Η ΜΑΧΗ της ΙΣΣΟΥ(333π.Χ.)

 Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ για πρώτη φορά κατατροπώνει τον Δαρείο

Ενάμιση αιώνα μετά τους Ελληνοπερσικούς πολέμους, ελληνικές δυνάμεις με επικεφαλής τον Αλέξανδρο συγκρούονται με τον αυτοκρατορικό περσικό στρατό του Δαρείου. Η επιλογή του πεδίου της μάχης, αλλά κυρίως η ανωτερότητα των Μακεδόνων οπλιτών, θα χαρίσουν μια νέα νίκη στα ελληνικά όπλα, ανοίγοντας διάπλατα την πόρτα για την κατάκτηση του δυτικού τμήματος της Περσικής αυτοκρατορίας.

 

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης 

Όσο καιρό ο Αλέξανδρος ήταν άρρωστος στην Ταρσό και η εκστρατεία του καθυστερούσε, ο Δαρείος Γ΄ συγκέντρωνε δυνάμεις. Στον Γρανικό ποταμό, εκείνοι που θέλησαν να φράξουν τον δρόμο στον Έλληνα εισβολέα ήταν οι σατράπες της Μικράς Ασίας,τώρα όμως ο ίδιος ο Μεγάλος Βασιλιάς, αντιλαμβανόμενος τον κίνδυνο, τίθεται επικεφαλής της αυτοκρατορικής στρατιάς.

Ο Δαρείος είχε αποφασίσει αρχικά να περιμένει τον Αλέξανδρο στους Σωχούς της Συρίας, σε μια ανοιχτή πεδιάδα, κατάλληλη για την παράταξη και την αξιοποίηση του τεράστιου και πολυάριθμου στρατεύματός του. Βλέποντας όμως τον Αλέξανδρο να καθυστερεί, πιθανότατα εξέλαβε την καθυστέρηση ως δισταγμό ή φόβο και αποφάσισε στις αρχές Νοεμβρίου του 333 π.Χ. να κινηθεί για να τον συναντήσει,  Οι Έλληνες σύμμαχοι των Περσών,όπως και στον Γρανικό,έτσι και τώρα ήταν διστακτικοί,ήξεραν τη μαχητική ανωτερότητα των Μακεδόνων και διαφώνησαν με την απόφασή του. 

Ο Δαρείος, έχοντας συγκεντρώσει δεκάδες χιλιάδες άνδρες, δεν μπορούσε να περιμένει για μεγάλο διάστημα και να συντηρεί ένα τόσο μεγάλο στράτευμα.Αυτή τη φορά,ο ίδιος είχε πάρει την πρωτοβουλία και ήταν αυτός που βιαζόταν να νικήσει. Από την άλλη πλευρά, ούτε ο Αλέξανδρος επιθυμούσε σύγκρουση σε ανοιχτό πεδίο. Γι’ αυτό κατευθύνθηκε παραλιακά προς τη Συρία, περνώντας από την Ισσό, με στόχο να αποκλείσει τους Πέρσες από την Κιλικία. Ωστόσο, μέσω κρυφών περασμάτων, ο περσικός στρατός κατάφερε να περάσει και να βρεθεί στην Ισσό, πίσω από τις μακεδονικές θέσεις,κινδυνεύοντας να περικυκλωθεί.

Παρά τον αιφνιδιασμό του Αλέξανδρου, τα τοπικά και φυσικά στοιχεία της περιοχής ευνοούσαν τους Μακεδόνες. Ο Δαρείος είχε εγκαταλείψει τις ανοιχτές πεδιάδες της Συρίας, όπου θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί τον τεράστιο στρατό και το ισχυρό ιππικό του. Αν και επέλεξε το πιο ανοιχτό τμήμα της περιοχής, μήκους περίπου τριών χιλιομέτρων, παρέταξε και πάλι τον στρατό του πίσω από έναν ποταμό, τον Πίναρο, όπως είχαν κάνει και οι σατράπες στον Γρανικό.Φυσικά οι δυο στρατοί  δεν θα γινόταν ισοδύναμοι,δεν θα ήταν όμως τόσο έντονη η αριθμητική δυσανολογία ανάμεσά τους,με τους Μακεδόνες να υπερέχουν σε μαχητική αξία.

Είναι φανερό ότι οι Πέρσες δεν ήθελαν να έρθουν σε άμεση σύγκρουση με τη μακεδονική φάλαγγα και αναζητούσαν φυσικά εμπόδια.Ενάμιση χρόνο πριν τα νερά και οι απότομες όχθες του Γρανικού δεν είχαν σταματήσει τον Αλέξανδρο, έτσι και τώρα ο μικρότερος αυτός ποταμός φαινόταν ένα χαμηλό εμπόδιο για τους μακεδόνες στρατιώτες και τον αρχηγό τους. 

Ο Μακεδόνας βασιλιάς προσευχήθηκε στους θεούς της θάλασσας, σκαρφάλωσε σε μια κορυφή και θυσίασε στους προστάτες θεούς της περιοχής. Συσκέφθηκε με τους στρατηγούς του, τονίζοντας την ευκαιρία που τους δίνεται λόγω της στενωπού που επέλεξε ο Δαρείος. Απευθύνθηκε στον στρατό του. Υπενθύμισε σε όλους, και κυρίως στους νότιους Έλληνες, ότι ο πόλεμος είναι για το κοινό καλό όλων των Ελλήνων, ενώ οι Έλληνες μισθοφόροι του Δαρείου ενεργούσαν αντίθετα προς αυτό. Τους υπενθύμισε το κατόρθωμα των Μυρίων, που τα κατάφεραν χωρίς ιππικό. Η νίκη ήταν υπόθεση δική τους και εξαρτιόταν από αυτούς.

 Η ΜΑΧΗ 

Η Ισσός είναι μια περιοχή όπου η Ανατολία περιορίζει την ακτή της Φοινίκης. Στη στενή πεδιάδα, που η μία πλευρά βρέχεται από τη θάλασσα και η άλλη κλείνεται από τα βουνά, οι δύο στρατοί ανέπτυξαν τις δυνάμεις τους.

Η δύναμη των Περσών ασφαλώς ήταν μεγάλη, πάνω από 100.000 άνδρες, ενώ και το ιππικό ήταν πολυπληθές, περίπου 30.000 ιππείς. Μάλιστα, λόγω του στενού χώρου, στις πρώτες σειρές ήταν τα πιο επίλεκτα τμήματα.

Στο κέντρο πήρε θέση η φάλαγγα των Ελλήνων μισθοφόρων, δεξιά και αριστερά τους, καλύπτοντας το σύνολο του μετώπου, οι επίλεκτες δυνάμεις, οι λεγόμενοι Κάρδακες, και πιο πίσω τα υπόλοιπα τάγματα πεζών. Στη ομαλή δεξιά τους πλευρά προς τη θάλασσα πήραν θέση οι ιππείς. Στα άκρα της παράταξης τοποθέτησαν κυρίως ιππικό, με το δεξί τους κέρας προς τη θάλασσα και το αριστερό προς τα βουνά. Ο ίδιος ο Δαρείος, με την προσωπική του σωματοφυλακή από τους πιο μάχιμους ιππείς, ήταν πάνω στο άρμα του δίπλα στους Έλληνες μισθοφόρους, σύμφωνα με τη βασιλική περσική συνήθεια. 

Μπροστά από όλη τη γραμμή βρισκόταν ο ποταμός Πίναρος, που λειτουργούσε ως φυσικό εμπόδιο άμυνας. Ο Δαρείος υπολόγιζε και τη δυσκολία της διάβασης του ποταμού, που μαζί με τους Έλληνες μισθοφόρους θα καθηλώναν τη μακεδονική φάλαγγα, αλλά κυρίως την ανωτερότητα των ιππέων, που θα έπλητταν την αριστερή πλευρά των αντιπάλων, πλευροκοπώντας στη συνέχεια το κέντρο της μακεδονικής στρατιάς. Για να τονώσει την πιο αδύναμη αριστερή του πλευρά, έστειλε τμήματα ελαφρά οπλισμένων πεζών να παρενοχλούν τη δεξιά πτέρυγα του Αλέξανδρου.

Ο στενός χώρος ευνοούσε τον Αλέξανδρο, που δεν είχε λόγο να αλλάξει την τακτική του. Ο στρατός του αριθμούσε 25.000 πεζούς και 6.000 ιππείς. Ο ίδιος ήταν επικεφαλής της δεξιάς πτέρυγας, προς την πλευρά του βουνού, με τους ιππείς του. Στόχο είχε να σπάσει το μέτωπο της αντίπαλης παράταξης με μετωπική ή πλευρική σύγκρουση και να φτάσει ως τον Πέρση βασιλιά. Μαζί με τους ιππείς, οι σάρισσες της μακεδονικής φάλαγγας θα έπρεπε να αντέξουν αρχικά και να διεμβολίσουν τις περσικές γραμμές.Για να αντιμετρωπίσει τους Πέρσες  ψιλούς που βρίσκονταν στα ορεινα και δεξιά του τοποθέτησε ένα τμήμα ελαφρά οπλισμένων ιππέων.Και πάλι, δύσκολο και αμυντικό ρόλο είχε η αριστερή υπό τον Παρμενίωνα παράταξη, όπου βρίσκονταν οι Θεσσαλοί ιππείς και οι σύμμαχοι, που έπρεπε να αντέξουν στην επίθεση των Περσών ιππέων και να αποτρέψουν οποιαδήποτε κυκλωτική κίνηση του εχθρού.

Ήταν νωρίς το απόγευμα του Νοέμβρη του 333 π.Χ. όταν ξεκίνησε η σύγκρουση. Οι Μακεδόνες και οι σύμμαχοί τους προέλασαν αργά, ώστε να μη διασπαστεί η συνοχή της φάλαγγας, και πλησίασαν το ποτάμι. Ο Αλέξανδρος ρίχτηκε πρώτος στη μάχη, επικεφαλής της δεξιάς πτέρυγας, κινούμενος προς τη ρηχή όχθη του ποταμού. Οι Εταίροι, πάνω στα άλογά τους, όρμησαν αμέσως πίσω του.

Η αριστερή πτέρυγα, υπό τον Παρμενίωνα,ενισχυμένοι με τοους Θεσσαλούς ιππείς, με δυσκολία αντιμετώπιζε τις σφοδρές περσικές επιθέσεις. Μόλις όμως έγινε γνωστή η ήττα της υπόλοιπης περσικής παράταξης, μπόρεσε να ανακάμψει. Οι Έλληνες μισθοφόροι του Δαρείου ,στην πλειοψηφία τους Θηβαίοι,πολεμούσαν αποτελεσματικά απέναντι στη μακεδονική φάλαγγα, εκμεταλλευόμενοι τα κενά που δημιουργήθηκαν από τη γρήγορη προέλαση του μακεδονικού ιππικού.Η σύγκρουση ανάμεσα στα δυο σώματα βαριά οπλισμένων πεζικάριων ήταν άγρια.Οι Έλληνες μισθοφόροι του Δαρείου προσπαθούσαν να απωθήσουν τους Μακεδόνες πέρα από τον ποταμό,οι οποίοι με τη σειρά τους αντιστέκονταν μανιασμένα στην πίεση για να δώσουν την ευκαιρία στον Αλέξανδρο με τους ιππείς του να ολοκληρώσει το επιθετικό του σχέδιο.

Η έκβαση της μάχης κρίθηκε από την καταδρομική κίνηση του Αλέξανδρου και των Εταίρων. Αρχικά διέσπασαν την παράταξη των Καρδάκων στο αριστερό τμήμα του εχθρού και αμέσως όρμησαν προς το κέντρο. Γύρω από το άρμα του Δαρείου διεξήχθησαν οι σφοδρότερες συγκρούσεις. Ο Αλέξανδρος εντόπισε το βασιλικό άρμα και κινήθηκε εναντίον του. Εκείνο όμως έστριψε και αποχώρησε, ακολουθούμενο από τη βασιλική φρουρά. Οι Πέρσες συνέχισαν να πολεμούν, όμως η μάχη είχε πλέον κριθεί.

Ο Μεγάλος Βασιλιάς είχε εγκαταλείψει τον στρατό του και τράπηκε σε φυγή, αφήνοντας πίσω του τα σύμβολα της βασιλικής εξουσίας,το άρμα,την ασπίδα,το τόξο και τον μανδύα.Η εικόνα ενός Δαρείου πάνω σε ένα άλογο περιστοιχισμένο από τη φρουρά του πόσο αντίθετη ήταν από αυτήν του Αλέξανδρου όταν ξεκινούσε την επίθεση.

 Η κατάρρευση του περσικού στρατού ήταν θέμα χρόνου. Η ήττα υπήρξε ολοκληρωτική· για πρώτη φορά η αυτοκρατορική στρατιά, με τον ίδιο τον βασιλιά επικεφαλής, είχε ηττηθεί σε μάχη.Οι μισθοφόροι των Περσών και το ιππικό τους, καθώς προσπαθούσαν να διαφύγουν, αναγκάστηκαν να κάνουν μεταβολή λόγω της στενωπού. Εκατοντάδες πεζοί στρατιώτες καταπατήθηκαν και αποτελειώθηκαν από τη μακεδονική φάλαγγα, που συνέχιζε την προέλασή της. Περισσότερο ίσως και από την ίδια τη μάχη, ο τρόπος με τον οποίο υποχώρησαν κατέστρεψε την περσική στρατιά.

Το σκοτάδι έπεφτε όταν ολοκληρώνονταν οι τελευταίες συγκρούσεις. Ο Αλέξανδρος επιχείρησε να καταδιώξει τον Δαρείο, χωρίς όμως να τον εντοπίσει. Επιστρέφοντας, αντίκρισε τους Εταίρους του να περιεργάζονται τη χλιδάτη βασιλική σκηνή. Ήταν εντυπωσιασμένοι από τα πολύτιμα αντικείμενα, τα αλάβαστρα και τα χρυσά σκεύη, μια εικόνα πλούτου και πολυτέλειας που προκαλούσε δέος. Θριαμβικές ιαχές ακούστηκαν από τους επιτελείς του, οι οποίες όμως διακόπηκαν από κλάματα και οιμωγές από μια διπλανή σκηνή. Εκεί βρισκόταν η οικογένεια του Δαρείου, που τον είχε ακολουθήσει στην εκστρατεία. Βλέποντας το βασιλικό άρμα άδειο, πίστεψαν πως ο Δαρείος ήταν νεκρός. Ο Αλέξανδρος, σε μία από τις γνωστές του πράξεις γενναιοψυχίας και ευγένειας, έδωσε εντολή να τους ανακοινωθεί ότι ο βασιλιάς ζούσε και ότι οι ίδιοι δεν διέτρεχαν κανέναν κίνδυνο.

Ο Αλέξανδρος βρισκόταν πλέον στην ακμή της πορείας του. Νικητής για δεύτερη φορά,σε μια μάχη που αρχικά φαινόταν ότι μπορεί και να χάσει,και μάλιστα απέναντι στον ίδιο τον Πέρση βασιλιά,πρόβαλε τώρα όχι μόνο ως ακαταμάχητος στρατηλάτης αλλά και ως άνδρας με τιμή και αρετή, όπως φανερώνει η στάση του απέναντι στη σύζυγο και την οικογένεια του Δαρείου. Την επόμενη ημέρα, αφού τελέστηκαν οι ταφές των νεκρών, ολόκληρο το στράτευμα παρατάχθηκε σαν σε μάχη. Ο Αλέξανδρος επαίνεσε τους πεσόντες και τους ζωντανούς και, χωρίς καθυστέρηση, έθεσε σε κίνηση τα επόμενα σχέδιά του.

Μετά τη Μικρά Ασία ήταν πλέον κύριος και της Κιλικίας. Στόχος του τώρα ήταν οι παλαιστινιακές και φοινικικές πόλεις, καθώς και η αχρήστευση του περσικού στόλου, που αποτελούσε απειλή για τον ανεφοδιασμό του αλλά και για πιθανές κινήσεις εναντίον του από τη Μικρά Ασία ή ακόμη και από τη νότια Ελλάδα. Πολλές πόλεις έσπευσαν να δηλώσουν υποταγή· μία όμως,η Τύρος, θα προέβαλλε τη σκληρότερη αντίσταση.

Η επιστολή του Δαρείου

Καθ’ οδόν προς την Παλαιστίνη έλαβε επιστολή από τον Πέρση βασιλιά. Ο Δαρείος πρότεινε ειρήνη και φιλία, ζητούσε την απελευθέρωση της οικογένειάς του με λύτρα και ταυτόχρονα κατηγορούσε τον Μακεδόνα ως εισβολέα, παρά το παλαιότερο ιστορικό σχέσεων ανάμεσα στα δύο βασίλεια.

Η απάντηση του Αλέξανδρου φανερώνει τις σκέψεις και τις μεγάλες φιλοδοξίες του. Απέναντι στις κατηγορίες άφησε αιχμές για περσική ανάμειξη στη δολοφονία του Φιλίππου αλά θύμισε και τις περσικές εκστρατείες στην Ελλάδα, ενώ για την ειρήνη δήλωσε ότι θα μπορούσε να υπάρξει μόνο αν ο Δαρείος τον αναγνώριζε ως βασιλιά της Ασίας. «Από εδώ και στο εξής», του έγραφε, «όταν απευθύνεσαι σε μένα, να το κάνεις σαν προς τον βασιλιά της Ασίας και όχι ως ίσος προς ίσο. Την οικογένειά σου θα την έχεις ασφαλή και ό,τι μου ζητήσεις θα στο δώσω ως βασιλιάς. Αν όμως αρνηθείς, μείνε και πολέμα — γιατί θα σε αναζητήσω όπου κι αν πας».

Μετά τον Γρανικό εμφανίστηκε ως αρχηγός μιας πανελλήνιας εκστρατείας· τώρα, ύστερα από τη νίκη στην Ισσό, προβάλλει ως ο επόμενος ηγέτης της περσικής αυτοκρατορίας. Αν και έχει καταλάβει μόνο τη Μικρά Ασία και ένα μικρό τμήμα της Συρίας, ενώ ο αντίπαλός του εξακολουθεί να ελέγχει τεράστιες περιοχές — την Αίγυπτο και την Ανατολή έως την Ινδία —, διαθέτει αμύθητους θησαυρούς και μπορεί να στρατολογήσει χιλιάδες στρατιώτες, ο Αλέξανδρος τον χαρακτηρίζει έκπτωτο και τον εαυτό του κάτοχο της Ασίας. Πού στηρίζει αυτή τη βεβαιότητα; Μετά τις δύο νίκες στον Γρανικό και στην Ισσό, διακρίνει τα προβλήματα του περσικού στρατού και της διοίκησης. Οι υποταγμένοι λαοί, στην πλειονότητά τους, είναι έτοιμοι να τον υποδεχτούν ως ελευθερωτή, ενώ άλλοι απλώς θα αλλάξουν κυρίαρχο. Η άρνησή του να απελευθερώσει την οικογένεια του βασιλιά — η οποία εξακολουθεί να απολαμβάνει βασιλικές τιμές — δείχνει ότι τους αντιμετωπίζει πλέον ως δικούς του ανθρώπους. Η βασιλική εξουσία, τώρα, ανήκει σε αυτόν.