Μέγας Αλέξανδρος,Aπό την Πέλλα ως την άκρη του κόσμου,Α΄μέρος

«Είχε ανοιχτόχρωμο δέρμα, ξανθωπά γένια, μακριά βοστρυχωτά μαλλιά κι ένα διαπεραστικό βλέμμα· ήταν ξυρισμένος, μυώδης και γεροδεμένος, όμως είχε ύψος μικρότερο από το μέσο των ανθρώπων της εποχής. Το βιαστικό του βάδισμα και η γρήγορή του ομιλία εξέπεμπαν μια αύρα δυναμικού πεπρωμένου και μεγάλης περιπέτειας. Το σχήμα του σώματός του το φανερώνουν περισσότερο από όλα οι ανδριάντες του Λυσίππου, από τον οποίο και μόνο ήθελε να φτιάχνονται τα αγάλματά του. Γιατί ο τεχνίτης αυτός διατήρησε ακριβώς όσα μιμήθηκαν και πολλοί από τους διαδόχους του: την ανάταση του αυχένα που έκλινε λίγο προς τα αριστερά και την υγρότητα των ματιών»

Πλούταρχος

Στα είκοσι του χρόνια ανέβηκε στον θρόνο της Μακεδονίας και αναδείχθηκε αδιαφιλονίκητος ηγεμόνας του ελληνικού κόσμου. Στα είκοσι έξι του είχε ήδη γίνει κυρίαρχος της άλλοτε κραταιάς Περσικής Αυτοκρατορίας. Στα τριάντα του έφτασε μέχρι τα όρια του τότε γνωστού κόσμου. Και στα τριάντα τρία του χρόνια, ενώ είχε ήδη μετατραπεί σε θρύλο και λατρευόταν σχεδόν ως θεός, έφυγε από τη ζωή. Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει μέχρι πού θα έφτανε, αν ζούσε περισσότερα χρόνια.

γράφει ο Θάνος Δασκαλοθανάσης

Ο Αλέξανδρος υπήρξε μία από τις μεγαλύτερες, πιο αινιγματικές και πιο ισχυρές προσωπικότητες που γνώρισε αυτός ο κόσμος. Από την αρχαιότητα έως και σήμερα εξακολουθεί να γοητεύει, να συναρπάζει, να εμπνέει και να προβληματίζει ιστορικούς και μελετητές σε ολόκληρο τον κόσμο. Δεν υπήρξε απλώς ένας αξεπέραστος στρατηλάτης ούτε ένας ακόμη κατακτητής ανάμεσα σε τόσους άλλους· υπήρξε ο άνθρωπος που άλλαξε ριζικά την πορεία της αρχαιότητας. Με τις κατακτήσεις και το όραμά του έθεσε τα θεμέλια του ελληνιστικού κόσμου και διέδωσε τον ελληνικό πολιτισμό σε τρεις ηπείρους, σφραγίζοντας την ιστορία με τρόπο μοναδικό και διαχρονικό.

Δύο χιλιάδες χρόνια μετά την εποχή του, το όνομα του Αλεξάνδρου εξακολουθεί να ακούγεται και να μνημονεύεται με δέος και σεβασμό σε ηπείρους και χώρες όπου πέρασαν πλήθη κατακτητών και συντελέστηκαν βαθιές ιστορικές μεταβολές. Κι όμως, από την Πέλλα ως την Ινδία και από την Αίγυπτο ως τα βάθη της Κεντρικής Ασίας, ο Αλέξανδρος της Μακεδονίας, ο Ισκεντέρ της Ανατολής παραμένει η πιο γοητευτική και αναγνωρίσιμη μορφή της παγκόσμιας ιστορίας, ένας θρύλος που δεν νικήθηκε από τον χρόνο.

 

Ο Φίλιππος Β΄ και η ενοποίηση της Ελλάδας

 Το 336 π.Χ. ο πατέρας του Αλεξάνδρου, ο βασιλιάς της Μακεδονίας Φίλιππος Β΄, δολοφονήθηκε στο παλάτι των Αιγών κατά τη διάρκεια των γάμων της κόρης του. Είχε προηγηθεί μια περίοδος έντασης και κακών σχέσεων τόσο με τη σύζυγό του, την Ολυμπιάδα, όσο και με τον ίδιο τον Αλέξανδρο. Αφορμή για τη ρήξη αποτέλεσε ένας νέος γάμος που προετοίμαζε ο Φίλιππος, ενώ βαθύτερη αιτία ήταν η ανησυχία ότι ενδεχομένως να προωθούνταν διαφορετική λύση για τη διαδοχή του μακεδονικού θρόνου.

Ο Φίλιππος Β΄ είχε ήδη αναδειχθεί σε ηγέτη υψηλού βεληνεκούς. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του πέτυχε να εξουδετερώσει τους εχθρούς στα βόρεια και ανατολικά σύνορα της Μακεδονίας, να εκδιώξει τους Αθηναίους από τα χρυσοφόρα παράλια της περιοχής και να επιβληθεί σε ολόκληρο τον ελληνικό χώρο μετά τη νίκη του στη μάχη της Χαιρώνειας το 338 π.Χ,στην οποία μάλιστα μάχη πρωταγωνιστής ήταν ο ίδιος ο Αλέξανδρος.

Όλα αυτά  τα κατόρθωσε συνδυάζοντας με επιτυχία τη διπλωματία και τον πόλεμο. Δημιούργησε έναν ισχυρό και πειθαρχημένο στρατό, με βασικό σχηματισμό τη μακεδονική φάλαγγα και αξιοποίησε τη στρατιωτική ισχύ για να επεκτείνει την επιρροή του. Με την ενοποίηση της Ελλάδας υπό τη μακεδονική ηγεμονία, μπροστά του άνοιγε πλέον η μεγάλη πρόκληση: η εκστρατεία στην Ασία, την οποία τελικά θα πραγματοποιούσε ο γιος του Μέγας Αλέξανδρος.

 Τα νεανικά χρόνια του Αλέξανδρου

Σε απόσταση μικρότερη της μισής ώρας από τη Θεσσαλονίκη, τη μεγαλύτερη σήμερα πόλη της Μακεδονίας, βρίσκονται τα ερείπια της αρχαίας Πέλλας. Εκεί βρισκόταν το βασιλικό ανάκτορο και στον χώρο αυτό, γύρω στις 20 Ιουλίου του 356 π.Χ., γεννήθηκε ο Μέγας Αλέξανδρος. Στο ανάκτορο αυτό μεγάλωσε και έζησε τα πρώτα είκοσι δύο χρόνια της σύντομης ζωής του. Μητέρα του ήταν η Ολυμπιάδα, μια δυναμική και έντονη προσωπικότητα, η οποία γνώρισε τον Φίλιππο στη Σαμοθράκη, όπου ως ιέρεια συμμετείχε στα Καβείρια Μυστήρια. Άσκησε μεγάλη επιρροή στον χαρακτήρα του Αλεξάνδρου και συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση της προσωπικότητάς του. Λόγω και των πολλών γάμων του πατέρα του, ο δεσμός ανάμεσα στη μητέρα και τον γιο έγινε ιδιαίτερα στενός.

Στην Ολυμπιάδα οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό η έντονη θρησκευτικότητα και ο μυστικισμός που χαρακτήριζαν τον Αλέξανδρο. Η σχέση τους παρέμεινε στενή σε όλη τη διάρκεια της ζωής του, ακόμη και κατά την εκστρατεία του στην Ασία, διατηρούσαν συνεχή επαφή, ανταλλάσσοντας επιστολές και μηνύματα.

Ο κόσμος μέσα στον οποίο μεγάλωσε ο Αλέξανδρος ήταν γεμάτος πολεμιστές, κυνηγούς, καβαλάρηδες και στρατηλάτες, όπως ο πατέρας του και οι σύντροφοί του. Αν και βασιλόπαις, η αγωγή του ήταν αυστηρή και λιτή, σχεδόν σπαρτιατική. Ο χαρακτήρας του επίμονου και επίπονου αγωνιστή, που συνδύαζε την αυτοθυσία και τον ηρωισμό με τη σκληρότητα αλλά και την υψηλή ευγένεια, τον έντονο εγωισμό αλλά και το μεγαλείο ψυχής, ήταν αποτέλεσμα της εκπαίδευσης που έλαβε από τους πρώτους του δασκάλους, τον Λεωνίδα και τον Λυσίμαχο.

Οι αρχές που διδάχθηκε από μικρός ήταν εκείνες των ηρώων της Ιλιάδας, με απόλυτο πρότυπό του τον Αχιλλέα. Πέρα από την εξωτερική ομοιότητα, ο Λυσίμαχος είχε κάθε λόγο να τον προετοιμάζει και να τον συγκρίνει με τον μυθικό ήρωα, καθώς από την πλευρά του πατέρα του ο Αλέξανδρος θεωρούνταν απόγονος του Ηρακλή, ενώ από τη μητέρα του, την Ολυμπιάδα, συνδεόταν με τον Αχιλλέα. Οι μύθοι αυτοί ενίσχυσαν την πίστη του στη θεϊκή του καταγωγή και καλλιέργησαν το όραμά του για μεγαλεία και ηρωικά κατορθώματα.

Το περίφημο περιστατικό με τον Βουκεφάλα, το άγριο άλογο από τη Θεσσαλία, το οποίο δάμασε με  επιδεξιότητα έμπειρου γητευτή ο δωδεκάχρονος Αλέξανδρος, είναι  δηλωτικό του  τι είδους  προσωπικότητας θα ήταν ο Αλέξανδρος. Ο ενθουσιασμός του πατέρα του και τα λόγια του «παιδί μου, ζήτησε βασίλειο αντάξιο των δυνατοτήτων σου, γιατί η Μακεδονία είναι μικρή για σένα», φανερώνουν τι είδους βασιλιάς επρόκειτο να γίνει.Λίγο αργότερα, κατά την υποδοχή Περσών πρεσβευτών και ενώ ο Φίλιππος απουσίαζε, ο νεαρός Αλέξανδρος τους εντυπωσιάζει με την καλλιέργεια, την ευγένεια και τις εύστοχες ερωτήσεις και απαντήσεις που δίνει. 

Η ενασχόληση με το κυνήγι αποτελούσε βασικό στοιχείο της αγωγής ενός Μακεδόνα πρίγκιπα. Το κυνήγι του θηράματος ήταν μια δοκιμασία–κλειδί για κάθε Μακεδόνα άνδρα,πόσω μαλλον για έναν υποψήφιο βασιλιά. Ο Αλέξανδρος παθιάστηκε από νωρίς με το κυνήγι, αρχικά ζώων και αργότερα, ανθρώπων, μέσα από τον πόλεμο και τις στρατιωτικές αναμετρήσεις.

Όσο μεγαλύτερο και πιο δύσκολο στην κατάκτηση ήταν το «θήραμα», τόσο πιο μεγάλη η αξία του κατορθώματος. Η επιτυχία προσέφερε όχι μόνο προσωπική ικανοποίηση, αλλά και δόξα, φήμη και αναγνώριση. Αυτή η νοοτροπία της υπέρβασης, της αναζήτησης του μεγάλου στόχου χαρακτήρισε  όλη  τη ζωή του και εξηγεί σε μεγάλο βαθμό τη διαρκή του επιθυμία για νέες κατακτήσεις.

Αριστοτέλης και Αλέξανδρος

Την ολοκληρωμένη όμως ακαδημαϊκή μόρφωση ο Αλέξανδρος την έλαβε από τον Αριστοτέλη. Ο μεγάλος Μακεδόνας φιλόσοφος, ύστερα από πρόσκληση του Φιλίππου Β΄, ανέλαβε τη διδασκαλία του νεαρού βασιλόπαιδα στη Μίεζα,μαζί και με άλλα παιδιά Μακεδόνων αριστοκρατών. Η εικόνα του Αριστοτέλη να διδάσκει τον Αλέξανδρο αποτελεί διαχρονικά ένα ιδανικό στιγμιότυπο που αποθεώνει τη δύναμη της παιδείας και τη σημασία της πνευματικής καλλιέργειας.

Δάσκαλος και μαθητής, ο άνθρωπος με το ισχυρότερο πνεύμα στον ελληνικού κόσμου και ο νέος που θα γίνει ο  μεγαλύτερος κατακτητής όλων των εποχών, συνδέθηκαν μέσα από μια μοναδική εκπαιδευτική σχέση. Ο Αριστοτέλης μετέδωσε στον Αλέξανδρο τη φιλοσοφία, την ηθική, την πολιτική σκέψη και τη βαθιά αγάπη για την ελληνική παιδεία, στοιχεία που επηρέασαν καθοριστικά τη μετέπειτα πορεία του.Χαρακτηριστική είναι η φράση που αποδίδεται στον Αλέξανδρο, με την οποία συνοψίζεται ο ρόλος του δασκάλου του: «Στον Φίλιππο οφείλω το ζην, στον Αριστοτέλη το εὖ ζην».

Λίγη από τη στόφα του διανοούμενου πιθανότατα πήρε ο Αλέξαδρος προβάλλοντας πολλές φορές ιδέες μεγαλόπνοες, όμως εκείνο που τον χαρακτήριζε ήταν η δράση παρά ο στοχασμός.Ήταν η ενσάρκωση του ανθρώπου της δράσης και όχι ενός ένοπλου φιλοσόφου. 

Μετά από όλα αυτά, καμία αμφισβήτηση δεν μπορεί να σταθεί για το αν ο Αλέξανδρος ήταν Έλληνας και αν οι Μακεδόνες ανήκαν στον ελληνικό κόσμο.Ο Αλέξανδρος ένιωθε Έλληνας. Ήταν Έλληνας.Είχε ελληνική καταγωγή, γλώσσα, παιδεία και πολιτισμό.Πίστευε στους ίδιους θεούς και ακολουθούσε τα ελληνικά έθιμα.Ο ομηρικός Αχιλλέας ήταν το πρότυπό του.Διαφήμιζε την περσική εκστρατεία ως "πανελλήνια σταυροφορία" και φρόντιζε να επιστραφούν στην Αθήνα αγάλματα που είχαν κλαπεί από τους Πέρσες.Έστειλε προς τιμή της Θεάς Αθήνα τριακόσιες πανοπλίες μετά τον θρίαμβο στον Γρανικό ποταμό.Τελούσε αγώνες και εορτές με τον ελληνικό τρόπο σε τακτά διαστήματα κατά τη διάρκεια της εκστρατείας του,εξάπλωσε τη θρησκεία των Θεών των Ελλήνων με τις κατακτήσεις και με την ίδρυση σπουδαίων πόλεων σε κομβικά σημεία. 

Η Ελλάδα ήταν  ο κόσμος του· η μεγαλοσύνη του όμως και το δαιμόνιό του τον έκαναν να ανακαλύψει νέους κόσμους ή καλύτερα να γίνει αυτός ο δημιουργός ενός καινούριου κόσμου,κάτι που μόνο οι πολύ μεγάλες προσωπικότητες μπορούν να καταφέρουν.

 Ηφαιστίωνας και Βουκεφάλας

Ο Αλέξανδρος, άνθρωπος της δράσης της γρήγορης απόφασης,πιθανότατα πιο σημαντικό γι΄αυτόν ήταν το σπαθί παρά οι λέξεις.Σίγουρο είναι ότι σε όλη τη διάρκεια της ζωής του συνδέθηκε στενά με τον αδελφικό του φίλο Ηφαιστίωνα, ο οποίος υπήρξε ο πιο στενός προσωπικός σύντροφος σε όλη την πορεία της ζωής του. Η σχέση τους βασιζόταν σε βαθιά αμοιβαία εμπιστοσύνη και πίστη και ο Ηφαιστίων στάθηκε διαρκώς στο πλευρό του Αλεξάνδρου, συμμεριζόμενος τις φιλοδοξίες και τα οράματά του.

Η σχέση του με τον Φίλιππο

Το πιθανότερο είναι ότι ο Αλέξανδρος το μεγαλύτερο μέρος της παιδικής και εφηβικής του ηλικίας το πέρασε στο ανάκτορο της Πέλλας δίπλα στην μητέρα του Ολυμπιάδα και την αδελφή του Κλεοπάτρα.Ήτα απολύτως φυσικό να αναπτύξει και με τις δυο μια ιδιαίτερη σχέση.Ο πατέρας του Φίλιππος ήταν μια απόμακρη φιγούρα που απουσίαζε σε πολέμους. Ο Αλέξανδρος σεβόταν και αναγνώριζε όλα όσα είχε πετύχει ο πατέρας του και, σε έναν βαθμό, τον μιμήθηκε. Το μεγάλο όραμα της κατάκτησης της Ασίας το κληρονόμησε από εκείνον, όπως και τη συνήθεια της σύναψης διπλωματικών γάμων. Μεγάλο μέρος της ενέργειας και της δράσης του ήταν προσανατολισμένο στο πώς θα καταφέρει να τον ξεπεράσει και να τον υπερβεί.

Από την άλλη πλευρά, η έντονη προσωπικότητα του Φιλίππου, οι πολιτικές του επιλογές και οι συνεχείς γάμοι του δημιούργησαν ανταγωνισμό και εντάσεις στη μεταξύ τους σχέση. Αν σε αυτήν την εξίσωση προστεθεί και η Ολυμπιάδα, γίνεται κατανοητό γιατί οι συγκρούσεις προέκυπταν εύκολα και συχνά.Ο ίδιος ο Φίλιππος φρόντισε συστηματικά να προετοιμάσει τον γιο του για το βασιλικό θρόνο, φροντίζοντας για την αγωγή και την εκπαίδευσή του αλλά αναθέτοντάς  του στρατιωτικά και διοικητικά καθήκοντα από νεαρή ηλικία.

 Ο Αλέξανδρος, προτού γίνει βασιλιάς, είχε ήδη αποκτήσει εμπειρίες και από τη διοίκηση και από τον πόλεμο. Ο πατέρας του τον είχε χρίσει αντιβασιλέα, ενώ ο ίδιος έλειπε σε εκστρατεία. Στον νεαρό του γιο, δεκαοκτώ ετών, είχε αναθέσει την αποστολή να ηγηθεί του μακεδονικού ιππικού στη μάχη της Χαιρώνειας, αποστολή που αυτός διεκπεραίωσε με επιτυχία. Πρωτύτερα είχε ήδη γνωρίσει μια βαλκανική εκστρατεία και είχε γίνει συμμέτοχος και κοινωνός στο μεγάλο όραμα του πατέρα του, στη μεγάλη εκστρατεία στην Ανατολή.

Είναι βέβαιο ότι ο Φίλιππος τον θεωρούσε φυσικό του διάδοχο. Η σχέση τους συνδύαζε τον θαυμασμό με τη σύγκρουση και επηρέασε καθοριστικά τη διαμόρφωση της προσωπικότητας και των φιλοδοξιών του Μεγάλου Αλεξάνδρου.Σχετικά με τη δολοφονία του Φιλίππου από τον  δυσαρεστημένο προσωπικό του φρουρό Παυσανία, υπόνοιες εκφράστηκαν για την Ολυμπιάδα αλλά και για τον Αλέξανδρο,που ήταν αυτός που επωφελήθηκε από το γεγονός,τίποτα όμως δεν τεκμηριώνεται από τις πηγές.

Όταν, λοιπόν, ανέβηκε στον θρόνο, ήταν έτοιμος. Είχε και ικανότητες και φυσικά χαρίσματα και αρκετή στρατιωτική εμπειρία, αλλά και δημοφιλία στον στρατό του. Με αποφασιστικότητα φρόντισε να απαλλαγεί από όλους τους εν δυνάμει εσωτερικούς κινδύνους, έκανε συνθήκη ειρήνης και πήρε την αρχηγία και την επιβεβαίωση από τις ελληνικές πόλεις στην Κορινθιακή Συμμαχία και ήταν ήδη έτοιμος να συνεχίσει το σχέδιο του πατέρα του.