Νίκος Μ Π Ε Λ Ο Γ Ι Α Ν Ν Η Σ,ο άνθρωπος με το γαρίφαλο

 

Ο Νίκος Μπελογιάννης,η ηγετική μορφή της Αριστεράς, άνθρωπος ιδιαίτερος με πνευματική καλλιέργεια και φυσική ευγένεια, έγινε σύμβολο για την ακλόνητη πίστη στα ιδανικά του και για την ηρωική στάση του έναντι των διωκτών του,αντιμετωπίζοντας με αξιοπρέπεια τα δυο στρατοδικεία ως και την εκτέλεσή του τον Μάρτιο του 1952.

 

  ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ   ellinoniroes.blogspot.com/2025/07/blog-post_16.html

 

 

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης

Γεννιέται στις 27 Οκτωβρίου 1915 στην Αμαλιάδα,μέλος μιας σχετικά εύπορης οικογένειας και από τα γυμνασιακά του χρόνια εντάσσεται στον τοπικό πυρήνα της κομμουνιστικής νεολαίας.Το 1932 γράφεται στη Νομική Αθηνών και παράλληλα εντείνει την πολιτική του δράση.Την εποχή εκείνη συμμετέχει σε κινητοποιήσεις αγροτών για το θέμα της σταφίδας στην Ηλεία.Συλλαμβάνεται για την συμμετοχή και ομιλία του στο συλλαλητήριο που γίνεται στην Αμαλιάδα,με αποτέλεσμα να αποβληθεί από το πανεπιστήμιο.

Διάγει χρόνια φυλακών,εξορίες και βασανιστήρια κατά τη μεταξική δικτατορία και την Κατοχή. Το καλοκαίρι του 1943 εμφανίζει σημάδια φυματίωσης και μεταφέρεται από΄τις φυλακές στο νοσοκομείο,καταφέρνει όμως να δραπετεύσει  και εντάσσεται στον ΕΛΑΣ στην Πελοπόννησο. Του ανατίθεται το αξίωμα του Πολιτικού Επιτρόπου στον ΔΣΕ

Μετά την απελευθέρωση εγκαθίσταται στην Πάτρα και αναλαμβάνει δράση ως επικεφαλής του τομέα διαφώτισης του ΚΚΕ.Το 1946, όταν γενικεύονται οι εμφύλιες συγκρούσεις, συμμετέχει στη συγκρότηση και οργάνωση αντάρτικων ομάδων στην Πελοπόννησο. Αναχωρεί για τη Βόρεια Ελλάδα,φτάνει μέχρι το βαθμό του Συνταγματάρχη του Δημοκρατικού Στρατού αλλά και του πολιτικού επιτρόπου της 10^ης Μεραρχίας.Τον Αύγουστο του 1948 τραυματίζεται στη μάχη του Γράμμου, ενώ μαζί με τον Χαρίλαο Φλωράκη συντονίζει μια ριψοκίνδυνη επιχείριση στην Κεντρική Ελλάδα,ένα μήνα μετά την οριστική ήττα του ΔΣΕ. Είναι ένας από τους τελευταίους που εγκαταλείπουν τη χώρα τον Αύγουστο του 1949 και εγκαθίσταται σαν πολιτικός πρόσφυγας στην Πολωνία.

Η παράνομη αποστολή 

Τον Μάιο του 1950 ο Μπελογιάννης,μέλος της κεντρικής επιτροπής του ΚΚΕ,φθάνει παράνομα στην Ελλάδα με αποστολή να ανασυγκροτήσει τον παράνομο μηχανισμό, που τελεί υπό την καθοδήγηση του Νίκου Πλουμπίδη,  κατ’ εντολήν του ηγέτη του ΚΚΕ Νίκου Ζαχαριάδη,καθώς είχε διεισδύσει σε αυτόν η Ασφάλεια.Να σημειωθεί ότι αυτή ήταν η πρώτη είσοδος στην χώρα ηγετικού στελέχους του ΚΚΕ μετά την ήττα στον εμφύλιο.

Στην Αθήνα φθάνει αεροπορικώς με πλαστό διαβατήριο Αργεντινής και αμέσως έρχεται  σε επαφή με τον Νικο Βαβούδη που είναι υπεύθυνος για τους ασύρματους επικοινωνίας με την ηγεσία του ΚΚΕ.Παράλληλα επικοινωνεί και με τον Πλουμπίδη αλλά και με τον επικεφαλής των Επονιτών Σταύρο Κασιμάτη.Ο Μπελογιάννης συνεργάζεται στενά με τον συκοφαντημένο και σε δυσμένεια από την ηγεσία του ΚΚΕ Πλουμπίδη.Καθώς είναι άγνωστος στην Ασφάλεια,καταφέρνει να κάνει επαφές με πολλά πρόσωπα της Αριστεράς,επίσης συμβάλλει στην καθημερινή έκδοση της πρώτης αριστερής εφημερίδας με τον τίτλο «Δημοκρατικός» με διευθυντή τον βουλευτή Διονύση Χρηστάκο και αρθρογράφο τον Μιχάλη Κύρκο.

Η σύλληψή του.

Στις 20 Δεκεμβρίου 1950 ο Μπελογιάννης συλλαμβάνεται σε ένα σπίτι που λειτουργεί ως ορμητήριο του ΚΚΕ  και που έχει τεθεί υπό την παρακολούθηση της Αστυνομίας.Τρεις μέρες μετά συλλαμβάνεται στο ίδιο μέρος και η σύντροφός του και εγκυμονούσα στο παιδί του Έλλη Παπά.

Η  δίκη, μετά από πολύμηνη κράτηση αρχίζει  στις 19 Οκτωβρίου 1951 στα δικαστήρια της οδού Σανταρόζα από το Έκτακτο  Στρατοδικείο Αθηνών (ένας εκ των δικαστών ήταν  ο μετέπειτα δικτάτορας Παπαδόπουλος) βάσει του αντικομουνιστικού νόμου ΑΝ 509/1947  με τον οποίο το ΚΚΕ είχε κηρυχθεί παράνομο.

Συμπίπτει ουσιαστικά με την ανάληψη της εξουσίας από την φιλελεύθερη και κεντρώα κυβέρνηση του Νικόλαου Πλαστήρα.Το όλο σκηνικό με την υπόθεση αυτή δημιουργεί πολλά προβλήματα στην νέα κυβέρνηση γιατί απειλεί να ανατρέψει την πολιτική της για την ειρήνευση μετά τον εμφύλιο.Είχε ήδη εξαγγελθεί  η κατάργηση των έκτακτων στρατοδικείων και παραπομπή των παραβάσεων του ΑΝ 509 στα πενταμελή εφετεία.Η κατάσταση που δημιουργείται με την υπόθεση Μπελογιάννη προμηνύει θανατικές καταδίκες τη στιγμή που είναι εκφρασμένη η βούληση της κυβέρνησης για μετατροπή των ποινών σε θάνατο για πολιτικά αδικήματα σε ισόβια δεσμά.

Η κυβέρνηση Πλαστήρα θα προσπαθήσει να διακόψει τη δίκη,χωρίς όμως να το καταφέρει,αφού οι επιθέσεις από τη Δεξιά και τον τύπο είναι ισχυρές. Ολοκληρώνεται τελικά  στις 16 Νοεμβρίου με  θανατική καταδίκη του Μπελογιάννη και δέκα ακόμη  συγκατηγορούμενων του από τους 93 συνολικά) Καταδίκες όμως οι οποίες,σύμφωνα με την επίσημη δήλωση του  Πλαστήρα δεν επρόκειτο να εκτελεστούν.

Η υπόθεση των ασυρμάτων 

Ο κίνδυνος όμως για εκτελέσεις υπάρχει και αφορά την αιφνίδια αναβίωση του Α.Ν. 375 περί κατασκοπείας και την πρόθεση του πολιτικοστρατιωτικού κατεστημένου για νέα δίκη των ίδιων κατηγορουμένων. Ο μεταξικός νόμος προέβλεπε την θανατική καταδίκη για αδικήματα κατασκοπείας και σε περίοδο ειρήνης,είχε βέβαια προστεθεί η διάταξη για τιμωρία των αδικημάτων αυτών με κάθειρξη,ωστόσο κατά παράδοξο τρόπο είχαν διατηρηθεί και οι δυο διατάξεις για το ίδιο αδίκημα.

Στις 14 Νοεμβρίου η Ασφάλεια "ανακαλύπτει" στη Γλυφάδα τον εκτός λειτουργίας ασύρματο του ΚΚΕ και λίγο μετά στην Καλλιθέα τον σε λειτουργία ασύρματο στην Καλλιθέα.Οι αρχές είχαν από καιρό πληροφορίες για την ύπαρξη αυτού του ασύρματου,δεν είχαν όμως προβεί σε συλλήψεις,πιθανότατα για να παρακολουθούν τις κινήσεις ή για να εκμεταλλευτούν το θέμα σε μια κατάλληλη στιγμή,όπως είναι αυτή, που υπάρχουν τα μέτρα επιείκειας της κεντρώας κυβέρνησης. Στην υπόθεση θα εμπλακεί από το καθεστώς ο κρατούμενος Μπελογιάννης και έτσι η κατηγορία του από παράνομη κομμουνιστική δραστηριότητα θα μετατραπεί σε κατασκοπεία εις βάρος της Ελλάδος. Ο δρόμος για το εκτελεστικό απόσπασμα ήταν και πάλι ανοιχτός.

Ο χειριστής του ασύρματου Νίκος Βακούδης αυτοκτονεί και μάλιστα αμέσως μετά  κατασυκοφαντείται από το ΚΚΕ και τον Ζαχαριάδη ότι ήταν πράκτορας της Ασφάλειας και ότι όλη η υπόθεση είναι στημένη.Μέσα στο γενικό φανατισμό  της εποχής η σπιλωτική αυτή εξήγηση για τον νεκρό θα γίνει πιστευτή από τα μέλη του κόμματος.

Μέσω των ασυρμάτων αλλά και της αποστολής του Μπελογιάννη στην Ελλάδα η ηγεσία του ΚΚΕ,έχοντας εγκαταλείψει προφανώς την ιδέα ενός νέου αντάρτικου, επιδίωκε την οργάνωση μαζικών κινητοποιήσεων και πολιτικών αγώνων,ισχυροποιώντας την παρουσία του κόμματος στον συνδικαλισμό, αλλά αλλά και σε πολιτικό επίπεδο στη  σφυρηλάτηση ενός αριστερού και αντιαμερικανικού μετώπου.Βέβαια η πολιτική εξέλιξη στη χώρα εκλαμβανόταν μονοσήμαντα από το ΚΚΕ ως αρνητική.Υπό την επίδραση των ψυχροπολεμικών αντιλήψεων που επικρατούσαν στη Μόσχα κατά την τελευταία αυτή φάση της σταλινικής περιόδου, θεωρούσε ότι η κυβέρνηση του Κέντρου δεν συνιστούσε αξιόλογη εναλλακτική έναντι του Ελληνικού Συναγερμού. 

Η δεύτερη δίκη 

Στις 15 Φεβρουαρίου 1951 αρχίζει στο Διαρκές Στρατοδικείο Αθηνών η δεύτερη δίκη του Μπελογιάννη και των συγκατηγορούμενων του που θα προκαλέσει πολύ μεγάλη συγκίνηση στο εξωτερικό.Για να μην εμφανιστεί η νέα δίκη ως επανάληψη της πρώτης,οι βασικοί κατηγορούμενοι πλαισιώνονται από νέα πρόσωπα,τους ιδιοκτήτες των δυο σπιτιών που βρέθηκαν οι ασύρματοι αλλά και του Δημήτρη Μπάτση.Ο νεαρός οικονομολόγος,γνωστής αθηναϊκής οικογένειας,προοδευτικών πεποιθήσεων κατηγορείται ότι μετέφερε χρήματα του ΚΚΕ.

 Ο 37χρονος Μπελογιάννης,μελαχρινός,συχνά ελαφρά αξύριστος,με το κοστούμι του και κρατώντας ένα γαρίφαλο στο χέρι,παρακολουθεί με προσοχή και ψυχραιμία.Κρατά σημειώσεις,υποβάλλει ερωτήσεις στους μάρτυρες και φαίνεται ήρεμος και αποφασισμένος για τη μεγάλη στιγμή,χωρίς να έχει αυταπάτες για την τύχη που τον περιμένει.Βασικό πρόσωπο είναι και η σύντροφός του Έλλη  Παπά αλλά και ο Δημήτρης Μπάτσης,ο δικηγόρος και οικονομολόγος.Μέσω των πολλών καταθέσεων αφήνεται να εννοηθεί ακόμα και επαφή του Πλαστήρα και άλλων πολιτικών με εκπροσώπους του ΚΚΕ,ενώ γενικεύεται η συζήτηση για το ρόλο της ΕΔΑ ως πολιτικού κόμματος. 

 

Η απολογία 

Στις 25 Φεβρουαρίου απολογείται ο Νίκος Μπελογιάννης.Η απολογία του,όπως όλοι περίμεναν,είναι η υπεράσπιση και η προβολή των πολιτικών θέσεων του ΚΚΕ.

 «Η δίκη αυτή είναι μια, κατά τη γνώμη μου τουλάχιστον, καινούργια έκδοση της προηγούμενης δίκης, έκδοση όμως βελτιωμένη και, οφείλει να ομολογήσει κανείς, επιτελικά οργανωμένη...

...Κατατέθηκε εδώ πέρα ότι κάθε κομμουνιστής είναι κατάσκοπος, ότι οι κομμουνιστές δεν είναι Έλληνες, ότι το ΚΚΕ δεν είναι ελληνικό. Νομίζω ότι ο πατριωτισμός ενός κόμματος δεν κρίνεται από τα λόγια, σε περιόδους μάλιστα που έχουν στον ανώτατο βαθμό οξυνθεί τα πολιτικά πάθη στο εσωτερικό μιας χώρας. Όπως συμβαίνει σήμερα στη χώρα μας και όταν ιδίως ο κοινωνικός και ταξικός αγώνας έχει φτάσει σε τέτοιο οξύτατο σημείο, τότε δεν μπορεί κανείς να κρίνει τον πατριωτισμό ενός κόμματος, είτε και των ατόμων ακόμα, από τις συκοφαντίες και τις υπερβολές. Στην περίπτωση αυτή θα σας πω τη φράση που είπε ένας πολυεκατομμυριούχος Αμερικανός, ο Βαντερμπίλντ, στο δικαστήριο όταν τον δίκασαν γιατί πλήρωσε μερικές δεκάδες χιλιάδες δολάρια για να απελευθερωθούν μερικοί κομμουνιστές. Είπε «σε τέτοιες στιγμές το δικαστήριο μπορεί να δείξει κατανόηση και σε ένα ρεμάλι, όμως για όλους όσους έχουν αντίθετη ιδεολογία τους χαρακτηρίζουν σαν προδότες». Και στη χώρα μας υπάρχει τέτοιο παράδειγμα, αν πάμε λίγα χρόνια πίσω. Το 1915-1917 που υπήρχε εδώ όξυνση πολιτικών παθών και στην περίοδο αυτή και τον ίδιο το Μεταξά και τον Κωνσταντίνο τους κατηγόρησαν για κατασκόπους των Γερμανών.

 Νομίζω ότι ο πατριωτισμός ενός κόμματος ή και ατόμων ακόμα κρίνεται όταν κινδυνεύουν η ανεξαρτησία, η ελευθερία και ακεραιότητα της πατρίδας μας. Εκεί βρίσκεται η λυδία λίθος, αυτό είναι το κριτήριο για τον πατριωτισμό ενός κόμματος. Και αν θελήσει κανείς με τέτοια κριτήρια να κρίνει το ΚΚΕ, θα δει ότι δεν είναι κόμμα προδοτικό αλλά αντίθετα είναι καθαρά ελληνικό και πατριωτικό. Και υπάρχει τέτοιο παράδειγμα. Όταν κινδύνευσαν η ανεξαρτησία, η ελευθερία και η ακεραιότητα της πατρίδας μας από την επίθεση του Μουσολίνι, ο Ζαχαριάδης μέσα από τη φυλακή έγραψε εκείνο το περίφημο γράμμα του που καλούσε όλους τους Έλληνες να μετατρέψουν κάθε γιοφύρι και χωριό σε κάστρο του απελευθερωτικού αγώνα. Και ο ίδιος ο Μεταξάς αναγκάστηκε να το δημοσιεύσει στις εφημερίδες και να το μεταδώσει και στο μέτωπο ακόμα αυτή την εποχή.

...Αυτή ήταν η δική μας δράση. Και αυτές τις εκατόμβες προσφέραμε. Έτσι αγαπάμε εμείς την Ελλάδα, με την καρδιά μας και με το αίμα μας. Άλλο είναι τα λόγια και άλλο οι πράξεις, διότι αυτά τα γεγονότα νομίζω ότι μπορούν να κολλήσουν κάθε συκοφάντη στον τοίχο. Θα σας αναφέρω και άλλο στοιχείο. Αν διαβάσετε το κείμενο της απόφασης της 2ης ολομέλειας του Οκτώβρη του 1951, θα δείτε ότι είναι ένα κείμενο καθαρά πατριωτικό. Ένα δεύτερο κριτήριο για το εάν είμαστε προδότες είναι αυτό: αν είμασταν προδότες στο τέλος δεν θα είχαμε καμιά επιρροή στον λαό και θα παύαμε να υπάρχουμε σαν κόμμα και σαν οργάνωση ενώ το αντίθετο ακριβώς συμβαίνει. Παρ’ όλους τους διωγμούς και τις εκατόμβες δεν σταματάει η επιρροή μας, αντίθετα, πολιτικά τουλάχιστον, μεγαλώνει.

....Το δίδαγμα που θα βγει είναι ότι το Κομμουνιστικό Κόμμα δεν χτυπιέται με τέτοια μέσα. Όπως απέδειξε η ιστορία του ως τα τώρα έχει βαθιές ρίζες ακατάλυτες, ποτισμένες με αίμα που έχυσε στους αγώνες για την Ελλάδα και τον ελληνικό λαό. Εμείς πιστεύουμε στην πιο σωστή θεωρία που διανοήθηκαν τα πιο προοδευτικά μυαλά της ανθρωπότητας. Και η προσπάθειά μας, ο αγώνας μας είναι να γίνει η θεωρία αυτή πραγματικότητα για την Ελλάδα και τον κόσμο ολόκληρο! Αγαπάμε την Ελλάδα και το λαό της περισσότερο από τους κατηγόρους μας. Το δείξαμε όταν εκινδύνευε η ελευθερία, η ανεξαρτησία και η ακεραιότητά της και ακριβώς αγωνιζόμαστε για να ξημερώσουν στη χώρα μας καλύτερες μέρες χωρίς πείνα και πόλεμο. Για τον σκοπό αυτό αγωνιζόμαστε και όταν χρειαστεί θυσιάζουμε και τη ζωή μας. Πιστεύω ότι δικάζοντάς μας σήμερα, δικάζετε τον αγώνα για την ειρήνη, δικάζετε την Ελλάδα. Δεν έχω τίποτα άλλο να προσθέσω».

Δραματική ήταν η απολογία του Μπάτση που ουσιαστικά δήλωσε τη μεταμέλειά του,παραδέχτηκε ότι μετέφερε χρήματα του ΚΚΕ  και ότι σκοπός του κόμματος ήταν η ειρήνευση και η ανασυγκρότηση και για να δείξει ακόμα περισσότερο μετανιωμένος ζήτησε να πάει στην Κορέα να πολεμήσει στην πρώτη γραμμή κατά του κομμουνισμού...