Η ΜΑΧΗ στο ΚΛΕΙΔΙ -1014- β΄ μέρος

 Η μεγάλη νίκη των Βυζαντινών στο "Κλειδί" ήταν ιδιαίτερα σημαντική. Έπρεπε όμως να δοθεί συνέχεια, τώρα που ο αντίπαλος ήταν αποδιοργανωμένος. Ο Βασίλειος δεν επαναπαυόταν. Η εμπειρία του τον είχε διδάξει ότι οι Βούλγαροι, όσο ισχυρό πλήγμα κι αν δέχονταν, έβρισκαν πάντα τον τρόπο και την ευκαιρία να αναδιοργανώνονται. Στόχος του ήταν η οριστική κατάλυση του βουλγαρικού κράτους, η παράδοση της πρωτεύουσας, της Αχρίδας, και η πλήρης υποταγή των διαδόχων του Σαμουήλ.

διαβάστε το πρώτο μέρος της μάχης ...                                       .                       https://ellinoniroes.blogspot.com/2026/07/1014.html Λιγότερα

 

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης 

Άμεσος μετά το "Κλειδί" προτεραιότητα ήταν  η κατάληψη της Στρώμνιτσας, καθώς ο έλεγχός της εξασφάλιζε την κυριαρχία στην κοιλάδα του Αξιού και διευκόλυνε τη βυζαντινή διείσδυση στο εσωτερικό της Βουλγαρίας. Ο Βασίλειος, επικεφαλής του στρατού του, βάδισε προς την πόλη. Κατά την πορεία οι Βυζαντινοί προχώρησαν σε εκκαθαριστικές επιχειρήσεις και κατέλαβαν το σημαντικό φρούριο του Ματζουκίου.Την ίδια στιγμή δόθηκε  διαταγή στον στρατηγό Θεοφύλακτο Βοτανειάτη να κινηθεί νότια της Στρώμνιτσας, να καταστρέψει τις βουλγαρικές οχυρώσεις και να ανοίξει την οδό επικοινωνίας με τη Θεσσαλονίκη.

 Οι Βούλγαροι όμως, με επικεφαλής τον γιο του Σαμουήλ, Γαβριήλ Ρωμανό, κατά την επιστροφή του βυζαντινού αποσπάσματος έστησαν ενέδρα σε ένα στενό πέρασμα. Στη μάχη που ακολούθησε οι Βούλγαροι επικράτησαν, ενώ ο ίδιος ο Θεοφύλακτος Βοτανειάτης τραυματίστηκε θανάσιμα από χτύπημα του Γαβριήλ.

 Η είδηση του θανάτου του στρατηγού και της καταστροφής του βυζαντινού αποσπάσματος ανάγκασε τον Βασίλειο να αλλάξει τα σχέδιά του. Εγκατέλειψε την πολιορκία της Στρώμνιτσας και κινήθηκε προς το Μελένικο, σημαντική πόλη και ισχυρό κάστρο στον δρόμο που συνέδεε τις νότιες περιοχές με τη Σόφια. Εκεί, ύστερα από επιτυχημένες διαπραγματεύσεις, η φρουρά δέχτηκε να ανοίξει τις πύλες της πόλης και να παραδοθεί.

Στη συνέχεια κατευθύνθηκε προς την Πελαγονία, όπου κατέλαβε το Βιτόλιο και τα Στύπεια και έφθασε στο Πρίλαπο, το οποίο και κατέλαβε σύντομα. Ο χειμώνας, όμως, εμπόδιζε πλέον τον αυτοκράτορα να ολοκληρώσει τα σχέδιά του, που προέβλεπαν την κατάληψη της Καστοριάς και των Πρεσπών και την οριστική συντριβή των Βουλγάρων. Έτσι, αναγκάστηκε να επιστρέψει στη Θεσσαλονίκη.Τέσσερα χρόνια αργότερα, με την κατάληψη της Αχρίδας, ο Βασίλειος, έπειτα από πολύχρονους και σκληρούς αγωνες, πέτυχε την οριστική διάλυση του βουλγαρικού κράτους, ενσωματώνοντας στην αυτοκρατορία εδάφη που είχαν κατακτήσει οι Βούλγαροι  και αποκαθιστώντας τη βυζαντινή κυριαρχία σε ολόκληρη σχεδόν τη Βαλκανική.

Η τύφλωση των αιχμαλώτων  

 Η μάχη στο "Κλειδί" και η αποφασιστικής σημασίας νίκη του Βασιλείου Β΄ για την υποταγή των Βουλγάρων έχουν συνδεθεί κυρίως με την τιμωρία της τύφλωσης χιλιάδων Βούλγαρων αιχμαλώτων.Επρόκειτο για μια από τις πιο σκληρές και  πιο αμφιλεγόμενες αποφάσεις του αυτοκράτορα.Η τιμωρία της τύφλωσης που δεν ήταν άγνωστη στο μεσαιωνικό κόσμο,είχε στόχο να προκαλέσει ένα ψυχολογικό σοκ στον Σαμουήλ και στους Βούλγαρους για να επιταχύνει την κατάρρευση της άμυνάς τους.

 Οι βυζαντινοί χρονογράφοι Ιωάννης Σκυλίτζης και Ιωάννης Ζωναράς αναφέρουν ότι τυφλώθηκαν 15.000 Βούλγαροι.Ο πραγματικός αριθμός   ήταν σαφώς μικρότερος.Οι αριθμοί που παραδίδουν οι μεσαιωνικοί χρονογράφοι είναι συχνά  υπερβολικοί, έχοντας κατά νου να αναδείξουν το μέγεθος της νίκης και το κύρος του αυτοκράτορα.

        Οι Βυζαντινοί χώριζαν τους αιχμαλώτους σε ομάδες των εκατό, και ανά χίλιους τους οδηγούσαν σε ειδικό χώρο του στρατοπέδου, όπου, αφού τους έδεναν, με πυρωμένες στη φωτιά σιδερένιες βέργες τύφλωναν τους ενενήντα εννέα και από τα δύο τους μάτια, ενώ τον εκατοστό μόνο από το ένα, ούτως ώστε να χρησιμεύσει, ως οδηγός των υπολοίπων. Αμέσως μετά την τιμωρία τους οι αιχμάλωτοι αφήνονταν ελεύθεροι να επιστρέψουν στην πατρίδα τους.

«Σκοτώθηκαν πολλοί, ενώ ακόμη περισσότεροι πιάστηκαν αιχμάλωτοι. Ο Σαμουήλ μόλις και μετά βίας σώθηκε με τη βοήθεια του γιου του, που απέκρουσε τις επιθέσεις και τον ανέβασε στο άλογό του για να τον μεταφέρει στο φρούριο του Πριλάπου. Και ο αυτοκράτορας, όσους Βούλγαρους έπιασε αιχμαλώτους, περίπου δεκαπέντε χιλιάδες, όπως λένε, τους τύφλωσε, αφήνοντας σε κάθε εκατοντάδα τυφλών έναν μονόφθαλμο, με διαταγή να τους οδηγήσει στον Σαμουήλ. Εκείνος, μόλις τους αντίκρισε να φθάνουν με τάξη και σε τόσο μεγάλο αριθμό, δεν μπόρεσε να αντέξει γενναία το χτύπημα· σωριάστηκε στη γη από λιποθυμία και σκοτοδίνη. Με αρώματα και νερό τον επανέφεραν για λίγο στη ζωή· αμέσως όμως ένιωσε πόνο στην καρδιά και δύο ημέρες αργότερα πέθανε»

— Ιωάννης Σκυλίτζης, Χρονογραφία

       

    Γλυπτό που απεικονίζει τον τσάρο Σαμουήλ σε απόγνωση καθώς αντικρίζει τους τυφλωμένους στρατιώτες του.Βρίσκεται στο φρούριο του Σαμουήλ κοντά στο χωριό Κλειδί της Βουλγαρίας.

 Η βυζαντινή νομοθεσία προέβλεπε ως ποινή κολασμού τόσο την τύφλωση όσο και τον ακρωτηριασμό για κάθε βυζαντινό πολίτη που θα προέβαινε σε επαναστατική ενέργεια, συνωμοσία ή στάση κατά της νόμιμης βυζαντινής εξουσίας, φορέας της οποίας ήταν ο ίδιος ο αυτοκράτορας. Ο Βασίλειος αντιμετώπισε και τιμώρησε τους βούλγαρους αιχμαλώτους, όχι ως εχθρούς της Αυτοκρατορίας αλλά ως υπηκόους του και βυζαντινούς πολίτες που είχαν επαναστατήσει, δεδομένου ότι ήδη από το 971 το σύνολο της σημερινής βουλγαρικής επικράτειας είχε κατακτηθεί από τον αυτοκράτορα Ιωάννη Τσιμισκή και υπαχθεί στη βυζαντινή διοίκηση.

 Οι βουλγαρικές πηγές αναφέρουν ότι η επιστροφή των ακρωτηριασμένων αιχμαλώτων προκάλεσε βαθύ πένθος στην Αχρίδα, η οποία ήταν τότε η πρωτεύουσα του βουλγαρικού κράτους. Το φρικτό θέαμα της πορείας των τυφλωμένων στρατιωτών συγκλόνισε τους πάντες. Ο Σαμουήλ δεν άντεξε την ταπείνωση και τον ψυχικό κλονισμό και, σύμφωνα με τις πηγές, πέθανε λίγες ημέρες αργότερα. Συνολικά, η ήττα στο Κλειδί, ο θάνατος του Σαμουήλ και η σκληρότατη τιμωρία των αιχμαλώτων έκαμψαν την αντίσταση των Βουλγάρων. 

  Στα τέλη του 12ου αιώνα ο ιστορικός Νικήτας Χωνιάτης απέδωσε στον Βασίλειο Β΄ το προσωνύμιο «Βουλγαροκτόνος»,για να υπογραμμίσει τις μακροχρόνιες εκστρατείες και τις μεγάλες νίκες  του εναντίον των Βουλγάρων. Το προσωνύμιο  αυτό διατηρήθηκε στο πέρασμα των αιώνων και έφθασε έως τη σύγχρονη εποχή μέσα από τις ιστορικές διηγήσεις, τις παραδόσεις και τη λογοτεχνία. Αποδόθηκε μάλιστα και στον αρχιστράτηγο Κωνσταντίνο, όταν οδήγησε τον ελληνικό στρατό  σε μεγάλες νίκες  κατά των Βουλγάρων στη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων.                                      

Το "Κλειδί" τελικά  δεν ήταν μόνο μια μεγάλη μάχη. Ήταν το αποκορύφωμα ενός πολέμου που διήρκεσε σχεδόν σαράντα χρόνια και άλλαξε την ιστορία των Βαλκανίων. Από εκείνη την ημέρα, το όνομα του Βασιλείου Β΄ έμεινε για πάντα συνδεδεμένο με την πιο ολοκληρωμένη βυζαντινή νίκη επί των Βουλγάρων και με μία από τις πιο ισχυρές μορφές της χιλιόχρονης αυτοκρατορίας.

 

Αποκατεστημένο αντίγραφο μικρογραφίας από χειρόγραφο ψαλτήρι του 11ου αι. (Βενετία, Μαρκιανή Βιβλιοθήκη).

Η μορφή του Βασιλείου Β΄ εξακολουθεί να προκαλεί διαφορετικά συναισθήματα μέχρι και σήμερα. Για τους Έλληνες υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους αυτοκράτορες του Βυζαντίου. Για τους Βουλγάρους, ο άνθρωπος που υπέταξε το κράτος τους και σημάδεψε την ιστορία τους. Ίσως τελικά να ισχύει αυτό που είπε ο Βούλγαρος διανοητής Αλεξάντερ Κιόσεφ:

«Ο ήρωας ενός έθνους μπορεί να είναι ο κακός του γείτονά του».