Η ΜΑΧΗ στα ΓΑΥΓΑΜΗΛΑ 331 π.Χ. α΄ μ

 

Την άνοιξη του 431π.Χ.,ο Αλέξανδρος κύριαρχος πια και στην Αίγυπτο ,έπαιρνε τον δρόμο της επιστροφής στη Φοινίκη.Είχε περάσει περίπου ένας χρόνος από την νίκη του στην Ισσό.Ο Δαρείος είχε στη διάθεσή τοηυ όλον τον χρόνο να ετοιμάσει νέο στρατό.Η δεύτερη   προσπάθεια  του να υπάρξει συμβιβασμός ανάμεσα στα δυο μέρη είχε αποτύχει.Η τρίτη μάχη με τον περσικό στρατό θα ήταν και η πιο καθοριστική που θα έκρινε την κατάρρευση του παλιού και την ανάδυση ενός νέου κόσμου.

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης 

Είχαν περάσει ήδη τρία χρόνια από την αρχή της εκστρατείας και ο Αλέξανδρος προχωρούσε από νίκη σε νίκη.Μέχρι τώρα είχε καταφέρει να αποσπάσει όλην την ασιατική παραλία προς τον ελληνικό χώρο και την Αίγυπτο.Τώρα μπροστά του ανοιγόταν η ενδοχώρα της Ασίας με τις μεγάλες της πόλεις τη Βαβυλώνα,τα Εκβάτανα,τα Σούσα.

Πορεία στην Ανατολή

Η μακεδονική στρατιά, ξεκινώντας από τη Φοινίκη, ξεχύθηκε ανατολικά στη Μεσοποταμία. Αρχικά πέρασε τον Ευφράτη χάρη στη γέφυρα που σχημάτισαν οι μηχανικοί με δεμένες με αλυσίδες σχεδίες και έφθασε στην αρχαία πόλη Θάμψακο. Εκεί ο τοπικός σατράπης της Συρίας και της Παλαιστίνης, Μαζαίος, προσπάθησε να τους εμποδίσει, χωρίς επιτυχία.

Ο δρόμος που οδηγούσε στη Βαβυλώνα κατά μήκος του ποταμού, δρόμο που είχαν ακολουθήσει και οι Μύριοι, ήταν τώρα ανοιχτός για τον Αλέξανδρο. Τον απέφυγε όμως γιατί ήταν δύσκολος, μέσα από ερήμους. Οδήγησε τον στρατό πιο βορειοανατολικά προς τους λόφους της Αρμενίας για να βρει τροφές και να αποφύγει τις μεγάλες ζέστες. Ήταν προχωρημένο καλοκαίρι, ζέστη ανυπόφορη. Η πεδιάδα ανάμεσα στον Ευφράτη και στον Τίγρη ήταν ξερή και γυάλιζε από τον καυτό ήλιο. Σκόνη, ζέστη και έντομα πολλά, παντού.

Οι ανιχνευτές του είχαν πληροφορίες για τις κινήσεις του εχθρού. Σύμφωνα με αυτές η κύρια δύναμη του αντίπαλου στρατού ήταν στρατοπεδευμένη στη δυτική όχθη του Τίγρη για να εμποδίσει τη διάβαση του ποταμού.

Το απόγευμα της 20ης Σεπτεμβρίου  του 331π.Χ. ο Αλέξανδρος έφθασε στον Τίγρη ποταμό.Ο Αλέξανδρος, αφού πληροφορήθηκε από ντόπιους τα πιο εύκολα σημεία για το πέρασμα του ποταμού, οδήγησε γρήγορα τον στρατό του. Ήταν πολύ σημαντικό να προλάβει να διαβεί τον Τίγρη πριν στηθεί ισχυρή άμυνα από τον εχθρό. Ο ποταμός ήταν ορμητικός, οι στρατιώτες και τα ζώα περνούσαν αργά και προσεκτικά, πιασμένοι με χέρια και σκοινιά.

 

Οι κινήσεις του Δαρείου 

Για μια ακόμη φορά ο Δαρείος θα κάνει ένα στρατηγικό λάθος. Θα μπορούσε να οργανώσει την άμυνα στην όχθη του ποταμού και να δυσκολέψει τους Μακεδόνες. Ίσως επηρεασμένος από τις δύο ήττες σε Γρανικό και Ισσό, όπου και πάλι υπήρχαν ποτάμια, προτίμησε να περάσει τον Τίγρη και να στρατοπεδεύσει στα Γαυγάμηλα, κοντά στα Άρβηλα. Η πεδιάδα ήταν επίπεδη,Είχε μάλιστα ετοιμάσει το έδαφος διατάζοντας να καθαριστεί από πέτρες και θάμνους για να κινηθούν άνετα τα δρεπανηφόρα άρματα με τις κοφτερές λεπίδες στους άξονες των τροχών τους.Όλη η περιοχή είχε ισοπεδωθεί,ενώ φωτιές έκαιγαν σε όλες τις γύρω περιοχές.Οι καπνοί ήταν τόσο μεγάλοι που σκοτείνιαζαν την μέρα.Είχε μπήξει ακόμα και σίδερα στο χώμα για να μην μπορούν να τρέξουν τα μακεδονικά άλογα.

Σε όλο το διάστημα που ο Αλέξανδρος ήταν απασχολημένος με την κατάκτηση της Φοινίκης και της Αιγύπτου, ο Δαρείος είχε επιδοθεί σε μια πρωτοφανή κινητοποίηση όλων των διαθέσιμων δυνάμεων από κάθε σημείο της αυτοκρατορίας. Στη Βαβυλώνα είχαν συρρεύσει Μήδοι, Σύριοι, Αρμένιοι, Καππαδόκες, Βακτριανοί· άνδρες από πολλές εθνότητες που συγκρότησαν έναν πραγματικά υπέρογκο στρατό.

Η αναλογία για κάθε Μακεδόνα στρατιώτη θα πρέπει να ήταν από πέντε έως δέκα Πέρσες. Δεν είχαν όμως όλοι την ίδια μαχητική αξία, καθώς ένα μεγάλο μέρος τους ήταν ανέμπειρο και πρόχειρα οπλισμένο. Υπήρχαν βέβαια και περίπου 40.000 ιππείς, αλλά και 15 πολεμικοί ελέφαντες με οδηγούς Ινδούς, καθώς και 200 δρεπανηφόρα άρματα. Και στους τρεις αυτούς παράγοντες υπολόγιζε πολύ ο Πέρσης βασιλιάς.

Όλη η στρατηγική του Δαρείου απέβλεπε στο να αναγκαστεί ο εχθρός να δώσει τη μάχη σε ανοιχτό πεδίο, ώστε να εκμεταλλευτεί στο έπακρο την αριθμητική του υπεροχή. Αυτό που δεν είχε στην Ισσό, όπου περιορίστηκε σε έναν στενό χώρο, το διέθετε τώρα στα Γαυγάμηλα.

Η έκλειψη σελήνης

Εκείνο το βράδυ που ο μακεδονικός στρατός αναπαυόταν μετά τη δύσκολη διάβαση του Τίγρη, έγινε –επιβεβαιωμένη ιστορικά και επιστημονικά– έκλειψη ηλίου. Η επίδραση που είχαν τέτοια φαινόμενα στην ψυχοσύνθεση των ανθρώπων δυόμισι χιλιάδες χρόνια πριν ίσως είναι δύσκολο να την αντιληφθούμε. Οι περισσότεροι τη συνδύασαν με την ανάλογη έκλειψη ηλίου που είχε συμπέσει με την εκστρατεία του Ξέρξη και είχε θεωρηθεί οιωνός συμφορών. Τώρα ο μάντης Αρίστανδρος προέβλεψε ότι η έκλειψη ενός ουράνιου σώματος, ιερού για τους Πέρσες, ήταν προμήνυμα άσχημο για τους εχθρούς.

Η νύχτα κύλησε αργά και βασανιστικά για όλους. Η Σελήνη που έσβησε, η τελική σύγκρουση που πλησίαζε, η σιωπή πριν από την καταιγίδα κρατούσαν τους περισσότερους άγρυπνους.

Όχι όμως και τον Αλέξανδρο. Κοιμήθηκε και ξύπνησε κανονικά, σαν μια συνηθισμένη μέρα, βέβαιος για τον εαυτό του, για τη νίκη και για την εύνοια των θεών, όπως φάνηκε από τις θυσίες που έκανε.

    Στα Γαυγάμηλα 

Τέσσερις μέρες μετά τη διάβαση του Τίγρη, και ενώ συνεχιζόταν η αναζήτηση του Δαρείου, ο ίδιος ο Αλέξανδρος, επικεφαλής μιας των Εταίρων, θα επιτεθεί σε μια ομάδα Περσών ιππέων. Από τους συλληφθέντες θα μάθει την ακριβή θέση του εχθρού στην πεδιάδα των Γαυγαμήλων, δέκα χιλιόμετρα δυτικά από τα Άρβηλα.

Όλη η μακεδονική στρατιά κινείται προς τα Γαυγάμηλα. Με διαταγή του Αλέξανδρου στήνεται καλά οχυρωμένο στρατόπεδο σε έναν πρόχειρο λόφο. Για τις επόμενες μέρες το πρόγραμμα περιλαμβάνει ξεκούραση και αναμονή. Οι πληροφορίες που έρχονταν για τον αντίπαλο στρατό ήταν πολλές και κατέληγαν σε ένα σημείο: οι Πέρσες ήταν πολλοί, αμέτρητοι, μυριάδες.

Το πρωινό της 30ης Σεπτεμβρίου του 331 π.Χ. η μακεδονική στρατιά βαδίζει για να συναντήσει την περσική. Μόλις περνούν τα τελευταία μικρά υψώματα, η εικόνα που αντικρίζουν επιβεβαιώνει τις πληροφορίες. Η πεδιάδα είναι κατάμεστη από αναρίθμητο στρατό έτοιμο να πολεμήσει. Οι φωνές τους σχηματίζουν έναν εκκωφαντικό θόρυβο που τρόμαζει περισσότερο από το πλήθος τους. Φωτιές πολλές καίνε παντού, καπνοί ανασηκώνονται· ένα αμέτρητο πλήθος έχει  καταλάβει κάθε σπιθαμή της πεδιάδας.

Πρώτο πολεμικό συμβούλιο 

Άμεσα ο Αλέξανδρος κάλεσε τους επιτελείς του για να σχεδιάσουν τις κινήσεις τους. Η άμεση επίθεση και ο αιφνιδιασμός, που είχαν λειτουργήσει στις δύο προηγούμενες μάχες, τώρα δεν επιλέχθηκαν. Η άποψη του Παρμενίωνα, ότι οι άνδρες ήταν κουρασμένοι και κυρίως ότι δεν υπήρχε καμία σαφής εικόνα για την παράταξη του εχθρού και για το ίδιο το πεδίο της μάχης φάνηκε σωστή.Συνήθως ο Αλέξανδρος έκανε το αντίθετο από αυτό που του πρότεινε,ο έμπειρος στρατηγός,τώρα όμως του ακολούθησε την γνώμη του.

Ο ίδιος  αντικρίζοντας τον κάμπο με τους Πέρσες στρατιώτες, ήταν προβληματισμένος περισσότερο από κάθε άλλη φορά. Η πεδιάδα ήταν πλατιά και ατέλειωτη, οι αντίπαλοι μυριάδες. Το ιππικό του θα είχε χώρους να δράσει, όπως και το καινούριο περσικό όπλο, τα άρματα με τα μαχαίρια.Έπρεπε να σχεδιάσει την τακτική μιας μάχης που όμοιά της δεν είχε δοθεί ποτέ. Ίππευσε το άλογό του και, συνοδεία των Εταίρων, προσέγγισε τις περσικές θέσεις για να σχηματίσει μια καλύτερη άποψη. Όταν γύρισε στο ελληνικό στρατόπεδο, είχε ήδη πάρει τις αποφάσεις του.

Το δεύτερο συμβούλιο

Η μάχη, όπως εξήγησε, θα δινόταν την επόμενη μέρα. Τα πάντα θα κρίνονταν από την ετοιμότητα, την ακρίβεια και τον συντονισμό των τακτικών κινήσεων. Το πόσο κρίσιμη ήταν η μάχη δεν χρειαζόταν να αναλυθεί. Μια νίκη θα άνοιγε τον δρόμο για την κατάκτηση όλης της Ασίας· μια ήττα θα κατέστρεφε ό,τι μέχρι τότε είχε κατακτηθεί.

Κατά την ανακοίνωση των αποφάσεών του, ο Παρμενίων αλλά και άλλοι στρατηγοί, επηρεασμένοι από το περσικό πλήθος, έριξαν στο τραπέζι την ιδέα μιας άμεσης νυχτερινής επίθεσης που θα αιφνιδίαζε τους Πέρσες. Ο Αλέξανδρος την απέρριψε. Ήθελε μια καθαρή, επιβλητική νίκη που θα ξεκαθάριζε το τοπίο, και αυτό μπορούσε να γίνει μόνο με το φως της μέρας.

Εκτός αυτού, ο Δαρείος, αφού είχε πληροφορηθεί την άφιξη των Μακεδόνων, είχε θέσει και τη νύχτα σε κατάσταση επιφυλακής τον στρατό. Ίσως του κόστιζε αυτό σε κούραση, αλλά από την άλλη ήταν έτοιμος για κάθε ενδεχόμενο.

Τη τελευταία εκείνη νύχτα του Σεπτέμβρη, αμέσως μετά την απόφαση για την αυριανή επικείμενη μάχη, ο Αλέξανδρος έκανε θυσίες και μυστικές θρησκευτικές τελετές ζητώντας τη βοήθεια των θεών. Το επόμενο πρωί, ενώ όλοι ήταν σε επιφυλακή και είχαν δοθεί οδηγίες να είναι σε ετοιμότητα μάχης, ο βασιλιάς άργησε να ξυπνήσει. Ο ήλιος είχε σηκωθεί για τα καλά όταν τον ξύπνησε ανήσυχος ο Παρμενίων. Ο Αλέξανδρος εμφανίστηκε μεγαλόπρεπος, φορώντας την αστραφτερή του στολή, απευθύνθηκε στο στρατό και πάλι τονίζοντας τη σπουδαιότητα της μάχης και τέθηκε επικεφαλής του στρατού.

 Η διάταξη των δύο αντιπάλων

 Η περσική διάταξη απλωνόταν σε ένα πολύ μεγάλο μήκος.Ο Δαρείος βρισκόταν στο κέντρο, πίσω από την πρώτη γραμμή. Δίπλα του ήταν οι βασιλικοί σωματοφύλακες, ιππείς και πεζοί, ενώ τον πλαισίωναν οι Έλληνες μισθοφόροι, που θεωρούνταν ιδιαίτερα αξιόπιστοι για την απόκρουση της μακεδονικής φάλαγγας. Ακολουθούσαν δρεπανηφόρα άρματα, οι ελέφαντες και ο κύριος όγκος του πεζικού. Στα δεξιά της παράταξης είχαν τοποθετηθεί σώματα από ασιατικούς λαούς με επικεφαλής τον σατράπη της Συρίας Μαζαίο. Υπήρχαν ακόμη τμήματα ιππικού και δρεπανηφόρα άρματα. Η αριστερή ήταν η πλέον ισχυρή πλευρά των Περσών, με τους Βακτριανούς, Σογδιανούς και Σάκες ιππείς, επίσης μαζί με άρματα.

Ο Αλέξανδρος άλλαξε την τακτική του στα Γαυγάμηλα.Δεν εξίσωσε το μέτωπο προς το εχθρικό, όπως στον Γρανικό ούτε το ανέπτυξε σε μεγαλύτερο μήκος, όπως στην Ισσό. Προτίμησε να έχει μέτωπο πολύ μικρότερο από το εχθρικό, που να σχηματίζει τετράπλευρο με λοξές πλευρές. Στο κέντρο βρισκόταν η μακεδονική φάλαγγα, ενώ οι υπασπιστές, το ιππικό των εταίρων και η βασιλική ίλη, με επικεφαλής τον ίδιο τον Αλέξανδρο, ήταν στα δεξιά της παράταξης.Την αριστερή πλευρά, που διοικούσε ο Παρμενίων, αποτελούσε το θεσσαλικό ιππικό μαζί με πεζικάριους, ακοντιστές και τοξότες. Πίσω από την κύρια γραμμή είχαν τοποθετηθεί Έλληνες οπλίτες της Κορινθιακής Συμμαχίας και Έλληνες μισθοφόροι, που είχαν αποστολή να αντιμετωπίσουν πιθανή κυκλωτική κίνηση από τα νώτα. Στα δύο άκρα της κύριας παράταξης είχαν τοποθετηθεί ελαφρά σώματα πεζών και ιππέων, με τρόπο που να σχηματίζουν γωνία.Αποστολή αυτών των σωμάτων ήταν να αντιμετωπίσουν κάθε επίθεση από τα πλάγια ή από πίσω.

Η ενισχυμένη δεξιά πλευρά της μακεδονικής παράταξης, με επικεφαλής τον ίδιο τον Αλέξανδρο, θα έκανε τη βασική επιθετική κίνηση με σκοπό να διασπάσει την  αριστερή περσική πλευρά με σκοπό να δημιουργηθεί ρήγμα στο κέντρο της εχθρικής παράταξης. Η κίνηση αυτή θα γινόταν σε σημείο όπου το έδαφος ήταν ανώμαλο και ακατάλληλο για να κινηθούν τα δρεπανηφόρα άρματα, παρακάμπτοντας και τα άλλα εμπόδια, πασσάλους και τάφρους, που είχαν κατασκευάσει οι Πέρσες. Το ζήτημα, βέβαια, ήταν να αντέξει η αριστερή πτέρυγα υπό τον Παρμενίωνα στην περσική επίθεση και να λειτουργήσουν σωστά οι άμυνες στις λοξές πλευρές και στη δεύτερη γραμμή.

Στόχος και πάλι θα ήταν ο ίδιος ο Μεγάλος Βασιλιάς. Μια πιθανή σύλληψη ή εξόντωσή του σήμαινε την σχεδόν αυτόματη και νικηφόρα λήξη της μάχης και βέβαια την κατάκτηση όλης της Ασίας...

Συνεχίζεται...