Φίλιππος της Μακεδονίας,ο θεμελιωτής της μακεδονικής ισχύος,Α΄ μέρος

Φίλιππος Β΄ της Μακεδονίας

Ευφυής, ορμητικός και επιθετικός, με εξαιρετικές διπλωματικές και στρατιωτικές ικανότητες, ο Φίλιππος Β΄ υπήρξε ένας πραγματικά προικισμένος ηγέτης. Το 359 π.Χ. ανέλαβε τον θρόνο της Μακεδονίας και μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα τη μετέτρεψε σε κυρίαρχη δύναμη του ελληνικού κόσμου.

Αναμόρφωσε ριζικά τον μακεδονικό στρατό και κατόρθωσε να ενώσει τους Έλληνες με κοινό στόχο την εκστρατεία κατά της Περσικής Αυτοκρατορίας, θέτοντας τα θεμέλια για το μεγάλο εγχείρημα του γιου του, Αλεξάνδρου. Μετά τη δολοφονία του, τη σκυτάλη της εξουσίας ανέλαβε ο Αλέξανδρος.

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης 

«Δίκαιος πολεμιστής, με αρετή και όχι μόνο με τύχη», γράφει για εκείνον ο Διόδωρος. Αν και την προσωνυμία Μέγας φέρει ο γιος του, εκείνος που κατέστησε δυνατή τη Μακεδονία ήταν ο πατέρας του. Καταγόμενος από βασιλική δυναστεία τριών αιώνων, αύξησε το κύρος και τον πλούτο του κράτους του μέσω κατακτήσεων, εμπορίου και εύστοχων συμμαχιών. Η διπλωματία του περιλάμβανε ακόμη και τον γάμο, καθώς ο Φίλιππος παντρεύτηκε επτά φορές.

Η κατάσταση στη Μακεδονία πριν τον Φίλιππο

«Ο Φίλιππος σας βρήκε νομάδες και φτωχούς, τους πιο πολλούς ντυμένους με προβιές, να βόσκετε τα λιγοστά σας πρόβατα στα βουνά και να τα υπερασπίζεστε προβάλλοντας αδύναμη αντίσταση στους Ιλλυριούς, στους Τριβαλλούς και στους Θράκες των συνόρων σας. Σας έντυσε με μανδύες αντί για προβιές και σας κατέβασε από τα βουνά στις πεδιάδες, σας έκανε ικανούς να αντιμετωπίζετε στη μάχη τους βάρβαρους γείτονές σας και να στηρίζεστε στο ίδιο σας το θάρρος μάλλον παρά στις οχυρώσεις. Σας έκανε κατοίκους πόλεων και σας εκπολίτισε με την προσφορά ορθών νόμων και συνηθειών».

Τα παραπάνω λόγια του Αλεξάνδρου προς τους στρατιώτες του, όπως τα διασώζει ο Αρριανός, είναι απολύτως δηλωτικά του κράτους που παρέλαβε ο Φίλιππος Β΄ και της κατάστασης στην οποία βρισκόταν η Μακεδονία πριν από την άνοδό του στον θρόνο, αλλά και των επιτευγμάτων του ως βασιλιά.

Η οικονομία του μακεδονικού βασιλείου βρισκόταν ακόμη σε αρχαϊκό στάδιο, βασισμένη κυρίως στη γεωργία και την κτηνοτροφία, γεγονός που οφειλόταν τόσο στη γεωμορφολογία της περιοχής όσο και στην πολιτική διάσπαση του κράτους. Σε αντίθεση με τον αστικοποιημένο και οικονομικά ανεπτυγμένο ελληνικό νότο, η Μακεδονία δεν διέθετε ισχυρά αστικά κέντρα ούτε συγκροτημένη διοικητική οργάνωση, στοιχεία που ο Φίλιππος κατόρθωσε σταδιακά να μεταβάλει, θέτοντας τις βάσεις για τη μετέπειτα ισχύ της.

Συνολικά, η Μακεδονία βρισκόταν σε κατάσταση πολιτικής αστάθειας και στρατιωτικής αδυναμίας. Το βασίλειο απειλούνταν από εξωτερικούς εχθρούς, όπως οι Ιλλυριοί και οι Θράκες, ενώ στο εσωτερικό του οι διαμάχες για τη διαδοχή και η έλλειψη ενός ισχυρού ηγέτη και μιας κεντρικής εξουσίας υπονόμευαν τη συνοχή του κράτους.

Παράλληλα, ο παλαιός ελληνικός κόσμος στα νότια βρισκόταν σε βαθύ διχασμό. Οι πόλεις-κράτη, εξαντλημένες από συνεχείς πολέμους και ανταγωνισμούς, αδυνατούσαν να διαμορφώσουν κοινή πολιτική και να αντιμετωπίσουν ενωμένες τις προκλήσεις της εποχής. Στην Ανατολή, η Περσική Αυτοκρατορία έκανε αισθητή και απειλητική την παρουσία της, τόσο για την ελευθερία των Ελλήνων της Μικράς Ασίας όσο και για τον ελληνικό κόσμο στο σύνολό του.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον παρακμής και αβεβαιότητας, ο Φίλιππος Β΄ βρήκε το έδαφος για να διευρύνει τη Μακεδονία, καλύπτοντας έκταση από τα Ιλλυρικά σύνορα στα βορειοδυτικά έως τις ακτές του Ελλησπόντου στα ανατολικά, τον Δούναβη στα βόρεια και τις παρυφές της Θεσσαλίας στον νότο. Με αυτόν τον τρόπο κατόρθωσε να τη μετατρέψει σε ηγεμονική δύναμη και να επιβάλει μια νέα τάξη πραγμάτων στον ελληνικό χώρο.

Τα χρόνια πριν τη βασιλεία του

Ήταν ο τρίτοτοκος γιος του Αμύντα Γ΄ και της Ευρυδίκης, κόρης ηγεμόνα των Ιλλυριών, και γεννήθηκε το 383 π.Χ. Ο νεαρός Φίλιππος έλαβε ελληνική παιδεία, όπως αποτυπώνεται και από την προσπάθεια των άμεσων προκατόχων του να προσεγγίσουν τον αττικό τρόπο ζωής. Ο αδελφός του, Περδίκκας, υπήρξε μαθητής του Ευφραίου, ενώ διατηρούσε φιλική σχέση και αλληλογραφία με τον Πλάτωνα. Ωστόσο, για τους Μακεδόνες μεγαλύτερη σημασία είχαν οι πολεμικές ικανότητες και όχι η επίσημη φιλοσοφική παιδεία.

Πολύ σημαντική για τη διαμόρφωση του χαρακτήρα και της ιδεολογίας του Φιλίππου υπήρξε η τρίχρονη παραμονή του στη Θήβα ως ομήρου, λόγω των διενέξεων της Μακεδονίας με τη Θήβα. Εκεί έμεινε δίπλα στον Παμμένη, έναν διαπρεπή Θηβαίο πολίτη, και έλαβε αξιόλογη πνευματική, επιστημονική και ρητορική μόρφωση.

Καθοριστική, ωστόσο, αποδείχθηκε η επαφή του με δύο από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της Θήβας: τον Επαμεινώνδας και τον Πελοπίδας. Από τον πρώτο διδάχθηκε πολλά σχετικά με την οργάνωση και τη δομή του στρατού, ενώ από τον δεύτερο απέκτησε πολύτιμες γνώσεις στις στρατηγικές αποφάσεις και τις τακτικές παρατάξεις.

Το γεγονός ότι ήρθε σε άμεση επαφή με τον οργανωτή του Ιερού Λόχου και τον νικητή της μάχης στα Λεύκτρα αποδείχθηκε εξαιρετικά χρήσιμο για τον νεαρό Φίλιππο, ο οποίος λίγα χρόνια αργότερα θα ήταν εκείνος που θα οργάνωνε τον ισχυρότερο στρατό της εποχής του.

Με την επιστροφή του από τη Θήβα, ο Φίλιππος ανέλαβε τη διοίκηση μιας περιοχής της Μακεδονίας, οργανώνοντας τον πρώτο δικό του στρατό και αποκτώντας πολύτιμη στρατιωτική εμπειρία. Μετά τον αιφνίδιο θάνατο του αδελφού του, Περδίκκα Γ΄, το 359 π.Χ., ανέλαβε την εξουσία, παραμερίζοντας τον ανήλικο Αμύντα, γιο του Περδίκκα.

Ο Αμύντας έζησε καθ’ όλη τη διάρκεια της βασιλείας τόσο του Φιλίππου όσο και του Αλεξάνδρου, αν και κατά περιόδους κατηγορήθηκε για συμμετοχή σε συνωμοσίες. Ωστόσο, δεν αποτέλεσε ποτέ σοβαρή απειλή για τη σταθερότητα του κράτους.

Ο βασιλιάς των Μακεδόνων όφειλε να είναι ισχυρός άνδρας και ικανός στρατηγός, ικανός να επιβάλλεται στους εχθρούς του και να λαμβάνει αποφάσεις με τη δική του βούληση. Ενημέρωνε ή ζητούσε τη γνώμη των αρίστων μόνο όταν το έκρινε απαραίτητο, διατηρώντας την απόλυτη πρωτοβουλία των κινήσεών του.

Ιδιαίτερη σημασία έδινε στη στήριξη του στρατού, του οποίου τις επιθυμίες υπολόγιζε σοβαρά και συχνά ικανοποιούσε, γνωρίζοντας ότι η πίστη και η αφοσίωση των στρατιωτών αποτελούσαν βασικό θεμέλιο της εξουσίας του.

Ο Φίλιππος βασιλιάς της Μακεδονίας

Όταν ο Φίλιππος Β΄ της Μακεδονίας ανέλαβε την εξουσία το 359 π.Χ., η Μακεδονία ήταν ένα αναπτυσσόμενο κράτος, το οποίο δεχόταν πιέσεις από πολλούς εχθρούς. Ωστόσο, διέθετε εκείνες τις προϋποθέσεις που, υπό την ηγεσία ενός ισχυρού και ικανού βασιλιά, θα μπορούσαν να το καταστήσουν κυρίαρχη δύναμη στην περιοχή. Ο θάνατος του αδελφού του, Περδίκκα Γ΄, σε μάχη με τους Ιλλυριούς, είχε αποδυναμώσει στρατιωτικά το βασίλειο, ενώ τα σύνορά του απειλούνταν ταυτόχρονα από Ιλλυριούς, Παίονες και Θράκες. Παράλληλα, η Αθήνα υποστήριζε διεκδικητές του μακεδονικού θρόνου, επιδιώκοντας να επανακτήσει την επιρροή της στη βόρεια Ελλάδα, με επίκεντρο την Αμφίπολη.

Ο νεαρός βασιλιάς έδωσε ιδιαίτερη σημασία στη στρατιωτική οργάνωση, εμψυχώνοντας τους συνεργάτες και τους στρατιώτες του. Απέναντι στους εχθρούς του πολιτεύτηκε με επιδεξιότητα, συνδυάζοντας τη διπλωματία με τη βία και τον πόλεμο. Με τον τρόπο αυτό κατόρθωσε να απομονώσει τους εσωτερικούς του αντιπάλους, όπως τον Αργαίο Β΄, ο οποίος, έχοντας συγγένεια με τον βασιλικό οίκο, διεκδικούσε τον θρόνο.

 Το μεγαλύτερο επίτευγμά του ήταν ότι ενοποίησε τον μακεδονικό χώρο,την Άνω με την Κάτω Μακεδονία,το βουνό με την πεδιάδα,πετυχαίνοντας την ανεμπόδιστη εκμετάλλευση των άφθονων οικονομικών πόρων.Σε συνδυασμό με τον έλεγχο των μακεδονικών παραλίων που θα επιτύχει σταδιακά θα δημιουργήσει μια ισχυρή οικονομική και κοινωνική βάση  

Παράλληλα, αντιμετώπισε και υπέταξε τα γειτονικά φύλα: τους Θράκες στα ανατολικά, τους Παίονες στα βόρεια και τους Ιλλυριούς στα δυτικά, εξασφαλίζοντας την ασφάλεια των συνόρων του μακεδονικού βασιλείου. Ταυτόχρονα, κατόρθωσε να θέσει υπό τον έλεγχό του την Αμφίπολη και τα παράλια που κατείχαν οι Αθηναίοι. Η εκμετάλλευση των μεταλλείων του Παγγαίου τού απέφερε σημαντικά οικονομικά έσοδα, τα οποία αξιοποίησε για την ενίσχυση του κράτους και του στρατού.

Ωστόσο, η πιο καθοριστική κίνηση του Φιλίππου αποδείχθηκε η άριστη οργάνωση του μακεδονικού στρατού, ο οποίος, είκοσι χρόνια αργότερα, υπό την ηγεσία του Αλεξάνδρου, θα κατακτούσε τον τότε γνωστό κόσμο. 

Ο στρατός του Φιλίππου

Οι εμπειρίες που είχε αποκομίσει από την παραμονή του στη Θήβα έπαιξαν καταλυτικό ρόλο στη στρατιωτική του σκέψη. Ο Φίλιππος είχε συνειδητοποιήσει ότι το αξιόμαχο ενός στρατού στηριζόταν στη συστηματική εκπαίδευση, στη συνεχή ετοιμότητα και στη συνδυασμένη χρήση παλαιών και νέων πολεμικών τακτικών. Με αυτή τη συνείδηση, ο Φίλιππος Β΄ της Μακεδονίας προχώρησε σε ριζική αναδιοργάνωση του μακεδονικού στρατού, γνωρίζοντας ότι χωρίς ισχυρή στρατιωτική βάση δεν θα μπορούσε να διασφαλίσει ούτε την εξουσία του ούτε την επιβίωση του κράτους.

Ο θεσμός των Εταίρων

Ο θεσμός των Εταίρων ήταν ένας βασικός πολιτικός και στρατιωτικός θεσμός της μακεδονικής μοναρχίας. Οι Εταίροι ήταν επιφανείς Μακεδόνες αριστοκρατικής καταγωγής και αποτελούσαν τον στενό κύκλο του βασιλιά, συνδεδεμένοι μαζί του με σχέσεις πίστης και αμοιβαίου συμφέροντος.Παράλληλα, λειτουργούσαν και ως συμβουλευτικό σώμα, συμβάλλοντας στη σταθερότητα και τη συνοχή του μακεδονικού κράτους.Ο Φίλιππος προνόησε για να ενοποιήσει πολιτικά το βασίλειό του αλλά και για να εξασθενήσει την παλιά αριστοκρατία συμπεριέλαβε άτομα από όλες τις περιοχές.

 Στρατιωτικά ο θεσμός επεκτάθηκε με την συγκρότηση του ιππικού των Εταίρων, του επίλεκτου σώματος του μακεδονικού στρατού, το οποίο αναλάμβανε το αποφασιστικό πλήγμα στη μάχη, αφού η φάλαγγα είχε καθηλώσει τον αντίπαλο. Συστήθηκε το σώμα των βασιλικών παίδων,εφήβων προερχόμενων από εξέχουσες οικογένειες  που θα αποτελούσαν τη βασιλική σωματοφυλακή.Στο πεζικό προστέθηκε ο όρο πεζέταιρος με την ίδια περίπου λογική. 

Οι Υπασπιστές στον στρατό του Φιλίππου αποτελούσαν ήταν επίλεκτοι πεζικάριοι με βασικό ρόλο τη στήριξη και την προστασία της μακεδονικής φάλαγγας. Ήταν πιο ευέλικτοι και καλύτερα εκπαιδευμένοι από τους φαλαγγίτες, μπορούσαν να επιχειρούν σε ανώμαλο έδαφος και συχνά πολεμούσαν κοντά στον βασιλιά, λειτουργώντας και ως σωματοφυλακή του. Με τη δράση τους εξασφάλιζαν τη συνοχή του στρατού και τη συνεργασία πεζικού και ιππικού.

επαγγελματικός στρατός

Αρχικά, μετέτρεψε τον στρατό από ένα άτακτο σύνολο περιστασιακών πολεμιστών σε μόνιμο και επαγγελματικό σώμα. Οι στρατιώτες εκπαιδεύονταν συστηματικά και λάμβαναν μισθό. Αν και δεν μάχονταν πλέον αποκλειστικά για τη γη και την πατρίδα, αποκτούσαν προσωπικό συμφέρον από τη σταθερότητα και την επιτυχία του βασιλείου, γεγονός που ενίσχυε την αφοσίωσή τους στον βασιλιά. Η επαγγελματοποίηση αυτή οδήγησε στην τελειοποίηση της στρατιωτικής τέχνης και στην αύξηση της συνολικής πολεμικής αποτελεσματικότητας του μακεδονικού στρατού.

Παράλληλα, ο Φίλιππος προχώρησε σε αυστηρή ιεραρχική οργάνωση του στρατεύματος. Ο στρατός διαιρέθηκε σε σαφώς καθορισμένες μονάδες, καθεμία από τις οποίες διοικούνταν από αξιωματικούς με συγκεκριμένες αρμοδιότητες. Η ύπαρξη ξεκάθαρης διοικητικής δομής εξασφάλιζε τη γρήγορη μετάδοση των εντολών και τον αποτελεσματικό συντονισμό των κινήσεων στο πεδίο της μάχης. Η πειθαρχία, η ευελιξία και η γρήγορη προσαρμογή στις εντολές και στις απαιτήσεις της μάχης προσέδιδαν ποιοτικά πλεονεκτήματα στον στρατό των Μακεδόνων. Χάρη σε αυτά τα χαρακτηριστικά, ο μακεδονικός στρατός, υπό την ηγεσία του Μέγας Αλέξανδρος λίγα χρόνια αργότερα, θα επιβληθεί των αριθμητικά υπέρτερων Περσών στις κρίσιμες μάχες.

Η μακεδονική φάλαγγα

Η σημαντικότερη καινοτομία του Φιλίππου υπήρξε η δημιουργία της μακεδονικής φάλαγγας. Κατά τη διάρκεια της ομηρίας του στη Θήβα γνώρισε τη ριζοσπαστική για την εποχή τακτική της λοξής οπλιτικής φάλαγγας, η οποία χάρισε σημαντικές νίκες στους Θηβαίους εναντίον των Σπαρτιατών. Την τακτική αυτή ο Φίλιππος δεν την αντέγραψε απλώς, αλλά τη βελτίωσε και την εξέλιξε, δημιουργώντας μια ιδιαίτερα αποτελεσματική πολεμική μηχανή.

Οι πεζέταιροι οπλίζονταν με τη σάρισα, ένα μακρύ δόρυ μήκους περίπου πέντε έως έξι μέτρων, που τους έδινε σαφές πλεονέκτημα έναντι των παραδοσιακών οπλιτών των ελληνικών πόλεων, και εκπαιδεύονταν να μάχονται παρατεταγμένοι σε φάλαγγα. Η σάρισα, κατασκευασμένη από ξύλο κρανιάς, με σιδερένια αιχμή και σαυρωτήρα, είχε μήκος έως και επτά μέτρα και βάρος περίπου έξι κιλά. Η επιμήκυνση του όπλου και ο ιδιαίτερος τρόπος χειρισμού του αποτέλεσαν σημαντικές καινοτομίες. Οι στρατιώτες των πρώτων σειρών κρατούσαν κοντύτερες σάρισες από εκείνους των πίσω σειρών, με αποτέλεσμα ο αντίπαλος να βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα πυκνό «τείχος αιχμών» που προβαλλόταν σε μεγάλη απόσταση και απέτρεπε κάθε αποτελεσματικό ελιγμό.

Η πυκνή αυτή παράταξη της φάλαγγας καθιστούσε τη μετωπική επίθεση εξαιρετικά δύσκολη και συχνά καταστροφική για τον εχθρό. Παράλληλα, ο Φίλιππος οργάνωσε τον στρατό του με σαφή διαχωρισμό ρόλων. Η φάλαγγα αποτελούσε τον βασικό κορμό της παράταξης, καθηλώνοντας τον αντίπαλο, ενώ το ιππικό των εταίρων αναλάμβανε το αποφασιστικό πλήγμα. Οι υπασπιστές λειτουργούσαν ως ευέλικτο σώμα προστασίας των πλευρών, ενώ το ελαφρύ πεζικό και οι ακροβολιστές χρησιμοποιούνταν για παρενόχληση, αναγνώριση και καταδίωξη. Με αυτόν τον συνδυασμό, ο μακεδονικός στρατός μπορούσε να προσαρμόζεται σε διαφορετικές συνθήκες μάχης.

Ιδιαίτερη σημασία έδινε ο Φίλιππος στη συνεχή εκπαίδευση και την αυστηρή πειθαρχία. Ο στρατός ασκούνταν ακόμη και σε καιρό ειρήνης, ώστε να διατηρεί υψηλό επίπεδο ετοιμότητας. Οι κινήσεις έπρεπε να εκτελούνται με απόλυτο συντονισμό, γεγονός που μετέτρεπε τη φάλαγγα σε ένα ενιαίο και πειθαρχημένο σώμα, ικανό να ελίσσεται και να διατηρεί τη συνοχή του ακόμη και σε δυσμενείς συνθήκες.

Επιπλέον, ο Φίλιππος εφάρμοσε εξελιγμένες τακτικές μάχης, επηρεασμένος από τη θηβαϊκή στρατιωτική παράδοση. Χρησιμοποιούσε τη λοξή παράταξη και συνδύαζε άμυνα και επίθεση, επιδιώκοντας όχι απλώς τη σύγκρουση με τον εχθρό, αλλά τη διάλυση και την κατάρρευση της αντίπαλης παράταξης. Η στρατηγική του στόχευε στη νίκη με το μικρότερο δυνατό κόστος και τη μέγιστη αποτελεσματικότητα.

Σημαντικό στοιχείο του στρατού ήταν η κατασκευή και η χρήση πολιορκητικών μηχανών. Ο μακεδονικός στρατός εξοπλίστηκε με εξελιγμένα πολιορκητικά μέσα, όπως καταπέλτες, κριούς και πολιορκητικούς πύργους, τα οποία του επέτρεπαν να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά οχυρωμένες πόλεις. Με αυτόν τον τρόπο, ο Φίλιππος Β΄ ξεπέρασε έναν από τους βασικούς περιορισμούς των παλαιών ελληνικών στρατών, οι οποίοι είχαν φανεί ήδη κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, καθώς δυσκολεύονταν στις πολιορκίες και βασίζονταν κυρίως σε ανοιχτές συγκρούσεις. Η υπεροχή στην πολιορκητική τεχνολογία κατέστησε τον μακεδονικό στρατό ικανό να επιβάλλεται όχι μόνο στο πεδίο της μάχης αλλά και σε μακροχρόνιες στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Το ναυτικό

Αν και η Μακεδονία δεν διέθετε τη ναυτική παράδοση της Αθήνας, ο Φίλιππος αντιλήφθηκε τη σημασία της ναυτικής ισχύος και φρόντισε για τη συγκρότηση στόλου. Το μακεδονικό ναυτικό χρησιμοποιήθηκε κυρίως για τον έλεγχο των παραλίων, την προστασία των θαλάσσιων οδών ανεφοδιασμού και την υποστήριξη των χερσαίων επιχειρήσεων. Με τον τρόπο αυτό, η στρατιωτική ισχύς της Μακεδονίας απέκτησε πιο ολοκληρωμένο χαρακτήρα, συνδυάζοντας αποτελεσματικά τις επιχειρήσεις ξηράς και θάλασσας.

Ο ίδιος ο βασιλιάς Φίλιππος ήταν ένας βασιλιάς-πολεμιστής, παρών ο ίδιος στο πεδίο της μάχης. Πολεμούσε στην πρώτη γραμμή, μοιραζόταν τους κινδύνους με τους στρατιώτες του και έδινε το προσωπικό παράδειγμα ανδρείας. Με αυτόν τον τρόπο καλλιεργούσε ισχυρούς δεσμούς εμπιστοσύνης, ενέπνεε υψηλό ηθικό και εξασφάλιζε την αφοσίωση των Μακεδόνων οπλιτών.

Κράτος-μοναρχια 

 Το κράτος που έφτιαξε ο Φίλιππος Β΄ ήταν μια ισχυρή μοναρχία, με τον βασιλιά να συγκεντρώνει την ανώτατη πολιτική, στρατιωτική και δικαστική εξουσία. Το πεδίο της μάχης και το στρατόπεδο, και όχι η Εκκλησία του Δήμου, ήταν οι χώροι συμβολής του μέσου Μακεδόνα στον δημόσιο βίο, γεγονός που αναδεικνύει τον κατεξοχήν στρατιωτικό χαρακτήρα του κράτους. Ο στρατός αποτελούσε το βασικό στήριγμα της βασιλικής εξουσίας και το κύριο μέσο άσκησης της πολιτικής του Φιλίππου, ενώ μέσω της στρατιωτικής υπηρεσίας ενισχυόταν η πίστη των υπηκόων προς τον βασιλιά. Ο Φίλιππος στηρίχθηκε στην αριστοκρατία των εταίρων, στους οποίους ανέθετε διοικητικά και στρατιωτικά αξιώματα, εξασφαλίζοντας έτσι την αφοσίωσή τους.

Η Μακεδονία ήταν ένα ενιαίο και εκτεταμένο βασίλειο με μονάρχη, χωρίς καμία σχέση με το σύστημα των πόλεων-κρατών στον υπόλοιπο ελληνικό κόσμο.Στη Μακεδονία οι πόλεις ήταν απλοί δήμοι με κάποιο βαθμό αυτοδιοίκησης.Ένας Μακεδόνας από την Πέλλα δεν ήταν ένας πολίτης Πελλαίος όπως ήταν ο Αθηναίος πολίτης της Αθήνας,αλλά   Μακεδόνας από την Πέλλα.Στην κοινωνική και πολιτική οργάνωση κυρίαρχο ρόλο είχαν η αριστοκρατία των ευγενών και η ισχυρή βασιλική εξουσία, σε αντίθεση με τα δημοκρατικά ή ολιγαρχικά πολιτεύματα των περισσότερων ελληνικών πόλεων.