΄ Η Αραβική Πολιορκία της Κωνσταντινούπολης (717-718 μ.Χ.),β΄μέρος

Τον 7ο και τις αρχές του 8ου αιώνα οι Άραβες εξελίχθηκαν στη μεγαλύτερη απειλή για το Βυζάντιο, κατακτώντας τις ανατολικές επαρχίες του και προετοιμάζοντας τη μεγάλη επίθεση εναντίον της Κωνσταντινούπολης. Στον θρόνο είχε ανέβει μόλις ο ικανότατος στρατηγός Λέων ο Γ΄ο Ίσαυρος που κλήθηκε να αντιμετωπίσει τη μεγάλη αραβική επίθεση τόσο από την ξηρά όσο και από τη θάλασσα...

  διαβάστε για το πρώτο μέρος...https://ellinoniroes.blogspot.com/2026/07/717-718.html#mor

Οι πληροφορίες που πήρε ο Λέοντας Γ΄ ο Ίσαυρος από τους Αιγύπτιους ναύτες που είχαν αυτομολήσει από τον αραβικό στόλο θα αποδειχθούν πολύτιμες.Οι βυζαντινοί δρόμωνες, πλέοντας συντονισμένα, εντόπισαν τα αραβικά πλοία στα κρησφύγετά τους,τα κατέκαψαν και κατέστρεψαν το μεγαλύτερο μέρος τους.Τα βυζαντινά πληρώματα επέστρεψαν στην Πόλη γεμάτα λάφυρα και τρόπαια από την επιτυχία τους, στήνοντας έναν θαλάσσιο θρίαμβο. Δεν υπήρχε πλέον καμία πιθανότητα η Βασιλεύουσα να προσβληθεί από τον εχθρό από τη θάλασσα.

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης 

Όσα αραβικά καράβια είχαν απομείνει, από δω και πέρα δεν θα ξαναεπιχειρούσαν καμία επιθετική προσπάθεια. Ο ανεφοδιασμός της Πόλης ήταν πλέον εύκολος και χωρίς κανέναν κίνδυνο. Απέμεναν μόνο οι χερσαίες δυνάμεις, που συνέχιζαν να υποφέρουν από την έλλειψη τροφίμων, το κρύο και τις αρρώστιες. Οι απώλειες που είχαν ήταν σημαντικές, όπως καταγράφονται από τους χρονογράφους της εποχής. Ήταν φανερό ότι η κακή κατάσταση των στρατιωτών προεξοφλούσε την αποτυχία των επιχειρήσεων και από την ξηρά.

Χαρακτηριστική είναι η αποτυχία ενός αραβικού τμήματος που εστάλη στις περιοχές της Βιθυνίας, της Νίκαιας και της Νικομήδειας για να βρει τρόφιμα και εφόδια. Έπεσε σε ενέδρες βυζαντινών στρατιωτών και αναγκάστηκε άπρακτο να γυρίσει πίσω.

Ο νέος χαλίφης Ουμάρ Β΄, εκτιμώντας την κακή εικόνα και τις αναπόδραστες πλέον δυσκολίες της πολιορκίας, θα διατάξει τη λύση της πολιορκίας και την επιστροφή των δυνάμεων στη βάση τους, στα μέσα Αυγούστου του 718 μ.Χ. Η επιστροφή τους θα αποδειχθεί ακόμη πιο δύσκολη και θα κοστίσει τη ζωή σε πολλούς στρατιώτες.

Αρχικά οι Άραβες θα δεχτούν επίθεση από τους Βούλγαρους, ενώ επέστρεφαν στα πλοία. Ο ίδιος ο αρχηγός τους, ο Μασαλμάς, φαίνεται να δυσκολεύτηκε με την οπισθοφυλακή του να διαφύγει, απειλούμενος τόσο από τους Βούλγαρους όσο και από τους Βυζαντινούς. Η διπλωματία του Λέοντος Γ΄, που έμπλεξε στο παιχνίδι και τους Βουλγάρους, αποδείχτηκε πολύ χρήσιμη.

Ακριβώς έναν χρόνο μετά την έναρξη της πολιορκίας, στις 15 Αυγούστου του 718 μ.Χ., τη μεγάλη γιορτή της Παναγίας, οι Άραβες, καταρρακωμένοι και ταπεινωμένοι, αποχωρούν. Ήταν φυσικό και εύλογο για όλον το κόσμο η σωτηρία της Πόλης να αποδοθεί στην προστασία της Παναγίας.

Η επιστροφή των Αράβων στη βάση τους θα είναι το ίδιο δύσκολη με την πολιορκία.Σφοδρή θύελλα τους έπληξε πρώτα μέσα στην Προποντίδα.Τα πλοία που διασώθηκαν αντιμετώπισαν έπειτα νέα κακοκαιρία στο Αιγαίο. Σύμφωνα με τον Θεοφάνη τον Ομολογητή,χρονογράφο των γεγονότων, κατά την επιστροφή του αραβικού στόλου ξέσπασε φοβερή θεομηνία στο Αιγαίο, με «πύρινο χαλάζι».Λογικά επρόκειτο για μια μεγάλη  θεομηνία με χαλάζι, κεραυνούς και αστραπές,που προκάλεσε την καταστροφή πολλών πλοίων. Ορισμένοι ερευνητές συνδέουν την περιγραφή αυτή με ηφαιστειακή δραστηριότητα στη Θήρα.Όμως έκρηξη του ηφαιστείου εκείνη την εποχή συνέβη το 726 μ.Χ., γι' αυτό δεν μπορεί να θεωρηθεί αληθινό ότι συνδέεται με τα γεγονότα του 718 μ.Χ.

 

Οι απώλειες-η αποτίμηση της επίθεσης 

 Οι απώλειες των Αράβων ήταν τεράστιες. Χιλιάδες στρατιώτες πέθαναν από την πείνα, το ψύχος, τις ασθένειες, τις επιθέσεις των Βουλγάρων και των Βυζαντινών, καθώς και από τα ναυάγια κατά την επιστροφή του στόλου. Οι μεταγενέστερες αραβικές πηγές κάνουν λόγο για 150.000 νεκρούς.Ο αριθμός ακούγεται υπερβολικός.Αν λάβουμε όμως υπόψη μας τον αριθμό των πληρωμάτων των αραβικών πλοίων και τον πολυάριθμο χερσαίο στρατό πιθανότατα να μην απέχει πολύ από την πραγματικότητα.Ήταν τόσο μεγάλη η ήττα τους και τόσο βαρύ το πλήγμα στο κύρος του Χαλιφάτου, ώστε αρκετοί Άραβες χρονογράφοι επιχείρησαν να την παραποιήσουν ή να την εξωραΐσουν, ισχυριζόμενοι ότι είχε συναφθεί συνθήκη ειρήνης και ότι οι Βυζαντινοί κατέβαλλαν ετήσιο φόρο στους Άραβες.

Η τύχη της αυτοκρατορίας κρίθηκε από την ικανή ηγεσία του Λέοντα και την ανωτερότητα των Βυζαντινών στη θάλασσα. Τα βυζαντινά ναυτικά πληρώματα γνώριζαν άριστα τους θαλάσσιους δρόμους, τα ισχυρά ρεύματα και την εναλλαγή των ανέμων, ενώ ήταν άριστα εκπαιδευμένα στη χρήση του υγρού πυρός. Ήταν ένα ιδιαίτερα αποτελεσματικό εμπρηστικό όπλο, που εκτόξευε φλόγες οι οποίες συνέχιζαν να καίνε ακόμη και πάνω στην επιφάνεια του νερού. Η χρήση εμπρηστικών ουσιών ήταν γνωστή ήδη από την αρχαιότητα, όμως οι Βυζαντινοί την τελειοποίησαν, δημιουργώντας ένα ισχυρό και πρωτοποριακό εμπρηστικό μείγμα, το οποίο παρέμεινε για πολλά χρόνια ένα από τα μεγαλύτερα στρατιωτικά μυστικά της αυτοκρατορίας.

Η αποτυχία των Αράβων θα σημάνει το τέλος του αραβικού κινδύνου για τη Βασιλεύουσα και τον σημαντικό μετριασμό, για τουλάχιστον την επόμενη δεκαετία, των επιθέσεων στη Μικρά Ασία. Αρκετές αραβικές φρουρές αποσύρθηκαν από τη βυζαντινοαραβική μεθόριο. Οι επιδρομές περιορίστηκαν, γεγονός που έδωσε στους Βυζαντινούς τη δυνατότητα να σταθεροποιήσουν την κατάσταση. Ο Λέων είχε πλέον τον χρόνο να προχωρήσει σε διοικητική αναδιάρθρωση του κράτους, διχοτομώντας και ενισχύοντας τα Θέματα και ενισχύοντας ιδιαίτερα το ναυτικό. Εκτιμώντας την αξία του στόλου, προχώρησε σε ανασύνταξή του, ιδρύοντας τον κεντρικό αυτοκρατορικό στόλο, το Βασιλικόν Πλώιμον, το οποίο εξοπλίστηκε με περισσότερους πυρφόρους δρόμωνες. Στο δυτικό μέτωπο κατάφερε να καταστείλει την ανταρσία του στρατηγού της Σικελίας, που, ελπίζοντας ότι η Πόλη θα έπεφτε, είχε αποστατήσει. Το αρνητικό, βέβαια, ήταν ότι χάθηκαν οριστικά τα άλλα δύο μεγάλα νησιά της δυτικής Μεσογείου, η Σαρδηνία και η Κορσική. Προχώρησε στην κωδικοποίηση των νόμων μέσα από το σημαντικό έργο, την Εκλογή, ενώ άρχισε να παίρνει εχθρική στάση απέναντι στη λατρεία των εικόνων και στην υπερβολική εξουσία της Εκκλησίας. Είναι η αρχή της Εικονομαχίας, ενός τεράστιου ζητήματος που θα απασχολήσει και θα διχάσει τη βυζαντινή κοινωνία για περίπου μία εκατονταετία.

. Για τα επόμενα χρόνια,από το 726 και μετά, οι Άραβες θα συνεχίσουν να πραγματοποιούν εισβολές στα βυζαντινά εδάφη με σκοπό κυρίως τη λεηλασία και λιγότερο την κατάκτηση. Η Καισάρεια πολιορκήθηκε και αλώθηκε,μεγάλη πολιορκία υπέστη και η Νίκαια,ενώ αρκετά βυζαντινά φρούρια καταλήφθηκαν έπειτα από αραβικές επιδρομές.Οι Βυζαντινοί, όποτε έκριναν ότι οι συνθήκες ήταν ευνοϊκές, απαντούσαν με ναυτικές επιθέσεις εναντίον των ακτών της Συρίας και της Αιγύπτου. Σε διπλωματικό επίπεδο ο Λέων αποφάσισε να αξιοποιήσει τους Χαζάρους, που βρίσκονταν βόρεια του Καυκάσου και απειλούνταν επίσης από την αραβική προέλαση. Για να ενισχύσει τη συμμαχία αυτή πάντρεψε τον γιο και διάδοχό του, Κωνσταντίνο Ε΄, με μια Χαζάρα πριγκίπισσα.

Το 740, προκειμένου να διατηρηθεί ανοιχτή η στρατηγικής σημασίας οδός Ικόνιο – Αμόριο – Δορύλαιο, ο Λέων μαζί με τον διάδοχο γιο του εκστράτευσαν εναντίον των Αράβων. Στη μάχη του Ακροϊνού (σημερινό Αφιόν Καραχισάρ) οι Βυζαντινοί πέτυχαν μεγάλη νίκη, προκαλώντας βαριές απώλειες στους Άραβες και περιορίζοντας για αρκετά χρόνια τις μεγάλες επιδρομές τους στην κεντρική και ανατολική Μικρά Ασία.Το σύνορο μεταξύ των δύο κρατών σταθεροποιήθηκε στη γραμμή των οροσειρών του Ταύρου και του Αντίταυρου. Οι επιδρομές και οι επιθέσεις συνεχίστηκαν και από τις δύο πλευρές, η βασική όμως συνοριακή γραμμή παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητη για τους επόμενους δύο αιώνες, μέχρι τη στιγμή που ο Νικηφόρος Φωκάς θα πραγματοποιήσει τις μεγάλες εκστρατείες του εναντίον των Αράβων τον 10ο αιώνα.

Το Βυζάντιο και η πρωτεύουσά του άντεξαν στις αραβικές επιθέσεις. Ήταν το μοναδικό ισχυρό κράτος που μπορούσε να αναχαιτίσει την ισλαμική επέκταση προς την Ευρώπη.Σε συνδυασμό με τη μεγάλη ήττα των Αράβων στη μάχη του Πουατιέ (732) από τις δυνάμεις των Φράγκων του Καρόλου Μαρτέλου, ανακόπηκε η ισλαμική επέκταση προς την Ευρώπη τόσο από την ανατολή όσο και από τη δύση. Όταν όμως  αποδυναμώθηκε από τις Σταυροφορίες και ιδιαίτερα από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1204, έχασε μεγάλο μέρος της δύναμης και της ζωτικότητάς του και δεν μπόρεσε πλέον να αντισταθεί αποτελεσματικά στην τουρκική προέλαση. Δεν είναι τυχαίο ότι τους επόμενους αιώνες οι Οθωμανοί Τούρκοι έφτασαν δύο φορές έξω από τα τείχη της Βιέννης.