Νίκος Μ Π Ε Λ Ο Γ Ι Α Ν Ν Η Σ,ο άνθρωπος με το γαρίφαλο,β΄μέρος
Η υπόθεση Μπελογιάννη αφορά τον Νίκο Μπελογιάννη, στέλεχος του ΚΚΕ, που συνελήφθη το 1950 στην Ελλάδα για παράνομη κομμουνιστική δράση. Κατηγορήθηκε για κατασκοπεία υπέρ της ΕΣΣΔ και οδηγήθηκε σε δίκη μαζί με άλλους συντρόφους του.Η θανατική καταδίκη δεν εκτελέστηκε,ακολούθησε δεύτερη δίκη μετά την υπόθεση των ασυρμάτων. Παρά τις παρεμβάσεις και εκκλήσεις για επιείκεια, εκτελέστηκε στις 30 Μαρτίου 1952.
Διαβάστε το πρώτο μέρος https://ellinoniroes.blogspot.com/2025/07/blog-post_15.html
Το πολιτικό σκηνικό
.Η υπόθεση Μπελογιάννη και η λεγόμενη Δίκη των Αεροπόρων, τον Σεπτέμβριο του 1952, αποτελούν δύο σημαντικά γεγονότα της πρώτης μετεμφυλιακής περιόδου.Στην πολιτική σκηνή κυριαρχούν η ανομοιογενής και ασταθής κυβέρνηση Κέντρου,υπό τους Νικόλαο Πλαστήρα και Σοφοκλή Βενιζέλο, και του αντιπολιτευόμενου συντηρητικού Ελληνικού Συναγερμού υπό τον στρατάρχη Αλέξανδρο Παπάγο.Ο Πλαστήρας είναι υπέρμαχος της εθνικής συμφιλίωσης και με την επιφύλαξη των Φιλελευθέρων του Σοφοκλή Βενιζέλο, είχε επιδιώξει κατά τη στιγμή του σχηματισμού της, στις 27 Οκτωβρίου 1951, να τραβήξει μια διαχωριστική γραμμή μεταξύ των αδικημάτων των οποίων οι ποινές θα μετριάζονταν ή θα εξαλείφονταν, και εκείνων που θα διαπράττονταν στη συνέχεια. Η κυβέρνηση θα προχωρούσε επίσης σε απελευθέρωση μεγάλου αριθμού εκτοπισμένων.
γράφει ο Αθανάσιος Χατζηαθανασίου
Οι Αμερικανοί δεν έβλεπαν θετικά οποιαδήποτε πολιτική θα υποδείκνυε «αδύναμη» αντιμετώπιση του κομμουνισμού στο εσωτερικό μετά την έκρηξη του πολέμου της Κορέας τον Ιούνιο του 1950.
Τα Ανάκτορα, που βρίσκονταν σε ρήξη με τον Παπάγο,ήθελαν την σκληρή αντιμετώπιση των κομμουνιστών. Υπήρχε ακόμα ο Ιερός Δεσμός Ελλήνων Αξιωματικών (ΙΔΕΑ), o οποίος διατηρούσε την ισχύ του στο εσωτερικό του στρατού. Ο Ελληνικός Συναγερμός, αν και δεν υποστήριξε δημόσια την εκτέλεση του Μπελογιάννη και των υπολοίπων καθώς και την καταδίκη των αεροπόρων, δεν σταματούσε να θέτει το θέμα των κινδύνων και της αποφασιστικής αντιμετώπισης της παράνομης δράσης των Αριστερών.
Θανατικές καταδίκες
Η αγόρευση του βασιλικού επιτρόπου διαλύει τις όποιες αυταπάτες και ελπίδες για αποφυγή της θανατικής καταδίκης. Ζητά τον θάνατο για τους δώδεκα κατηγορούμενους,τον Μπελογιάννη,τον Μπάτση (παρά τη "μεταμέλειά" του),την Έλλη Παπά κ.ά.
Συγκίνηση και αγωνία απλώνεται σε όλη τη χώρα,ανεξάρτητα της πολιτικής τοποθέτησης.Λίγα χρόνια μετά τον αδελφοκτόνο εμφύλιο,ο τουφεκισμός τόσων νέων ανθρώπων θα ήταν μια οπισθοδρόμηση και θα όξυνε τα πολιτικά πάθη και μίση. Ο Αμερικανός πρεσβευτής επισκέπτεται τον Παπάγο και ζητά να εκτελεστούν οι τελικές αποφάσεις του δικαστηρίου.
Την 1η Μαρτίου πρόκειται να εκδοθεί η απόφαση.Η αστυνομία είχε πάρει έκτακτα μέτρα,οι κατηγορούμενοι θα έμεναν στη φυλακή ενώ στο δικαστήριο πρώτοι θα μάθαιναν την απόφαση οι συγγενείς τους.Στις 1.00 το μεσημέρι ο πρόεδρος του δικαστηρίου απαγγέλει τις καταδίκες.Ο Νίκος Μπελογιάννης και ο Ηλίας Αργυριάδης καταδικάζονται δυο φορές σε θάνατο,ο Μπάτσης και ο Λαζαρίδης,ο Καλούμενος και η Έλλη Παπά,μια φορά σε θάνατο,οι Μπισμπιάνος και Τουλιάτος σε θάνατο με 4 υπέρ και 1 κατά.Συνολικά οκτώ σε θάνατο και οι υπόλοιποι συλληφθέντες σε ισόβια δεσμά,ενώ απαλλάσσονται εφτά.Η απόφαση διαβάζεται στους κατηγορούμενους στη φυλακή.
Οι αντιδράσεις σε Ελλάδα και εξωτερικό
Ακολουθούν ώρες και μέρες θανάσιμης αγωνίας των καταδικασθέντων,των συγγενών και των φίλων τους.Το θέμα,πέρα από την ανθρωπιστική του πλευρά, είναι πολιτικό.Η ΕΔΑ κινητοποιείται με τους βουλευτές της.Κάνουν διαβήματα και μιλούν στη Βουλή κατά των εκτελέσεων.Προσεγγίζουν τον αρχιεπίσκοπο Σπυρίδων που θα στείλει επιστολή προς τον βασιλιά: «Έχω συγκλονιστεί από το ηθικό μεγαλείο του Μπελογιάννη. Το θεωρώ ανώτερο κι από των πρώτων Χριστιανών, γιατί ο Μπελογιάννης δεν πιστεύει ότι υπάρχει μέλλουσα ζωή» ζητώντας του να μην γίνει η εκτέλεση.
Στο εσωτερικό της ΕΠΕΚ υπάρχουν δυνάμεις που δεν θέλουν τις εκτελέσεις, καθώς θα προκαλέσουν μεγάλο πολιτικό κόστος στην παράταξη και θα ευνοήσουν τα σχέδια του Ελληνικού Συναγερμού του στρατάρχη Αλέξανδρου Παπάγου για επάνοδο στην εξουσία και βεβαίως θα δυναμιτίσουν το πνεύμα της ειρήνευσης που καλλιεργεί ο Πλαστήρας.Οι ενδοκυβερνητικές αναταράξεις είναι ραγδαίες προερχόμενες από την αριστερά πτέρυγα της ΕΠΕΚ ενώ οι συγκυβερνώντες Φιλελεύθεροι του Σοφοκλή Βενιζέλου δεν τάσσονται κατά της αποτροπής των εκτελέσεων. Μεταξύ αυτών που αντιδρούν είναι ο υπουργός Συντονισμού Γεώργιος Καρτάλης, ο οποίος υποβάλλει την παραίτησή του αλλά ο Πλαστήρας του ζητά να μείνει.Αντίθετοι είναι αρκετοί βουλευτές όπως ο Λουκής Ακρίτας, ο Μηνάς Πατρίκιος κ.ά,, ο Γραμματέας της Νεολαίας της ΕΠΕΚ Αναστάσης Πεπονής κ.ά.
Το μετεμφυλιακό κράτος, οι πιέσεις του αμερικανικού παράγοντα και οι επιδιώξεις του παραστρατιωτικού ΙΔΕΑ (Ιερός Δεσμός Ελλήνων Αξιωματικών), εξέχον στέλεχος του οποίου ήταν ο μετέπειτα δικτάτορας Γεώργιος Παπαδόπουλος, που συμμετείχε στη σύνθεση του Στρατοδικείου που καταδίκασε τον Μπελογιάννη «εις θάνατον», δεν αφήνουν περιθώρια...
Ο ίδιος ο Πλαστήρας,αδύναμος πολιτικά λόγω της συγκυβέρνησης με τον Σοφοκλή Βενιζέλο,αλλά και σωματικά λόγω της επιβαρυμένης υγείας του,δημόσια δηλώνει ότι δε θα αντιταχθεί στην εφαρμογή των αποφάσεων,αναζητά όμως τρόπο για να τις αναβάλλει,γιατί γνωρίζει ότι έτσι θα πληγεί το ειρηνευτικό έργο της κυβέρνησής του.Από τις 9 Μαρτίου μετά από ημιπληγικό επεισόδιο είναι καθηλωμένος στο κρεβάτι και τον αναπληρώνει ο Σοφοκλής Βενιζέλος.Παρόλα αυτά κινεί το μηχανισμό του Συμβουλίου Χαρίτων για να κερδίσει χρόνο.
Όλες οι προσπάθειες θα πέσουν στο κενό.Το απόγευμα της 28ης Μαρτίου συνεδριάζει το Συμβούλιο Χαρίτων και απορρίπτει τις αιτήσεις για απονομή χάριτος για τους Μπελογιάννη, Αργυριάδη, Καλούμενο και Μπάτση. Ο τότε υπουργός Δικαιοσύνης και μετέπειτα Πρόεδρος της Βουλής Δημήτρης Παπασπύρου μετά από συνεννόηση με τον Πλαστήρα απευθύνεται στον βασιλιά Παύλο και του ζητά να μετατραπεί η ποινή σε ισόβια κάθειρξη.Ο βασιλιάς δεν δίνει σαφή απάντηση.Όλα έχουν κριθεί...
Είχε προηγηθεί λίγες μέρες πριν η απεγνωσμένη προσπάθεια του Νίκου Πλουμπίδη να αποτρέψει την εκτέλεση, στέλνοντας ανοιχτή επιστολή με την οποία ανελάμβανε την ευθύνη του παράνομου κομματικού μηχανισμού δηλώνοντας έτοιμος να παραδοθεί στις αρχές εφόσον δεν εκτελείτο ο Μπελογιάννης.Σε μια ακόμα γεμάτη φανατισμό και σκοπιμότητα κίνηση ο Ζαχαριάδης θα τον καταγγείλει ως προδότη και χαφιέ και την επιστολή του ως «κατασκεύασμα της Ασφάλειας», κίνηση η οποία αφαιρούσε κάθε ενδεχόμενο νομικό περιθώριο αναστολής έστω της εκτέλεσης της ποινής.
Ακόμα μεγαλύτερες είναι οι αντιδράσεις και η κινητοποίηση στο εξωτερικό με τη μεγάλη αλληλεγγύη που εκδηλώθηκε προς το πρόσωπό του Μπελογιάννη και των υπόλοιπων καταδικασθέντων. Προοδευτικές προσωπικότητες και απλοί άνθρωποι από όλον τον κόσμο με εκδηλώσεις διαμαρτυρίας και τηλεγραφήματα προς την κυβέρνηση Πλαστήρα, που σε μία μόνο εβδομάδα έφτασαν τις 250.000, κατέβαλαν απεγνωσμένες προσπάθειες να ακυρώσουν την εκτέλεση της απόφασης.Μορφές σαν τον Τσάρλι Τσάπλιν, τον Ζαν Κοκτό, τον Ζαν-Πολ Σαρτρ, τον Λουί Αραγκόν, τον Πολ Ελυάρ, τον Ναζίμ Χικμέτ, τον Πάμπλο Πικάσο (με το διάσημο σκίτσο του «Ανθρώπου με το γαρίφαλο»), ακόμη και τον στρατηγό Ντε Γκωλ, παρενέβησαν προκειμένου να ματαιωθεί η εκτέλεσή του.
Από τους οκτώ καταδικασθέντες της (δεύτερης) δίκης Μπελογιάννη, που ξεκίνησε στις 15 Φεβρουαρίου 1952 με την κατηγορία της κατασκοπείας, βάσει του αναγκαστικού νόμου 375/1936, Νίκο Μπελογιάννη, Δημήτρη Μπάτση, Ηλία Αργυριάδη, Νίκο Καλούμενο, Τάκη Λαζαρίδη, Χαρίλαο Τουλιάτο, Μιλτιάδη Μπισμπιάνο και Ελλη Ιωαννίδου, οι τέσσερις τελευταίοι θα λάβουν χάρη, ενώ το Συμβούλιο Χαρίτων θα απορρίψει τα ανάλογα αιτήματα των τεσσάρων πρώτων.
Η εκτέλεση
Αργά,μετά τα μεσάνυχτα του Σαββάτου 29 Μαρτίου προς Κυριακή 30 Μαρτίου του 1952 εφαρμόζονται έκτακτα αστυνομικά μέτρα στην Αθήνα.Στις 2.55 φθάνει στις φυλακές ο βασιλικός επίτροπος μαζί με στρατιώτες και αξιωματικούς. Επιδίδει την απόφαση στον διευθυντή των φυλακών και διατάζει την εκτέλεση των μελλοθάνατων,του Μπελογιάννη, Μπάτση, Αργυριάδη και Καλούμενου.
Ο Μπελογιάννης καταλαβαίνει τι συμβαίνει,ντύνεται και ζητά να δει τη γυναίκα του σε παρακείμενο κελί.Του το αρνούνται και αποχαιρετιούνται φευγαλέα μέσα από τα κάγκελα.
-Μας πάνε για εκτέλεση;ρωτά ένας κρατούμενος.
-Μας πάνε για καθαρό αέρα,απαντά ο Μπελογιάννης.
Τους περιμένει στρατιωτικός ιερέας για να κοινωνήσουν. Οι τρεις κοινωνούν,ο Μπελογιάννης με ευγενικό τρόπο αρνείται.Επιβιβάζονται στις 3.25 σε κλουβα της αστυνομίας. Λίγο πριν ανεβούν,ο Μπελογιάννης στρέφεται προς τα κελιά και φωνάζει:Γεια και χαρά,σε όσους θα ζήσουν.]
Στις 3.48 φθάνουν στο Γουδί.Οι τέσσερις καταδικασμένοι στην εσχάτη των ποινών παίρνουν θέση,είναι ακόμα βαθύ σκοτάδι,δε θα προλάβουν να δουν το φως της ημέρας.Στις 4.12 τα χαράματα της 30ής Μαρτίου 1952, ο Μπελογιάννης και οι σύντροφοί του πέφτουν νεκροί από τις σφαίρες του εκτελεστικού αποσπάσματος.
Ο Μπελογιάννης,σύμβολο εθνικής συμφιλίωσης
Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι ο Νίκος Μπελογιάννης ήταν ένα τραγικό θύμα της μετεμφυλιακής περιόδου. Είναι βέβαιο ότι παρά την περίεργη πολιτική του Ζαχαριάδη,η ελληνική δημοκρατία δεν απειλούνταν από τους ηττημένους και αποδεκατισμένους κομμουνιστές, τον παράνομο μηχανισμό και τους ασυρμάτους τους.
Ο άνθρωπος με το γαρίφαλο και οι συγκατηγορούμενοί του συνελήφθησαν, δικάστηκαν δύο φορές και καταδικάστηκαν άλλες τόσες για το φρόνημά τους.Δεκάδες χιλιάδες αριστεροί,οι ίδιοι αλλά και οι συγγενείς τους, ταλαιπωρήθηκαν κοινωνικά, στερήθηκαν την ελευθερία τους, βασανίστηκαν όχι για τις παράνομες πράξεις αλλά για τα παράνομα πιστεύω τους, τα άγρια μετεμφυλιακά χρόνια.
Ο Νίκος Μπελογιάννης ήταν ένας φλογερός ιδεολόγος που θυσιάστηκε για τα πιστεύω του.Υπήρξε θύμα και του ίδιου του κόμματός του,με την ακατανόητη κίνηση του Ζαχαριάδη να ακυρώσει την γεμάτη μεγαλείο κίνηση του Πλουμπίδη να πάρει πάνω του την ευθύνη για την υπόθεση των ασυρμάτων.Είναι ένας μάρτυρας του ΚΚΕ που συγκίνησε με το πάθος της απολογίας του την παγκόσμια κοινή γνώμη, πολιτικές και καλλιτεχνικές ελίτ της εποχής. Ο Πικάσο τον ζωγράφισε, ακόμη και ο στρατηγός Ντε Γκολ ζήτησε να μη θανατωθεί.Αν ζούσε σίγουρα θα εξοργιζόταν για τα χιλιάδες θύματα του Στάλιν, τις εκτελέσεις, τις εξορίες, τα βάσανα που φόρτωσε σε εκατομμύρια ανθρώπους ο υπαρκτός σοσιαλισμός στο όνομα των πιο αγνών ιδανικών. Αν ζούσε θα έχανε, στα 75 του χρόνια, το έδαφος κάτω από τα πόδια του, όταν η κόκκινη αυτοκρατορία κατέρρεε χωρίς να πέσει ούτε μια τουφεκιά...
Ο Μπελογιάννης σήμερα είναι ένα σύμβολο εθνικής συμφιλίωσης και αλληλοκατανόησης.Δεκαετίες μετά τον θάνατό του, η μνήμη του τιμάται από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους, ως ένδειξη υπέρβασης των εμφυλιακών παθών και ανάδειξης των κοινών αξιών που ενώνουν τους Έλληνες. Η μορφή του λειτουργεί πλέον ως γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, καλώντας σε ενότητα, κατανόηση και σεβασμό της ιστορικής μνήμης, ανεξαρτήτως ιδεολογικής τοποθέτησης.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου