Μέγας Αλέξανδρος,Μετά τον Γρανικό...Από την Πέλλα ως την άκρη του κόσμου.

 Η νίκη  στον Γρανικό ποταμό (334 π.Χ.) δεν είχε μόνο στρατιωτική σημασία, αλλά αποτέλεσε και το καθοριστικό εναρκτήριο βήμα για την κατάκτηση της Μικράς Ασίας, καθώς διέλυσε την περσική άμυνα στην περιοχή και ενίσχυσε το κύρος του Αλεξάνδρου.

Οι περσικές δυνάμεις είχαν υποστεί σοβαρό πλήγμα, τόσο στρατιωτικά όσο και ψυχολογικά, ενώ ο θάνατος και η ήττα σημαντικών Περσών ηγετών είχαν αφήσει ακέφαλες αρκετές σατραπείες. Η φήμη του Αλεξάνδρου εξαπλώθηκε γρήγορα και πολλές ελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας τον υποδέχθηκαν ως ελευθερωτή, ανοίγοντας τις πύλες τους χωρίς αντίσταση.

 

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης 

Στις Σάρδεις 

Με βασικό στόχο την εξασφάλιση των παραλίων και την αποδυνάμωση του περσικού στόλου, ο Αλέξανδρος άρχισε συστηματικά την προέλασή του στη δυτική Μικρά Ασία.Ο Αλέξανδρος κατευθύνθηκε πρώτα προς τις Σάρδεις, την πρωτεύουσα της Λυδίας, και στη συνέχεια προς τα παράλια με τις ελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας. Έπρεπε οπωσδήποτε να καταλάβει την περιοχή, ώστε να περιορίσει τον κίνδυνο από το περσικό ναυτικό και να αποσπάσει από τον Πέρση βασιλιά τα περίπου 160 πλοία που είχαν προσφέρει οι πόλεις αυτές. Η πόλη παραδόθηκε χωρίς μάχη, όλοι οι θησαυροί περιήλθαν στην κατοχή του και ο Αλέξανδρος φέρθηκε με μετριοπάθεια, σεβόμενος τους νόμους και τα έθιμα των κατοίκων. Παράλληλα, εγκατέστησε μακεδονική φρουρά στην ακρόπολη, εξασφαλίζοντας τον έλεγχο της περιοχής.

Στην Έφεσσο 

Στη συνέχεια προχώρησε προς την Έφεσο, όπου έγινε δεκτός με ενθουσιασμό. Ο Αλέξανδρος ανέτρεψε τις φιλοπερσικές, ολιγαρχικές κυβερνήσεις των ελληνικών πόλεων, οι οποίες είχαν επιβληθεί εξαιτίας της ειρήνης με τον Πέρση βασιλιά, και εγκαθίδρυσε δημοκρατίες. Κήρυξε τις ελληνικές πόλεις ελεύθερες και αυτόνομες, σύμφωνα με το πνεύμα του Συνεδρίου της Κορίνθου. Ο ίδιος ιδεολογικά δημοκράτης,η πρακτικότητα και ο ρεαλισμός όμως αυτό επέβαλε τη δεδομένη στιγμή.Συγχρόνως απαίτησε, ως συνεισφορά τη συμμετοχή καθεμιάς στις ανάγκες του πολέμου. Κατ’ εξαίρεση, για την Έφεσο απάλλαξε την πόλη από τους φόρους που κατέβαλλε στους Πέρσες, τους οποίους αφιέρωσε στο ιερό της Αρτέμιδος. Με τον τρόπο αυτό ενίσχυσε την εικόνα του ως ελευθερωτή και κέρδισε τη στήριξη των ελληνικών πόλεων της περιοχής.

Η πολιορκία της Μιλήτου 

Ακολούθησε η πολιορκία της Μιλήτου, η πρώτη σοβαρή αντίσταση που αντιμετώπισε. Η πόλη διέθετε ισχυρά τείχη και υποστηριζόταν από τον περσικό στόλο. Ο Αλέξανδρος την απέκλεισε τόσο από ξηρά όσο και από θάλασσα και, ύστερα από σκληρές συγκρούσεις, την κατέλαβε. Έγινε εκτεταμένη χρήση πολιορκητικών μηχανών, οι οποίες άνοιξαν ρήγματα στα τείχη. Η πτώση της Μιλήτου υπήρξε καθοριστική, καθώς στέρησε από τους Πέρσες ένα σημαντικό λιμάνι στα μικρασιατικά παράλια.

Ο Μέγας Αλέξανδρος δεν επιχείρησε να αντιμετωπίσει τον περσικό στόλο στη θάλασσα, γνωρίζοντας ότι υστερούσε αριθμητικά και ναυτικά. Είχε διστάσει να χρησιμοποιήσει τον αθηναϊκό στόλο,το  πιο αξιόμαχο και έμπειρο της εποχής. Παρά τον σεβασμό που έτρεφε προς την πόλη,  μέχρι το τέλος διατηρούσε μια έλλειψη εμπιστοσύνης προς τις ελληνικές πόλεις. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι Έλληνες μισθοφόροι του περσικού στρατού ήταν πολύ περισσότεροι από τους Έλληνες που πολεμούσαν μαζί του.

 Αντίθετα, ακολούθησε μια διαφορετική στρατηγική, που εμπεριείχε ρίσκο τον λεγόμενο «ναυτικό πόλεμο ξηράς»: κατέλαβε συστηματικά όλες τις παράκτιες πόλεις της Μικράς Ασίας, αποκόπτοντας τον ανεφοδιασμό και τις βάσεις του περσικού στόλου, ενώ ταυτόχρονα αφαίρεσε από τους Πέρσες λιμάνια και ναυστάθμους. Χωρίς ασφαλή αγκυροβόλια και υποστήριξη από την ξηρά, ο περσικός στόλος ήταν δύσκολο να φανεί χρήσιμος. Για τον λόγο αυτό, και για να αποφύγει τα έξοδα της συντήρησής του, ο Αλέξανδρος αποφάσισε να διαλύσει τον δικό του στόλο, κρατώντας μόνο λίγα πλοία για τις αναγκαίες μεταφορές.

Η πολιορκία της Αλικαρνασσού (φθινόπωρο του 334π.Χ.)

Η τελευταία και δυσκολότερη αντίσταση στη δυτική Μικρά Ασία υπήρξε η Αλικαρνασσός. Η πόλη διέθετε ισχυρά οχυρά  και μια μεγάλη τάφρο,ενώ επικεφαλής της άμυνας ήταν ο Μέμνων ο Ρόδιος. Η πολιορκία υπήρξε μακρά και σκληρή, με έντονες μάχες τόσο μέσα όσο και έξω από τα τείχη. Τελικά, ο Αλέξανδρος κατέλαβε την πόλη, αν και μεγάλο μέρος της καταστράφηκε. 

Με την άλωση της Αλικαρνασσού ολοκληρώθηκε ουσιαστικά η κατάκτηση της δυτικής Μικράς Ασίας και η περσική εξουσία στην περιοχή κατέρρευσε, ανοίγοντας τον δρόμο για τη συνέχιση της μακεδονικής εκστρατείας προς την ενδοχώρα της Ασίας.Οι Μακεδόνες ήταν κυρίαρχοι στη δυτική Μικρά Ασία, ενώ οι Πέρσες έχασαν οριστικά τον έλεγχο των σημαντικότερων παραλιακών βάσεων τους.

 Πορεία στο εσωτερικό 

Μετά τις νοτιοδυτικές ακτές της Μικράς Ασίας,το χειμώνα του 334-333π.Χ, ακολούθησε πορεία προς το κέντρο της.Η πορεία αυτή φαινόταν πως τον απομάκρυνε για λίγο από τον στρατηγικό του στόχο που ήταν η σύγκρουση με τον Δαρείο.

Ο Πέρσης βασιλιάς συγκέντρωνε στο μεταξύ νέες δυνάμεις, προετοιμαζόμενος για μια νέα σύγκρουση που αυτή τη φορά θα γινόταν με καλύτερους όρους γι΄ αυτόν.Ο Αλέξανδρος,βαδίζοντας στα χνάρια των Μυρίων,σαν άλλος Κύρος,ήταν ο νέος ηγεμόνας που  αμφισβητούσε την εξουσία του Πέρση βασιλιά.Αυτό το νόημα άλλωστε έχει και το περιστατικό στο Γόρδιο,σημείο που όρισε ως τόπο συνάντησης όλων των δυνάμεων του,περιμένοντας μάλιστα και τις ενισχύσεις από τη Μακεδονία.

Στο μεταξύ, ο αντιπερισπασμός με τον στόλο των Περσών εκδηλώθηκε στο Αιγαίο, όπου οι Πέρσες επιχείρησαν να προκαλέσουν αναταραχή και να αναγκάσουν τον Αλέξανδρο να εγκαταλείψει την εκστρατεία του. Ο Μέμνων ο Ρόδιος, ως αρχηγός του περσικού στόλου, έδρασε κυρίως στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, καταλαμβάνοντας τη Λέσβο και τη Χίο, ενώ χρησιμοποίησε την Τένεδο ως ναυτική.Ο περσικός στόλος κινήθηκε προς την περιοχή των Δωδεκανήσων, με σημαντικότερους σταθμούς την Κω και τη Ρόδο. Μπροστά στον κίνδυνο αυτό, ο Αλέξανδρος αποφάσισε να κάνει πίσω στην  προηγούμενη απόφασή του και  να ανασυγκροτήσει τον στόλο του.Ο κίνδυνος σταδιακά εξαλείφθηκε και ο αντιπερισπασμός τερματίστηκε ουσιαστικά μετά τον θάνατο του Μέμνονα,του Έλληνα στρατηγού που υπολόγιζε πολύ ο Αλέξανδρος,διότι ήταν ο μόνος που ήξερε πως να αντιμετωπίσει τους Έλληνες.Το γεγονός αυτό του επέτρεψε  να συνεχίσει απρόσκοπτα την προέλασή του στην Ασία.

Ο Γόρδιος Δεσμός

Στην παλιά φρυγική πρωτεύουσα πέρασε τον υπόλοιπο του χειμώνα ο Αλέξανδρος.Σύντομα ήρθαν οι ενισχύσεις που περίμενε από τη Μακεδονία και την υπόλοιπη Ελλάδα. 

Εκεί στο Γόρδιο,φυλασσόταν στο ιερό του Δία το άρμα του βασιλιά Γόρδιου, δεμένο με έναν περίπλοκο κόμπο, τον λεγόμενο Γόρδιο δεσμό. Σύμφωνα με χρησμό, όποιος κατόρθωνε να λύσει τον δεσμό θα γινόταν κυρίαρχος της Ασίας.Η πρόκληση για τον Μακεδόνα βασιλιά ήταν μεγάλη.Ο ζυγός της άμαξας ήταν δεμένος σε έναν στύλο με έναν πολύπλοκο κόμπο από ξύλο κρανιάς,χωρίς να είναι ορατά τα άκρα.Προσπάθησε να τον λύσει, δυσκολεύτηκε, αγανάκτησε,δεν τα κατάφερε. Όλοι τον έβλεπαν,Πέρσες και Έλληνες,σε καμιά περίπτωση δεν ήθελε να ντροπιαστεί,να κάνει πίσω. Με μια αποφασιστική κίνηση με το σπαθί του έκοψε το σκοινί λέγοντας πως ό,τι δεν λύνεται,κόβεται!

 Το γεγονός θεωρήθηκε καλός οιωνός και ενίσχυσε το ηθικό του στρατού, καθώς παρουσιάστηκε ως προμήνυμα της μελλοντικής του κυριαρχίας στην Ασία.

 Από το Γόρδιο, την άνοιξη του 333 π.Χ., κατευθύνθηκε προς την Άγκυρα, όπου οι Παφλαγόνες του δήλωσαν την υποταγή τους. Η πορεία του συνεχίστηκε στην Καππαδοκία, δυτικά του ποταμού Άλυ, όπου όρισε σατράπη έναν ντόπιο ηγεμόνα. Ίσως αυτή να είναι η πρώτη φορά που φαίνεται καθαρά το είδος της πολιτικής που θα ακολουθούσε στα επόμενα χρόνια όσον αφορά τη διοίκηση της αυτοκρατορίας του.

Οι Πύλες της Κιλικίας  

Αυτό που προείχε τώρα ήταν η όσο το δυνατόν πιο γρήγορη διάβαση των λεγόμενων πυλών της Κιλικίας.Η οροσειρά του Ταύρου φτιαχνει ένα φυσικό τείχος οριοθετώντας τα υψίπεδα της Ανατολίας από την περιοχή των μεσογειακών ακτών στο Νότο.Αν ο εχθρός πρόβαλε μια οργανωμένη αντίσταση  εκεί,τα πράγματα θα ήταν δύσκολα.Αντι να βρει εκεί ισχυρό στρατό,είδε μόνο λίγους Πέρσες στρατιώτες που γρήγορα τράπηκαν σε φυγή.Για κάποιοι ανεξήγητο λόγο οι Πέρσες κάνοντας το ένα λάθος μετά το άλλο,έκαναν εύκολο το έργο του Αλέξανδρου.

Παραβιάζοντας τις Κιλίκιες Πύλες, με μεγάλη ορμητικότητα και αποφασιστικότητα, ο Αλέξανδρος, στις αρχές Ιουλίου, έφτασε στην Ταρσό. Η ικανότητά του, συνδυασμένη και με την τύχη που του χαμογελούσε, τον είχαν φέρει σε σύντομο χρονικό διάστημα από την Πέλλα στην Κιλικία. Εκεί όμως θα συμβεί η πρώτη αναποδιά. Αναφέρεται για πρώτη φορά ότι αρρώστησε, και μάλιστα αρκετά σοβαρά, όταν, ιδρωμένος, έπεσε στα παγωμένα νερά του ποταμού Κύδνου για να δροσιστεί. Οι γιατροί, μπροστά στον κίνδυνο να κατηγορηθούν αν αποτύγχαναν στη θεραπεία, δίσταζαν. Μόνο ο Φίλιππος, ο έμπιστος γιατρός του, τόλμησε και κατάφερε να τον κάνει καλά. Η αρρώστια αυτή ίσως ήταν προμήνυμα για όσα θα συνέβαιναν στο μέλλον.

Άμεσα, με εντολή του, ο Παρμενίων κατέλαβε το στενό πέρασμα που οδηγούσε από την Κιλικία στη Συρία, μέσα από το όρος Αμανό και προς τη θάλασσα, ενώ ο ίδιος, αφού υπέταξε τις ορεινές φυλές της Κιλικίας, στην Ταρσό θέλησε να γιορτάσει τη μέχρι τότε πορεία του με θυσία και παρέλαση του ίδιου και του στρατού του.

ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ

Μέσα σε περίπου έναν χρόνο, ο Αλέξανδρος είχε εξασφαλίσει τη Μικρά Ασία, νικώντας τους Πέρσες στην πρώτη σύγκρουση μαζί τους. Ο Μακεδόνας βασιλιάς, ο Αλέξανδρος, αναδείχθηκε όχι μόνο  ικανός στρατηλάτης, αλλά και  ικανός ηγεμόνας, προσπαθώντας να οικοδομήσει άμεσα ένα σύστημα διοίκησης και διακυβέρνησης του νέου κόσμου που έφτιαχνε. Πέρα από το στρατηγικό και στρατιωτικό σκέλος, αυτό που προείχε ήταν η πολιτική και εσωτερική οργάνωση των κατακτημένων περιοχών.

Η επιτυχία αυτού του εγχειρήματος ήταν κρίσιμη, αφού κάθε αποτυχία θα έθετε σε κίνδυνο την ίδια την εκστρατεία, μέσω επαναστάσεων και εξεγέρσεων στις κατακτημένες περιοχές. Εκείνο που τον ενδιέφερε ήταν η σταθερότητα και η όσο το δυνατόν πιο ενεργή συμμετοχή των πληθυσμών στη νέα κατάσταση που διαμορφωνόταν στην περιοχή. Όλες οι ενέργειες και οι αποφάσεις του ως πολιτικού ηγεμόνα υπηρετούσαν αυτόν τον στόχο. Ο Αλέξανδρος είχε κατανοήσει ότι η υλοποίηση των μεγάλων του σχεδίων περνούσε μέσα από τη συμμετοχή και την αφομοίωση των νέων περιοχών στη δημιουργία μιας νέας αυτοκρατορίας.

Οι τρεις άξονες της πολιτικής του αφορούσαν την οικονομία, την πολιτική οργάνωση και τη θρησκεία. Το μείγμα των πολιτικών του αποφάσεων  ήταν ένας συνδυασμός ρεαλισμού, ανοχής και σεβασμού των τοπικών ιδιαιτεροτήτων, με στόχο τη σταθερότητα, η οποία ήταν απαραίτητη για την επιτυχία των μεγάλων του σχεδίων. Δεν επιδίωξε την επιβολή ενός ενιαίου και αυστηρού συστήματος, αλλά προσαρμόστηκε στις τοπικές συνθήκες, διατηρώντας θεσμούς και παραδόσεις όπου αυτό ήταν δυνατό.

Όπου έκρινε ότι, λόγω της αντίστασης, έπρεπε να είναι σκληρός και κατασταλτικός, ενήργησε αποφασιστικά. Αντίθετα, στις περισσότερες περιπτώσεις απέφευγε τη λεηλασία και τον ενδιέφερε η συνέχιση της οικονομικής δραστηριότητας. Αυτό θα διευκόλυνε τη στρατηγική εκμετάλλευση των οικονομικών πόρων, οι οποίοι ήταν απαραίτητοι για την αύξηση των εσόδων του και την ενίσχυση της θέσης του μέσα στο αχανές νέο περιβάλλον των κατακτήσεων.

 Στη διοίκηση, ο Αλέξανδρος, με ρεαλισμό και με γνώμονα το πολιτικό του συμφέρον, επέβαλε ένα μικτό σύστημα εξουσίας. Διατήρησε τοπικούς άρχοντες και διοικητικούς μηχανισμούς, υπό την εποπτεία Μακεδόνων αξιωματούχων, εξασφαλίζοντας έτσι τον έλεγχο των περιοχών χωρίς να διαταράσσει ριζικά τις κοινωνικές και πολιτικές δομές τους.

Στη θρησκεία, συνεχίζοντας την ανεκτική στάση της δυναστείας των Αχαιμενιδών, προχώρησε ακόμη πιο πέρα, σεβόμενος απόλυτα τις θρησκευτικές πεποιθήσεις των κατακτημένων λαών.

Έχοντας εξασφαλίσει τη Μικρά Ασία και οργανώσει τη διοίκηση των κατακτημένων περιοχών, ο Αλέξανδρος ήταν πλέον έτοιμος να προχωρήσει στη δεύτερη  μεγάλη σύγκρουση με τον περσικό στρατό, που θα ακολουθούσε λίγο αργότερα...

Συνεχίζεται...