Χ Α Ρ Α Λ Α Μ Π Ο Σ Κ Α Τ Σ Ι Μ Η Τ Ρ Ο Σ , ο Στρατηγός που κράτησε τα Σύνορα,β΄ μέρος
«Αναφέρατε παρακαλώ εις τον Αρχιστράτηγον, ότι η Μεραρχία θα εκτέλεση το καθήκον της προς την πατρίδα, όπως επιβάλλη η εθνική τιμή και καθ' όν τρόπον αυτή γνωρίζει»!
Δοιηκητής 8ης Μεραρχίας Χαράλαμπος Κατσιμήτρος
24 Αυγούστου 1940... Ο Παπάγος στέλνει νέα οδηγία στον Κατσιμήτρο.Στην Αθήνα γνωρίζουν τη κομβική και δύσκολη θέση της Μεραρχίας:«Αναγνωρίζεται η δυσχερής θέσις εις την οποία ευρίσκεται η Μεραρχία. Η Κυβέρνησις δεν αναμένει βεβαίως παρά της Μεραρχίας νίκας, δεδομένης της αριθμητικής υπεροχής του αντιπάλου,αναμένει όμως εκ ταύτης να σώσει την τιμήν των ελληνικών όπλων. Και προς τούτο δύναται ο διοικητής της Μεραρχίας να θέσει τας δυνάμεις αυτής όπως αυτός νομίζει καλύτερον».
Το Γενικό Επιτελείο Στρατού είχε αρχικά προτείνει γραμμή άμυνας στην κοιλάδα του Αράχθου, όμως η διαταγή ήταν σαφής: ο διοικητής της Μεραρχίας είχε την ελευθερία να αναπτύξει τις δυνάμεις του όπως έκρινε καταλληλότερα.Είναι φανερό ότι ο Κατσιμήτρος έχει το ελεύθερο να δράσει όπως εκείνος κρίνει.
16 Σεπτεμβρίου 1940... ο Στρατάρχης Παπάγος διαμηνύει «η τιμή των ελληνικών όπλων απαιτεί όπως οιονδήποτε τμήμα (…) οφείλει να πολεμήσει μέχρι και του τελευταίου ανδρός και του τελευταίου φυσιγγίου».
Σε προσωπική του επιστολή προς τον Κατσιμήτρο, ο Παπάγος γράφει χαρακτηριστικά: «Αγαπητέ Κατσιμήτρο (…) Επιθυμώ να γνωρίζεις ότι τόσον η Κυβέρνησις όσον και εγώ σε περιβάλλομεν μετ’ απολύτου εμπιστοσύνης και πλήρους εκτιμήσεως».
Ιούλιος 1940... Την Ήπειρο επισκέπτονται ο Αρχιστράτηγος Αλέξανδρος Παπάγος και ο υφυπουργός Στρατιωτικών Νικόλαος Παπαδήμας. Βλέπουν τα έργα που έγιναν με προσωπικό αγώνα,την εργασία των στρατιωτών του και τη συνδρομή των ντόπιων κατοίκων, εκφράζουν την ικανοποίησή τους και συγχαίρουν τον Κατσιμήτρο.
Δεκαπενταύγουστος 1940... Ιταλικές τορπίλες βυθίζουν την «Έλλη» στο λιμάνι της Τήνου. Είναι μια από τις πιο θρασύδειλες πράξεις των Ιταλών.
Στα σύνορα σχεδόν καθημερινά σημειώνονται μικροεπεισόδια, οργανωμένα από τους Ιταλούς,οι οποίοι προκαλούν εμπλέκοντας και Αλβανούς πολίτες. Ο πόλεμος είναι πλέον θέμα ημερών.
5 Οκτωβρίου 1940... Η VIII Μεραρχία επιστρατεύεται εκ νέου και φτάνει τους 22.000 άνδρες, με τους Ηπειρώτες να αποτελούν τη μεγάλη πλειονότητα. Ο Κατσιμήτρος διατάζει την ανάπτυξη των δυνάμεων σύμφωνα με τα σχέδια και επιβλέπει προσωπικά την εφαρμογή τους. Επισκέπτεται συχνά τα φυλάκια, από την Κακαβιά έως την Πρέβεζα, και ενισχύει το ηθικό των στρατιωτών με τις ομιλίες του.
26 Οκτωβρίου 1940... Οι πληροφοριοδότες ενημερώνουν τον Κατσιμήτρο ότι η επίθεση θα γίνει την επομένη ή μεθεπόμενη ημέρα.
27 Οκτωβρίου...Τη νύχτα οι ελληνικές προφυλακές παρατηρούν ασυνήθιστη κινητικότητα στον ιταλικό τομέα και μεταφέρουν αμέσως τις πληροφορίες τηλεφωνικά στη διοίκηση της μεραρχίας. Ο Κατσιμήτρος περιμένει την επιστροφή του άμεσου συνεργάτη του Μαυρογιάννη. Λίγο πριν από τα μεσάνυχτα εκείνος φτάνει στο διοικητήριο και επιβεβαιώνει ότι η επίθεση είναι θέμα ωρών, καθώς οι άνδρες των προφυλακών ακούνε έντονους θορύβους από μετακινήσεις ιταλικού Πυροβολικού.
Ο Κατσιμήτρος ενημερώνει αμέσως τον αντισυνταγματάρχη Αθανάσιο Κορόζη στο ΓΕΣ.Θέτει σε συναγερμό όλες τις μονάδες προκαλύψεως και τα παραμεθόρια φυλάκια, διατάσσοντας επιφυλακή και, σε περίπτωση επίθεσης, συγκρατημένη άμυνα έως το κύριο σημείο αντίστασης που έχει ήδη καθοριστεί.
Λίγο μετά τη μία τα ξημερώματα ο Κατσιμήτρος πέφτει να ξεκουραστεί για λίγο. Στην Αθήνα εκτυλίσσονται σχεδόν κινηματογραφικές σκηνές: το αυτοκίνητο του Ιταλού πρέσβη παρκάρει έξω από την οικία του Μεταξά, ο πρέσβης χτυπά το κουδούνι και ο Μεταξάς τον υποδέχεται μέσα στη νύχτα. Διαβάζει το τελεσίγραφο, αποσύρεται για λίγο και προφέρει τη φράση «Alors, c’est la guerre». Στις τέσσερις το πρωί το τηλέφωνο του Κατσιμήτρου χτυπά ξανά· από την άλλη άκρη ακούγεται η φωνή του Κορόζη που μεταφέρει τις διαταγές του Παπάγου: «Πόλεμος! Ο πρόεδρος της κυβερνήσεως Ιωάννης Μεταξάς απέρριψε το ιταλικό τελεσίγραφο».
Το Έπος του 1940 μόλις αρχίζει.
Τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, οι δυνάμεις της VIII Μεραρχίας υπό τον Κατσιμήτρο ήταν 15 τάγματα και 16 πυροβολαρχίες, έχοντας ως τομέα όλη τη μεθόριο της Ηπείρου, ενώ αντίστοιχα οι Ιταλοί διέθεταν 22 τάγματα Πεζικού, 3 συντάγματα Ιππικού, 61 πυροβολαρχίες και 90 άρματα μάχης. Πρακτικά η αριθμητική υπεροχή των Ιταλών ήταν μικρή για επιτιθέμενο σε ορεινό έδαφος, όμως διέθεταν μια συντριπτική υπεροχή σε Πυροβολικό και αεροπορία.
Στις 5:30 τα ξημερώματα, μισή ώρα πριν από την εκπνοή του τελεσιγράφου, τα ιταλικά στρατεύματα παραβίασαν την ελληνική μεθόριο στην περιοχή της Ηπείρου και της Πίνδου. Η Μεραρχία του Κατσιμήτρου, επανδρωμένη κυρίως από Ηπειρώτες, ήταν αυτή που ανέλαβε το μεγάλο βάρος να αντέξει στην ιταλική επίθεση. Ο στρατηγός είχε από την πρώτη μέρα εγκαταστήσει το αρχηγείο του στη θέση Βρύση Πασά, 10 χιλιόμετρα από το Καλπάκι.
Τα τμήματα προκαλύψεως, σύμφωνα με την εντολή που είχαν πάρει, έκαναν το διήμερο 28 και 29 Οκτωβρίου επιβραδυντικό αγώνα απέναντι στους Ιταλούς και στη συνέχεια μπήκαν στις προβλεπόμενες από το σχέδιο επιχειρήσεων θέσεις. Συγχρόνως καταστράφηκαν γέφυρες, οδοί και διαβάσεις για να καθυστερήσουν την προέλαση των Ιταλών.
Με τη λήξη του προκαλυπτικού αγώνος, γράφει ο Κατσιμήτρος στην Ημερήσια Διαταγή του στις 30 Οκτωβρίου του 1940: «Ο αγών θα διεξαχθή μετά πείσματος και επιμονής ακαταβλήτου. Άμυνα κρατερά επί των θέσεών μας μέχρις εσχάτων. Ουδεμία ιδέα εις ουδένα να υπάρχη περί υποχωρήσεως.
Οι Ιταλοί γρήγορα, από τη μί κατέλαβαν παραλιακά τις Φιλιάτες και από την άλλη, την Κόνιτσα. Στόχος τους ήταν το Μέτσοβο, ώστε να αποκοπεί η Ήπειρος από τη Θεσσαλία. Για να γίνει αυτό όμως, έπρεπε να περάσουν από το Καλπάκι.
Το Στρατηγείο έστειλε τηλεγράφημα στον Κατσιμήτρο, εκφράζοντας την ανησυχία του για την κατάσταση στην Πίνδο και ζητώντας να εξεταστεί το ενδεχόμενο σύμπτυξης των δυνάμεων από το Καλπάκι, ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος περικύκλωσης.Ο στρατηγός όμως θα μείνει ακλόνητος στην αρχική του θέση για άμυνα στην περιοχή Ελαία-Καλαμά.
Οι Ιταλοί επιτέθηκαν με δύο μεραρχίες, ισχυρό πυροβολικό (πάνω από 2.000 οβίδες) και αεροπορικούς βομβαρδισμούς. Οι επιθέσεις αυτές δεν προκάλεσαν σοβαρές απώλειες, δημιούργησαν όμως προβλήματα στις επικοινωνίες των Ελλήνων.
Στις 2 Νοεμβρίου έγινε μεγάλη ιταλική επίθεση, αλλά το ελληνικό πυροβολικό την διέλυσε σχεδόν ολοκληρωτικά. Μόνο ένα επίλεκτο ιταλικό τμήμα κατάφερε να καταλάβει το ύψωμα Γκραμπάλα, που ήταν σημαντικό σημείο. Ο Κατσιμήτρος διέταξε αμέσως να ανακαταληφθεί.
Στις 3 Νοεμβρίου οι άνδρες του Κατισμήτρου αντεπιτέθηκαν με λόγχες και χειροβομβίδες, πήραν πίσω το ύψωμα και διέλυσαν τις ιταλικές και αλβανικές δυνάμεις που το κρατούσαν. Επιπλέον, κατέστρεψαν ιταλικό σύνταγμα που πήγαινε για ενισχύσεις και απέκρουσαν νέα επίθεση με άρματα και μοτοσικλέτες.
Οι Ιταλοί παρά την αποτυχία τους, ετοίμασαν μια νέα μεγάλη επίθεση στις 6 και 7 Νοεμβρίου στο Καλπάκι. Ο Κατσιμήτρος καταλάβαινε ότι αυτές οι μέρες θα ήταν καθοριστικές και έστειλε μήνυμα στους διοικητές να στηρίζουν τους στρατιώτες τους, να κάνουν αναγνωρίσεις και ενέδρες και να κρατούν επιθετικό πνεύμα.
Οι Ιταλοί επιτέθηκαν δυνατά, αλλά κατάφεραν να καταλάβουν μόνο λίγες θέσεις. Οι περισσότερες επιθέσεις τους αποκρούστηκαν και υπέστησαν βαριές απώλειες. Η ελληνική επιτυχία οφειλόταν κυρίως στην καλή οργάνωση της άμυνας, στα οχυρωματικά έργα και στο αποτελεσματικό πυροβολικό.
Μέχρι τις 8 Νοεμβρίου η μάχη είχε ουσιαστικά κριθεί υπέρ των Ελλήνων και οι Ιταλοί αναγκάστηκαν να περάσουν σε άμυνα. Ο Κατσιμήτρος δεν αρκέστηκε στη νίκη, αλλά διέταξε μικρές αντεπιθέσεις, οι οποίες πέτυχαν και άνοιξαν τον δρόμο για τη μεγάλη ελληνική αντεπίθεση που ακολούθησε.
Μέχρι και την συνθηκολόγηση στις 20 Απριλίου ο Κατσιμήτρος ήταν στην πρώτη γραμμή των μαχών και συγκεκριμένα στο Αργυρόκαστρο.Στις 29 Απριλίου η η περίφημη Μεραρχία του,που τόσα πρόσφερε στο πόλεμο του ΄40,διαλύεται.Με μια συγκινητική επιστολή του αποχαιρέτησε τους μαχητές του και επέστρεψε στα Ιωάννινα και από εκεί στην Αθήνα.
Ο Κατσιμήτρος υπουργός στην κατοχική κυβέρνηση
Στις 30 Απριλίου 1941 ορκίστηκε υπουργός Γεωργίας και προσωρινά και Εργασίας.Τι ήταν αυτό που τον ώθησε να κάνει αυτό την κίνηση;
Ίσως πίστευε ότι από τη θέση του υπουργού θα μπορούσε να βοηθήσει τη χώρα και τον λαό σε μια εξαιρετικά δύσκολη περίοδο. Ως ανώτατος αξιωματικός ίσως ένιωθε καθήκον να παραμείνει ενεργός και να συμβάλει στη διατήρηση κάποιας μορφής ελληνικής διοίκησης, ώστε να αποφευχθεί το χάος. Είναι επίσης πιθανό να θεωρούσε ότι, εφόσον η Γερμανία φαινόταν τότε ανίκητη, η συνεργασία ήταν μια ρεαλιστική επιλογή για να περιοριστούν οι συνέπειες της Κατοχής.Aπό μια κυβερνητική θέση ίσως θα μπορούσε να μετριάσει τα σκληρά μέτρα των κατακτητών.
Γρήγορα διαπίστωσε ότι η κυβέρνηση ήταν μια μαριονέτα των κατακτητών, χωρίς πραγματικά περιθώρια λήψης αποφάσεων, και ότι λειτουργούσε σύμφωνα με τη γερμανική τακτική και τις εντολές των Αρχών Κατοχής.Έμεινε υπουργός μόνο τέσσερις μήνες. Υπέγραψε κάποιους αμφιλεγόμενους νόμους που ευνοούσαν τους Γερμανούς. παραιτήθηκε τον Σεπτέμβριο του 1941, όταν κατάλαβε ότι η κυβέρνηση δεν είχε πραγματική εξουσία και απλώς ακολουθούσε τις εντολές των Γερμανών.
Σύλληψη και καταδίκη
Ο Χαράλαμπος Κατσιμήτρος στην Κατοχή συνελήφθη δύο φορές από τον ΕΛΑΣ,τη μία μάλιστα μαζί με τον γιο του Γεώργιο, ο οποίος αργότερα έγινε αξιωματικός του Ελληνικού Στρατού και αφέθηκε ελεύθερος.
Μετά την απελευθέρωση,το 1945, ο στρατηγός Νικόλαος Πλαστήρας ως πρωθυπουργός,εκτιμώντας την τεράστια προσφορά του, τον επανέφερε στο στράτευμα.Η απόφαση ανακλήθηκε σύντομα,κάτω από το βάρος των αντιδράσεων, καθώς είχε συμπεριληφθεί στον κατάλογο των κατηγορουμένων για δωσιλογισμό, λόγω της συμμετοχής του στην κατοχική κυβέρνηση.
Τον Φλεβάρη του 1945 δικάστηκε μαζί με άλλα μέλη των κατοχικών κυβερνήσεων.Στην απολογία του,αφού πρώτα αναφέρθηκε στην δράση του στο ελληνοιταλικό πόλεμο υποστήριξε ότι τοποθετήθηκε υπουργός στην πρώτη κυβέρνηση Τσολάκογλου χωρίς να έχει προηγουμένως ενημερωθεί ή να του ζητηθεί η συγκατάθεσή του· για τον διορισμό του πληροφορήθηκε εκ των υστέρων από τον Μητροπολίτη Ιωαννίνων Σπυρίδωνα. Τελικά αποδέχθηκε τη θέση, όχι από προσωπική φιλοδοξία, αλλά επειδή πίστευε ότι θα μπορούσε να μετριάσει τις επιπτώσεις της Κατοχής για τον ελληνικό λαό.
Η απόφαση του δικαστηρίου εκδόθηκε στις 30 Μαΐου 1945 και προέβλεπε ποινή φυλάκισης πέντε ετών και έξι μηνών «διά διευκολύνσεις προς τον εχθρό». Η είδηση της φυλάκισής του προκάλεσε αντιδράσεις και συζητήσεις σχετικά με το αν επρόκειτο για μια δίκαιη απόφαση.
Στις 5 Οκτωβρίου 1949, με διάταγμα του βασιλιά Παύλου, χαρίστηκε στον Κατσιμήτρο το υπόλοιπο της ποινής του και αποφυλακίστηκε, αφού είχε εκτίσει τέσσερα χρόνια και τέσσερις μήνες φυλάκισης. Το 1953 αποκαταστάθηκε στον βαθμό του και προήχθη σε Αντιστράτηγο. Ο τότε πρωθυπουργός, ο άλλοτε προϊστάμενός του Αλέξανδρος Παπάγος, του επέστρεψε όλα τα παράσημά του. Ήταν μια δικαίωση.
Ο στρατηγός πέθανε από έμφραγμα τον Φεβρουάριο του 1962, στο σπίτι του στην Κυψέλη, σε ηλικία 76 ετών.
Η περίφημη 8η Μεραρχία, στη μεγάλη ανασυγκρότηση του Στρατού το 2013, μετατράπηκε σε 8η Μηχανοποιημένη Ταξιαρχία και ονομάστηκε «Ταξιαρχία Κατσιμήτρου». Ήταν η ελάχιστη από τις πολλές τιμές που άξιζε ο στρατηγός και, δυστυχώς, δεν του αποδόθηκαν.
Αντί επιλόγου για τον μέγιστο ήρωα του ’40, αρκεί η ημερήσια διαταγή που εξέδωσε την τελευταία ημέρα, με τη διάλυση της Μεραρχίας του:
«Αξιωματικοί και οπλίται της Μεραρχίας. Τα υψώματα και αι χαράδραι του ηπειρωτικού εδάφους θα αντιλαλούν πάντοτε την ιαχήν των θριάμβων σας και η νικητήρια πολεμική κραυγή σας “ΑΕΡΑ” θα αντηχεί εις τα ηπειρωτικά όρη, τα οποία θα είναι αιώνιοι μάρτυρες της ανδρείας και του ηρωισμού σας… Και η τελευταία θερμή μου σύσταση είναι: Μη λησμονείτε ποτέ την ένδοξον Μεραρχίαν.»
Υποστράτηγος
Χαράλαμπος Κατσιμήτρος
Κοιμήσου ήρεμος Στρατηγέ και δικαιωμένος,
από τους στρατιώτες σου, από τους Ηπειρώτες, από τον λαό που σε μνημονεύει και σε τιμά.
Όταν η Πατρίδα κινδύνευε, έτρεξες, μόχθησες, στάθηκες όρθιος για να την υπερασπιστείς.
Δεν αναζήτησες δόξα ούτε τιμές,αναζήτησες το χρέος.
Κι όταν η ευθύνη βάρυνε στους ώμους σου, δεν έκανες βήμα πίσω!
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου