρχουν μάλιστα αναφορές ότι ακόμη και ιερείς οδηγούν οι ίδιοι τους ενορίτες τους στη μάχη, εμψυχώνοντας και καθοδηγώντας τους στον αγώνα εναντίον των εισβολέων.

Όταν οι Γερμανοί σχεδίαζαν την εισβολή στην Κρήτη, είχαν σχηματίσει μια συγκεχυμένη και τελικά λανθασμένη εικόνα για τον κρητικό λαό. Σε εκτιμήσεις του Γερμανικού Επιτελείου αναφερόταν ότι οι Κρητικοί ήταν «σκληροτράχηλος και φιλελεύθερος λαός, εξοικειωμένος με τα όπλα», όμως η στάση τους απέναντι στους εισβολείς θεωρούνταν αβέβαιη. Οι Γερμανοί πίστευαν ότι, όπως είχε συμβεί σε άλλες περιοχές της κατεχόμενης Ευρώπης, ο πληθυσμός είτε θα κρατούσε ουδέτερη στάση είτε θα αποδεχόταν γρήγορα τη νέα κατάσταση, ελπίζοντας σε ευνοϊκή μεταχείριση.

Η πραγματικότητα αποδείχθηκε εντελώς διαφορετική. Από την πρώτη κιόλας στιγμή της Μάχη της Κρήτης, οι κάτοικοι του νησιού αντιδρούν μαζικά και αυθόρμητα. Άνδρες και γυναίκες, γέροντες και νέοι, ακόμη και παιδιά, συμμετέχουν με κάθε τρόπο στην άμυνα του τόπου τους. Με παλιά τουφέκια, κυνηγετικά όπλα, μαχαίρια, ραβδιά και πέτρες επιτίθενται στους Γερμανούς αλεξιπτωτιστές την ώρα ακόμη που αυτοί προσγειώνονται στο έδαφος.

Οι Γερμανοί δυσκολεύονταν να πιστέψουν αυτό που έβλεπαν μπροστά τους. Η μαζική και αυθόρμητη συμμετοχή του λαού της Κρήτη προκαλούσε σοκ στους Γερμανούς αξιωματικούς, οι οποίοι είχαν συνηθίσει να αντιμετωπίζουν οργανωμένους στρατούς και όχι έναν ολόκληρο λαό που μετατρεπόταν σε μαχητή.Η έκπληξη τους είναι τεράστια. Ένας Γερμανός αξιωματικός περιγράφει αργότερα σε επίσημη έκθεσή του ότι σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες η αιφνιδιαστική αεραπόβαση προκαλούσε πανικό στους αμάχους και συχνά διάλυση της αντίστασης. Στην Κρήτη όμως, όπως σημειώνει, «κανένας δεν φοβόταν, κανένας δεν έφευγε και κανένας δεν παραδινόταν». Οι αλεξιπτωτιστές δέχονταν πυρά από τη στιγμή που έβγαιναν από τα αεροπλάνα μέχρι να αγγίξουν το έδαφος, ενώ όσοι επιζούσαν έβλεπαν απέναντί τους έναν ολόκληρο λαό να μάχεται με πρωτοφανή αποφασιστικότητα.

Ο ίδιος ο Γερμανός στρατηγός Kurt Student χαρακτήρισε αργότερα τους Κρητικούς στο βιβλίο του ως «οπλισμένους καταδίκους φυλακών, ληστές και κλέφτες». Όμως οι άνθρωποι που πολεμούσαν δεν ήταν εγκληματίες· ήταν κάτοικοι που υπερασπίζονταν τη γη τους, τα σπίτια και τις περιουσίες τους, τους ναούς και τα νεκροταφεία τους, τις οικογένειες και τους ηλικιωμένους γονείς τους.

Η αντίσταση αυτή δεν μπορούσε να γίνει εύκολα κατανοητή από τη γερμανική στρατιωτική νοοτροπία. Για τους Κρητικούς, όμως, η υπεράσπιση της ελευθερίας και της πατρίδας αποτελούσε ιστορικό και ηθικό χρέος, βαθιά ριζωμένο στην παράδοση και στους προηγούμενους αγώνες του νησιού. Η αντίσταση αυτή, βαθιά ριζωμένη στην ιστορία και την παράδοση της Κρήτης, προσβάλλει έντονα τη γερμανική και πρωσική αντίληψη περί στρατιωτικής τάξης και πειθαρχίας. Ως αποτέλεσμα, διατάσσονται σκληρότατα αντίποινα εναντίον του άμαχου πληθυσμού, τα οποία σημαδεύουν τραγικά την κατοχή του νησιού...

Συνεχίζεται...οι γερμανικές θηριωδίες στην Κρήτη.